گزارش اختصاصی حکیم مهر از مراسم روز جهانی هاری
زنگ خطر هاری در ایران؛ ۴۴۰ هزار حیوان‌گزیدگی، ۲۰ قربانی و یک نقشه راه تا سال ۲۰۳۰
همایش ملی روز جهانی هاری، دوشنبه ششم مهرماه، با شعار «قوی‌تر با همدیگر» و با حضور مسئولان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی کشور، سازمان نظام دامپزشکی، انستیتو پاستور ایران، مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی، سازمان جهانی بهداشت و جمعی از متخصصان و نمایندگان دستگاه‌های مرتبط در مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد؛ همایشی که مهم‌ترین پیام آن، ضرورت عبور از اقدامات پراکنده و واکنشی و حرکت به سوی برنامه‌ای هماهنگ، پیشگیرانه و مبتنی بر رویکرد «سلامت واحد» بود.
تعداد بازدید: ۱۲۱۸
تاریخ انتشار: 28 September 2026 - ۰۶ مهر ۱۴۰۵ - ۲۳:۱۸
حکیم مهر- دکتر محسن طاهرمیرزایی: همایش ملی روز جهانی هاری، دوشنبه ششم مهرماه، با شعار «قوی‌تر با همدیگر» و با حضور مسئولان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی کشور، سازمان نظام دامپزشکی، انستیتو پاستور ایران، مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی، سازمان جهانی بهداشت و جمعی از متخصصان و نمایندگان دستگاه‌های مرتبط در مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد؛ همایشی که مهم‌ترین پیام آن، ضرورت عبور از اقدامات پراکنده و واکنشی و حرکت به سوی برنامه‌ای هماهنگ، پیشگیرانه و مبتنی بر رویکرد «سلامت واحد» بود.به گزارش پایگاه خبری «حکیم مهر»، اعلام ثبت حدود ۴۴۰ هزار مورد حیوان‌گزیدگی و ۲۰ مورد مرگ ناشی از هاری در سال گذشته، افزایش چندبرابری موارد گزش طی دو دهه اخیر، سهم بالای کودکان و نوجوانان در میان قربانیان و هزینه سنگین مراقبت‌های پس از مواجهه، بار دیگر نشان داد که هاری همچنان یکی از چالش‌های جدی و در عین حال قابل پیشگیری نظام سلامت کشور است. در این همایش همچنین از «سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگها» و «برنامه جامع اقدام ملی علیه بیماری هاری» به‌عنوان نقشه راه کشور برای کنترل پایدار این بیماری رونمایی شد.افزایش حیوان‌گزیدگی از کمتر از ۱۰۰ هزار به حدود ۴۴۰ هزار مورددکتر قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، با اشاره به روند نگران‌کننده افزایش حیوان‌گزیدگی در کشور گفت که تعداد موارد گزارش‌شده از کمتر از ۱۰۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۰، به حدود ۴۴۰ تا ۴۴۵ هزار مورد در سال گذشته رسیده است. به گفته او، این روند به‌ویژه از ابتدای دهه ۱۳۹۰ شدت بیشتری گرفته و اکنون به مسئله‌ای تبدیل شده است که بدون مشارکت همزمان دستگاه‌های مسئول نمی‌توان آن را مهار کرد.بر اساس آمار ارائه‌شده، سگها با حدود ۶۰ درصد، بیشترین سهم را در موارد حیوان‌گزیدگی دارند و پس از آنها گربه‌ها با حدود ۳۸ درصد قرار گرفته‌اند. سهم حیوانات وحشی نیز حدود دو درصد اعلام شد. استان‌های شمالی و شمال‌شرقی کشور بیشترین میزان بروز حیوان‌گزیدگی را دارند و مازندران با حدود ۳۱ هزار مورد در سال گذشته، یکی از کانون‌های مهم این مسئله بوده است. گیلان و گلستان و همچنین برخی استان‌های مرکزی و کلان‌شهرها نیز شمار قابل توجهی از موارد گزش را ثبت کرده‌اند.مرادی با بیان اینکه هاری پس از بروز علائم بالینی تقریباً همیشه کشنده است، تأکید کرد که این بیماری در عین حال با شست‌وشوی فوری زخم، مراجعه سریع به مراکز پیشگیری و درمان و دریافت به‌موقع واکسن و در صورت نیاز سرم ضد هاری، قابل پیشگیری است.نیمی از قربانیان کمتر از ۲۰ سال داشتنددر سال گذشته ۲۰ نفر بر اثر هاری جان خود را از دست دادند که نیمی از آنها کمتر از ۲۰ سال سن داشتند. حضور کودکان کم‌سن در میان قربانیان، ضرورت آموزش دانش‌آموزان و خانواده‌ها درباره نحوه مواجهه با حیوانات و اقدامات ضروری پس از گزش یا خراش را پررنگ‌تر کرده است.