ما قبلا با روپوش سفید شروع کردیم؛ حالا بعد از ۲۵ سال هرکدام کجاییم؟ - دکتر جواد شایان‌خواه

ما قبلا با روپوش سفید شروع کردیم؛ حالا بعد از ۲۵ سال هرکدام کجاییم؟

دکتر جواد شایان‌خواه

از خوابگاه‌های خودگردان و شب‌های سخت دانشجویی تا کلینیک، دولت، دانشگاه، صنعت و حتی مشاغلی بیرون از دامپزشکی؛ شاید وقت آن رسیده باشد پیش از دعوت نسل جدید به پوشیدن روپوش سفید، همه واقعیت‌های این انتخاب را برایشان بگوییم.

کم‌کم داریم به ۱۴ مهر (روز دامپزشکی) نزدیک می‌شویم؛ دوباره عکس‌های دکتران دامپزشک با روپوش سفید، تبریک‌ها و جمله‌های آشنای «دامپزشکی، عشق است؛ دامپزشکان مهربان‌ترین انسان‌ها هستند و دامپزشکان سنگرسازان بی‌سنگر و دامپزشکان مدافعان مظلوم سلامت و...» در فضای مجازی بیشتر دیده می‌شود. هم‌زمان، هزاران جوان منتظر نتیجه کنکور و انتخاب رشته‌اند؛ جوان‌هایی که شاید چند هفته دیگر نام «دامپزشکی» را در فرم انتخاب رشته‌شان بنویسند.

اما قبل از آنکه به آنها بگوییم «دامپزشکی را انتخاب کن»، شاید بد نباشد یک‌بار هم واقعیت این حرفه را بی‌پرده و بدون روتوش برایشان تعریف کنیم.

من دامپزشک این سخنان را بیرون از این شغل نمی‌زنم و سال‌هاست بی‌ریا بر قسمت‌های آن احاطه داشته و دارم ولی..‌‌.! ولی‌های زیادی که هدفش سیاه‌نمایی شغلی و ایجاد جو ناامیدی نیست ولی بایستی باید واقعیت‌ها روبرو شد.

حدود ۲۵ سال پیش، من و چند نفر از همکلاسی‌هایم، جوان‌هایی بودیم با روپوش سفید که پشت یک میز آزمایشگاه ایستاده بودیم. آن روزها اگر کسی می‌پرسید بیست‌وچند سال دیگر کجا هستید، احتمالاً جواب مشترکمان این بود: « دکتر دامپزشک می‌شویم و زندگیمان از این رو به آن رو خواهد شد .»

اما زندگی، نسخه دیگری برای هرکداممان نوشت.

یکی از همان همکلاسی‌ها امروز راننده کامیون است، یکی نمایشگاه خودرو دارد، یکی مسئول فنی و بهداشتی شده، یکی کارمند دامپزشکی، یکی عضو هیأت علمی دانشگاه، دیگری عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی، یکی داروخانه دامپزشکی دارد و دیگری در کلینیک دامپزشکی و یکی باغدار و یکی دلال فرش و... مشغول است.

همه از یک کلاس و یک روپوش سفید شروع کردیم؛ اما مسیرها یکی نبود.

شاید همین عکس قدیمی که امروز به آن نگاه می‌کنم، بیشتر از صدها صفحه درباره انتخاب رشته حرف داشته باشد.

چون داستان دامپزشکی فقط بعد از فارغ‌التحصیلی شروع نمی‌شود. برای بعضی‌ها سختی از همان روزهای دانشجویی آغاز شد.

من مدتی در یک خوابگاه خودگردان زندگی می‌کردم؛ اتاقی در مجاورت سرویس بهداشتی با شرایط اسف‌بار. گاهی بوی نامطبوع و حتی بوی فاضلاب به اتاق می‌آمد و شرایط به‌قدری آزاردهنده بود که اگر کسی از بیرون به عنوان مهمان به اتاق من می‌آمد، واقعاً خجالت می‌کشیدم.

دیوارهای اتاق خوابگاه من دیواری سوخته و هم پر از روزنامه بود؛ روزنامه‌هایی که برای پوشاندن دیوار به آن چسبانده بودند و عملاً نقش کاغذدیواری را بازی می‌کردند. شب‌های امتحان، وقتی ذهنم از درس و نگرانی پر بود، گاهی جزوه را می‌بستم و شروع به خواندن همان روزنامه‌ها می‌کردم؛ شاید برای چند دقیقه فرار از فشار درس و اضطراب؛ شاید هم فقط چون چیز دیگری برای خواندن در دسترس نبود.

آن سال‌ها برای دانشجوی غیربومی فقط درس خواندن مطرح نبود. دوری از خانواده، هزینه خوابگاه و غذا، رفت‌وآمد، کتاب و وسایل دانشگاهی و گاهی حتی تمام کردن ماه با پولی بسیار کمتر از نیاز واقعی، بخشی از زندگی بود و روزهای که بایستی با مقداری کته برنج و سیب‌زمینی شکم خود را سیر نگه می‌داشتیم.

