اقدامات سازمان دامپزشکی کشور در کنترل و مختومه شدن تب برفکی طی کمتر از سه ماه، در تاریخ مقابله با تب برفکی در کشور بی‌سابقه بوده است

حکیم مهر- محسن طاهرمیرزایی:‌ رئیس سازمان دامپزشکی کشور هشدار داد: رفتار جدید ویروس‌های تب برفکی و آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان، جهان را در آستانه تهدیدهای نوظهور بهداشتی قرار داده است.

به گزارش حکیم مهر، رئیس سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به بروز سویه جدید و پرخطر بیماری تب برفکی در کشور اعلام کرد: با اجرای واکنش سریع، تأمین به‌موقع واکسن و انجام واکسیناسیون گسترده، این بیماری طی کمتر از سه ماه در مرحله «کنترل و مختومه شدن» قرار گرفته است؛ اقدامی که به گفته وی در تاریخ مقابله با تب برفکی در کشور بی‌سابقه بوده و از بروز خسارت‌های غیرقابل جبران جلوگیری کرده است.

هشدار جهانی درباره تغییر رفتار ویروس‌ها

«دکتر علیرضا رفیعی‌پور» در ابتدای نشست خبری با تأکید بر اهمیت جهانی بیماری‌های تب برفکی و آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان گفت: این دو بیماری امروز در صدر اولویت‌های سازمان‌های جهانی قرار دارند و دلیل آن، تغییر معنادار رفتار و ماهیت ویروس‌ها در دو سال اخیر است؛ به‌طوری‌که دیگر نمی‌توان مانند گذشته انتظار بروز اپیدمی تب برفکی هر ۱۰ سال یک‌بار را داشت و اکنون هر سال احتمال وقوع اپیدمی وجود دارد.

وی با اشاره به گزارش‌های جهانی درباره آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان افزود: در اواخر سال ۲۰۲۴ برای نخستین‌بار انتقال ویروس از طیور به پستانداران، از جمله گاو، در آمریکا گزارش شد؛ موضوعی که از نظر علمی بسیار حساس است و در صورت عدم هوشیاری جهانی، می‌تواند زمینه‌ساز هم‌پوشانی خطرناک ویروس آنفلوانزای پرندگان با آنفلوانزای انسانی و ایجاد یک پاندمی جدید شود.

سرعت انتقال سویه جدید تب برفکی؛ «۲۰ برابر کرونا»

س سازمان دامپزشکی کشور با تشریح ویژگی‌های سویه جدید تب برفکی که طی ماه‌های گذشته وارد کشور شد، اظهار داشت: این ویروس از نظر سرعت انتقال، حدود ۲۰ برابر ویروس کرونا قدرت انتشار دارد و در صورت عدم دسترسی به واکسن، مدیریت آن عملاً غیرممکن بود.

به گفته وی، خسارت‌های احتمالی این بیماری می‌توانست به تلف شدن بیش از یک میلیون رأس دام سنگین منجر شود، اما اقدامات پیش‌دستانه سازمان دامپزشکی مانع از وقوع چنین سناریویی شد.

شبکه دیده‌بانی ۲۰۰ هزار نقطه‌ای؛ ستون فقرات مقابله

رفیعی‌پور با تأکید بر ماهیت پدافندی سازمان دامپزشکی توضیح داد: این سازمان با تکیه بر ۲۰۰ هزار نقطه اپیدمیولوژیک و دیده‌بانی فعال در سراسر کشور، هرگونه نشانه بیماری را به‌صورت آنلاین در سامانه GIS رصد کرده و تصمیم‌گیری فوری در ستاد مرکزی انجام می‌دهد.

وی افزود: با دریافت گزارش‌های بین‌المللی از بروز سویه جدید در کشورهای همسایه، اقدامات مراقبتی تشدید و واکسن مورد نیاز حتی پیش از شناسایی رسمی ویروس در کشور، تأمین و ذخیره شد.

آمار کانون‌ها؛ مهار بحران به‌جای انفجار بیماری

رئیس سازمان دامپزشکی با ارائه آمار کانون‌های تب برفکی گفت: سال ۱۴۰۱ حدود ۳۰۰ کانون، سال ۱۴۰۲ حدود ۶۵۰ کانون، سال ۱۴۰۳ حدود ۷۰۰ کانون و تا پایان آذر ۱۴۰۴ حدود ۹۹۶ کانون داشتیم.