بر اساس گزارشی که ژان جبار، نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران، در این همایش ارائه کرد، از میان ۲۰ قربانی سال گذشته، ۱۱ نفر هیچ‌گونه مراقبت و درمان پیشگیرانه‌ای پس از مواجهه دریافت نکرده بودند. ۹ نفر دیگر نیز با وجود مراجعه به مراکز درمانی جان باختند؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق زمان مراجعه، نحوه تشخیص، کیفیت تزریق واکسن و سرم و تکمیل فرایند مراقبت پس از گزش را نشان می‌دهد.نماینده سازمان جهانی بهداشت یادآور شد که هاری هر سال جان نزدیک به ۶۰ هزار نفر را در جهان می‌گیرد و بخش مهمی از قربانیان آن کودکان هستند. حدود ۹۹ درصد موارد انتقال هاری به انسان در جهان نیز با گزش سگ ارتباط دارد. هدف جهانی «صفر تا ۳۰» بر آن است که تا سال ۲۰۳۰ مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگ به صفر برسد.پیشگیری به جای پرداخت هزینه‌های سنگین پس از گزشیکی از محورهای اصلی همایش، تغییر رویکرد از پاسخ پس از وقوع گزش به پیشگیری در مبدأ بود. دکتر حسن امامی رضوی، مشاور وزیر و رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، با اشاره به اهمیت واکسیناسیون، تبلیغ علیه واکسن را مبتنی بر شبه‌علم دانست و گفت هزینه واکسن هاری انسانی برای هر فرد حدود ۱۰۸ دلار است.در مقابل، هزینه واکسیناسیون هر سگ حدود چهار دلار اعلام شد. این تفاوت هزینه نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در واکسیناسیون جمعیت سگها، علاوه بر کاهش خطر انتقال بیماری، می‌تواند از تحمیل هزینه‌های سنگین به نظام سلامت جلوگیری کند. مسئولان حاضر در همایش تأکید کردند که تمرکز صرف بر واکسیناسیون انسان پس از گزش، رویکردی واکنشی است و به‌تنهایی نمی‌تواند کشور را به هدف حذف مرگ ناشی از هاری برساند.
بار اقتصادی هاری در جهان حدود هشت میلیارد دلار برآورد می‌شود که نزدیک به ۶.۴ میلیارد دلار آن به کشورهای آسیایی مربوط است. در ایران نیز هزینه خدمات مربوط به هر مورد حیوان‌گزیدگی، فقط به واکسن محدود نمی‌شود و مجموعه شست‌وشوی زخم، واکسیناسیون، تزریق ایمونوگلوبولین و نیروی انسانی و زیرساخت‌های درمانی را دربرمی‌گیرد.
اکنون ۷۲۹ مرکز پیشگیری و مراقبت هاری در کشور فعالیت می‌کنند و خدمات مورد نیاز را به‌صورت رایگان در اختیار افراد حیوان‌گزیده قرار می‌دهند. سالانه نزدیک به یک میلیون دوز واکسن انسانی هاری و حدود ۱۸۰ هزار ویال سرم ضد هاری برای اجرای برنامه ملی تأمین می‌شود.
واکسیناسیون ۷۰ درصد سگها؛ شرط شکستن زنجیره انتقال
کارشناسان حاضر در همایش تأکید کردند که واکسیناسیون دست‌کم ۷۰ درصد جمعیت سگها در مناطق پرخطر می‌تواند زنجیره انتقال هاری را بشکند. این تجربه در کشورهای مختلف موفق بوده و به‌عنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای حذف هاری انسانی شناخته می‌شود.
علیرضا اکبرشاهی، سرپرست معاونت بهداشتی، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور، از پوشش حدود ۸۵۰ هزار قلاده سگ گله و صاحب‌دار در برنامه واکسیناسیون خبر داد. با این حال، مدیریت سگ‌های پرسه‌زن و بدون صاحب همچنان یکی از حلقه‌های اصلی و حل‌نشده برنامه کنترل هاری است.
سخنرانان بر مدیریت علمی و انسانی جمعیت سگ‌های بلاصاحب، واکسیناسیون گسترده، عقیم‌سازی هدفمند، جلوگیری از دسترسی این حیوانات به منابع غذایی و پسماند، ثبت اطلاعات و پایش جمعیت و مسئولیت‌پذیری صاحبان سگها تأکید کردند. به گفته آنان، برخوردهای مقطعی و حذف فیزیکی بدون برنامه، نه‌تنها نمی‌تواند مسئله را به‌طور پایدار حل کند، بلکه ممکن است با برهم‌زدن ساختار جمعیتی حیوانات، شرایط را پیچیده‌تر کند.