و وقتی غربت، فشار مالی، تنهایی و بی‌پناهی اجتماعی کنار هم قرار می‌گیرند، بعضی جوان‌ها ممکن است در معرض آسیب‌هایی قرار بگیرند که مسیر زندگی‌شان را تغییر دهد؛ از روابط ناسالم گرفته تا مصرف مواد و اعتیاد و که بعصا بسیاری از هم کلاسی‌ها و هم‌اتاقی‌های من به آن مبتلا بودند، تا جایی که بعضا از سوءمصرف مواد مخدر دچار تشنج می‌شدند و با دمپایی دستشویی لای دهان انها می‌گذاشتیم که زبان خود را له نکنند و برخی بعد از فارغ‌التحصیلی علنا معتاد به سیگار و مواد مخدر و مشروبات و... شده بودند.

البته این سرنوشت همه دانشجویان نیست؛ بسیاری با همان سختی‌ها ایستادند، درس خواندند و آینده خودشان را ساختند. اما سؤال اینجاست: چرا وقتی درباره انتخاب رشته حرف می‌زنیم، معمولاً فقط رتبه، دانشگاه و عنوان «دکتر» را می‌بینیم؟

بعد از دانشگاه هم قصه تمام نمی‌شود.

دامپزشکی فقط کلینیک حیوانات خانگی نیست. پشت این عنوان، دامداری و مرغداری، مسئولیت فنی و بهداشتی، کشتارگاه، دارو و واکسن، آزمایشگاه، صنایع غذایی، بخش دولتی، دانشگاه، صنعت و ده‌ها مسیر دیگر وجود دارد.

اما هرکدام واقعیت اقتصادی و حرفه‌ای خودشان را دارند.

دامدار با هزینه تولید درگیر است؛ صاحب حیوان خانگی با هزینه درمان؛ کلینیک با اجاره، تجهیزات، دارو و نیروی انسانی؛ و مسئول فنی گاهی با مسئولیتی سنگین و اختیاراتی که همیشه هم‌وزن آن مسئولیت نیست.

دانشگاه هم به‌تنهایی تضمین‌کننده آینده نیست.

بازار کار بعد از فارغ‌التحصیلی کمتر می‌پرسد «معدلت چند بوده؟» و بیشتر می‌پرسد: چه کاری بلدی؟ چقدر می‌توانی با دامدار، صاحب حیوان، مدیر، همکار و بحران کنار بیایی؟ گزارش‌نویسی بلدی؟ زبان می‌دانی؟ فناوری را می‌شناسی؟ اقتصاد کار را می‌فهمی؟ اگر یک روز مجبور شوی مسیر شغلی‌ات را تغییر بدهی، مهارتی داری که با خودت ببری؟

من هنوز دامپزشکی را دوست دارم. اما دوست داشتن یک شغل با توصیه کردن بی‌قیدوشرط آن فرق دارد؛ شعلی که از حیث درآمد و شأن، اعتباری در جامعه نداشته باشد پشیزی ارزش ندارد و اگر هم ارزشی دارد، آن را خودمان برای شغلمان بصورت انگیزشی به خودمان نسبت داده ایم و نه دیگران!

اگر امروز دوباره هجده‌ساله بودم، قبل از انتخاب رشته با یک استاد دانشگاه، یک دامپزشک دولتی، یک مسئول فنی، یک کلینیسین، یک فعال صنعت و حتی یک دامپزشک ناراضی حرف می‌زدم. فقط موفقیت‌هایشان را نمی‌پرسیدم؛ شکست‌ها، پشیمانی‌ها و سخت‌ترین روزهایشان را هم می‌پرسیدم.

چون انتخاب رشته فقط انتخاب یک رشته دانشگاهی نیست؛ انتخاب بخشی از چند سال آینده زندگی است.

این نوشته نه برای ترساندن و ایجاد جو بدبینی و نامیدی در نسل جدید است و نه برای ساختن تصویری سیاه از دامپزشکی حال حاضر در کشور اتفاقاً برعکس؛ اگر قرار است کسی این حرفه را انتخاب کند، حق دارد همه تصویر را ببیند، نه فقط قسمت براق و روتوش شده و زیبای آن را.

بیست‌وپنج سال پیش، چند دانشجوی جوان با روپوش سفید کنار هم ایستاده بودند. امروز هرکداممان جای دیگری ایستاده‌ایم، چه راضی و چه ناراضی ولی اکثر قریب به اتفاق اگر به عقب برمی‌گشتیم، حاضر بودیم به عنوان شاگردی در نزد یک مکانیکی یا یک تاسیساتی مهارتی کسب کنیم و دیدیم که داشتن یک مهارت بهتر از هزاران مدرک دانشگاهی عکاست و آینده خود را بسازیم تا اینکه هفت سال با هزار مشکل و اتلاف وقت و انرژی و عمر هزینه و آینده پر ابهام دست و پنجه نرم کنیم.

و شاید آن عکس قدیمی هنوز یک سؤال از من و نسل امروز دارد:

اگر قرار است جوان دیگری همان روپوش سفید را بپوشد، آیا حق نداریم قبل از پوشیدن آن، همه واقعیتش را برایش بگوییم؟

درد مشترک مرا فریاد کن و شاید برای انتخاب ها خیلی زود دیر می‌شود و آن موقع است که نه ره پس داری و نه ره پیش!