وی تأکید کرد: اگر سویه جدید قابل کنترل نبود، کشور باید با چند هزار کانون فعال مواجه می‌شد، نه کمتر از هزار کانون؛ و این نشان‌دهنده اثربخشی اقدامات انجام‌شده است.

رکوردشکنی در واکسیناسیون دام سنگین

به گفته رفیعی‌پور، در نه‌ماهه سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۰ میلیون و ۶۱۹ هزار رأس دام سنگین واکسینه شده‌اند؛ رقمی که از کل واکسیناسیون دام سنگین در سال ۱۴۰۳ با ۹ میلیون و ۹۸۰ هزار رأس بیشتر است.

وی ادامه داد: از مجموع واکسن‌های تزریق‌شده، ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار دُز مربوط به سویه جدید «SAT-1» بوده و این حجم واکسیناسیون طی سه ماه، در تاریخ مقابله با تب برفکی کشور سابقه نداشته است.

واکسیناسیون گسترده؛ ترکیبی از مشارکت دامداران و حمایت دولتی

رئیس سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به جزئیات عملیات واکسیناسیون علیه سویه جدید تب برفکی گفت: از مجموع ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار دُز واکسن تزریق‌شده، حدود ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار دُز در واحدهای شیری صنعتی و پرواربندی مصرف شده است که هزینه آن برای دامداران، به ازای هر رأس دام سنگین، حدود ۱۵۰ هزار تومان بوده است.

وی افزود: در مقابل، در واحدهای روستایی، سنتی و عشایری، ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار دُز واکسن به‌صورت کاملاً رایگان تزریق شد تا هیچ دامداری به دلیل محدودیت مالی از چرخه ایمن‌سازی خارج نماند.

به گفته رفیعی‌پور، در دامداری‌های صنعتی، پوشش واکسیناسیون سویه جدید به ۱۰۰ درصد رسید و همین موضوع نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل سریع بیماری داشت.

استان‌های درگیر و رتبه نخست تهران

رئیس سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به پراکندگی جغرافیایی کانون‌ها اعلام کرد: استان‌های آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اصفهان، تهران، فارس، اردبیل و قم بیشترین میزان درگیری را داشتند و استان تهران رتبه اول تعداد کانون‌ها را به خود اختصاص داده است.

وی افزود: با وجود این حجم درگیری، واکنش سریع، مانع از تبدیل بیماری به یک بحران ملی غیرقابل کنترل شد.

ذخیره‌سازی کم‌سابقه واکسن؛ بیش از ۱۰.۵ میلیون دُز در سردخانه‌ها

رفیعی‌پور با تأکید بر اهمیت ذخایر استراتژیک واکسن اظهار داشت: در حال حاضر، بیش از ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار دُز واکسن تک‌سویه جدید در سردخانه‌های سازمان دامپزشکی کشور موجود است؛ رقمی که از آن به‌عنوان یکی از اتفاقات نادر در تاریخ سازمان دامپزشکی یاد کرد.

وی خاطرنشان کرد: کشور ترکیه همچنان با بیش از ۸۰۰ کانون فعال تب برفکی درگیر است، در حالی‌ که ایران توانسته سویه جدید را در مدت کوتاهی مهار کند.

جداسازی سویه و تولید واکسن داخلی؛ ورود به فاز دوم

رئیس سازمان دامپزشکی با تشریح فرآیند تولید واکسن داخلی گفت: در شهریورماه، سویه جدید تب برفکی از دام مبتلا در تهران جداسازی و پس از انجام آزمایش‌های تخصصی، برای تولید بذر واکسن به مؤسسه رازی تحویل داده شد.

به گفته وی، این بذر پس از طی مراحل ارزیابی و تأیید در آزمایشگاه‌های سازمان دامپزشکی، مجدداً به مؤسسه رازی بازگردانده شد و اکنون واکسن تولید داخل به تأیید آزمایشگاهی رسیده است.

رفیعی‌پور افزود: این واکسن طی حدود یک هفته گذشته به‌صورت میدانی در دامداری‌ها در حال تست است و در صورت تأیید نهایی، فاز دوم واکسیناسیون سراسری از نیمه دوم دی‌ماه و بهمن‌ماه آغاز خواهد شد.

واکسیناسیون سراسری رایگان دام سبک

وی ادامه داد: در فاز دوم، ۵.۵ میلیون رأس دام سنگین و همچنین ۶۵ تا ۷۰ میلیون رأس دام سبک به‌صورت سراسری و رایگان واکسینه خواهند شد.