مطلبی: هاری از بیماری‌های مورد غفلت است
دکتر عباسعلی مطلبی، رئیس سازمان نظام دامپزشکی جمهوری اسلامی ایران، هاری را از بیماری‌های مورد غفلت دانست و تأکید کرد که دستیابی به هدف حذف مرگ انسانی ناشی از این بیماری تا سال ۲۰۳۰، به همکاری واقعی وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی، سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری‌ها، سازمان نظام دامپزشکی و دیگر دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد.
وی با تأکید بر رویکرد «سلامت واحد» گفت مسئله هاری را نمی‌توان صرفاً از دریچه سلامت انسان بررسی کرد؛ زیرا مخزن و حلقه انتقال بیماری در جمعیت حیوانی قرار دارد و مقابله مؤثر باید از همان نقطه آغاز شود. رئیس سازمان نظام دامپزشکی همچنین بر واکسیناسیون انبوه سگ‌های پرسه‌زن و بهره‌گیری از توان بخش خصوصی دامپزشکی در شناسایی، واکسیناسیون، آموزش و پایش بیماری تأکید کرد.
به گفته مطلبی، بدون تأمین بودجه مناسب برای اقدامات دامپزشکی و پیشگیری در جمعیت حیوانی، بخش عمده منابع کشور همچنان صرف درمان‌های پس از گزش خواهد شد؛ در حالی که سرمایه‌گذاری در پیشگیری می‌تواند هزینه‌های انسانی و اقتصادی بیماری را به میزان چشمگیری کاهش دهد.
خودکفایی در تولید واکسن هاری نیازمند حمایت پایدار است
در بخش دیگری از همایش، موضوع تولید داخلی واکسن هاری و کاهش وابستگی کشور به واردات مطرح شد. مسئولان حوزه تولید واکسن اعلام کردند که ظرفیت علمی و فنی لازم برای حرکت به سوی خودکفایی وجود دارد، اما تکمیل مراحل تحقیق‌وتوسعه، ایجاد زیرساخت صنعتی و تولید پایدار، به حمایت مالی و تضمین خرید نیاز دارد.
انستیتو پاستور ایران پیش از این از نهایی‌شدن مرحله تحقیق‌وتوسعه واکسن هاری انسانی خبر داده بود. در این همایش نیز بر این نکته تأکید شد که دستیابی به تولید داخلی، افزون بر کاهش وابستگی ارزی، می‌تواند امنیت تأمین واکسن در شرایط بحرانی را افزایش دهد.
یک بیماری صددرصد کشنده، اما قابل پیشگیری
جمع‌بندی سخنان مطرح‌شده در همایش روز جهانی هاری یک پیام روشن داشت: مرگ ناشی از هاری قابل قبول نیست، زیرا ابزارهای پیشگیری از آن شناخته شده و در دسترس است. با این حال، افزایش مستمر حیوان‌گزیدگی، جمعیت کنترل‌نشده سگ‌های بدون صاحب، پوشش ناکافی واکسیناسیون حیوانات، ضعف آموزش عمومی و نبود تبادل سریع اطلاعات میان بخش‌های انسانی و دامپزشکی، همچنان مانع دستیابی به هدف حذف مرگ ناشی از این بیماری است.
در پایان این همایش، رونمایی از «سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگها» و «برنامه جامع اقدام ملی علیه بیماری هاری»، گامی برای تبدیل همکاری‌های پراکنده به یک برنامه مشخص و قابل ارزیابی توصیف شد. موفقیت این اسناد، اما به تعیین دقیق مسئولیت دستگاه‌ها، تأمین منابع پایدار، مشارکت بخش خصوصی دامپزشکی، آموزش عمومی و پایش مستمر اجرای برنامه‌ها وابسته خواهد بود.
پیام فوری برای مردم نیز ساده و حیاتی است: هرگونه گازگرفتگی، خراش یا تماس بزاق حیوان با زخم و مخاط باید جدی گرفته شود؛ محل آسیب باید بلافاصله و به‌طور کامل با آب جاری و صابون شسته شود و فرد بدون اتلاف وقت به نزدیک‌ترین مرکز پیشگیری و درمان هاری مراجعه کند. تأخیر در این اقدام می‌تواند فاصله میان پیشگیری کامل و بیماری‌ای باشد که پس از ظهور علائم، تقریباً همیشه به مرگ منتهی می‌شود.
مهمانی خداحافظی مختصری بود با تم هاری ،جدی نباید گرفت!!! 
با توجه به تعداد حیوان گزیدگی (۴۴۰ هزار مورد) و نیاز به پنج بار تزریق واکسن برای هر مورد حیوان گزیدگی، عدد یک میلیون دز واکسن هاری انسانی معقول نیست!
آمار ترکیب گزش 60 درصد سگ و 38 درصد گربه درست نیست