رئیس سازمان دامپزشکی تصریح کرد: با اجرای این مرحله، سویه جدید تب برفکی همانند سایر سویه‌های در گردش تلقی شده و وارد چرخه واکسن داخلی کشور می‌شود و از این پس، کشور از وضعیت «تهاجم ویروسی» خارج خواهد شد.

تشکیل ستاد ملی تب برفکی و مدیریت بحران

در ادامه این نشست، رئیس سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به اقدامات ساختاری انجام‌شده برای مقابله با سویه جدید تب برفکی گفت: از نخستین ماه‌های سال و حتی پیش از ورود ویروس به کشور، تأمین واکسن برای ذخیره استراتژیک در دستور کار قرار گرفت و هم‌زمان قرارگاه تب برفکی در سطح سازمان، استان‌ها و شهرستان‌ها تشکیل شد.

وی افزود: در گام بعد، ستاد ملی مبارزه با تب برفکی به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور تشکیل شد که نقش تعیین‌کننده‌ای در هماهنگی بین‌بخشی، تأمین منابع و تصمیم‌گیری سریع داشت. این هماهنگی ملی، در کنار اطلاع‌رسانی رسانه‌ها، منجر شد تهدیدی که روی کاغذ می‌توانست خسارت‌های جبران‌ناپذیری به کشور وارد کند، به‌طور مؤثر مدیریت شود.

ذخیره استراتژیک واکسن؛ مصوبه‌ای تاریخی

رفیعی‌پور یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اخیر را تصویب امکان ذخیره‌سازی استراتژیک واکسن سویه‌های در گردش دانست و گفت: این مصوبه برای نخستین‌بار در طول بیش از یک قرن فعالیت دامپزشکی کشور اخذ شد و به این معناست که دامداران دیگر نباید نگران کمبود واکسن باشند.

به گفته وی، با وجود ذخایر استراتژیک، در صورت بروز بیماری می‌توان در کمتر از یک هفته واکسیناسیون گسترده انجام داد و بیماری را خاتمه داد.

بیوبانک، سرم‌های درمانی و قرنطینه

رئیس سازمان دامپزشکی از برنامه‌ریزی برای ایجاد بیوبانک ملی عوامل بیولوژیک، آنتی‌ژن‌ها و واکسن‌ها خبر داد و افزود: در حال حاضر، امکان نگهداری یک تا دو میلیون دُز واکسن استراتژیک در سازمان فراهم شده است.

وی همچنین به ورود سرم‌های هایپرایمیون به کشور اشاره کرد و گفت: در صورت ابتلای دام، استفاده فوری از این سرم‌ها می‌تواند دام را طی سه روز به شرایط عادی بازگرداند؛ موضوعی که برای نخستین‌بار به‌عنوان یک درمان مکمل به دامداران توصیه شده است. در بخش قرنطینه نیز، با اعلام کانون بیماری، جابجایی دام به مدت ۳۰ روز ممنوع شد؛ اقدامی که با همراهی مناسب دامداران در شهرها و روستاها اجرا شد.

درخواست اختیارات ویژه و تکمیل آزمایشگاه سطح سه

رفیعی‌پور با اشاره به زمان‌بر بودن فرآیند تأمین واکسن (حدود پنج ماه) گفت: از ستاد ملی تب برفکی درخواست شده است در شرایط هشدار و احتمال اپیدمی، امکان ترک تشریفات اداری و مناقصات برای تأمین فوری نهاده‌های واکسن فراهم شود تا آمادگی پدافندی دامپزشکی حداکثر شود.

وی همچنین از ضرورت تکمیل آزمایشگاه سطح سه (BSL-3) منطقه‌ای در گلمکان مشهد خبر داد و افزود: این پروژه بیش از ۹۰ درصد پیشرفت دارد و برای تکمیل آن به ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است. این آزمایشگاه پس از تأیید، امکان خدمات آزمایشگاهی منطقه‌ای و تست واکسن دام، طیور و آبزیان را فراهم خواهد کرد.

کاهش معنادار سایر بیماری‌های دامی

رئیس سازمان دامپزشکی با ارائه آماری از وضعیت سایر بیماری‌ها گفت: کاهش ۳۶ درصدی کانون‌های بیماری آبله (از ۱۳۷ به ۸۷ کانون)، کاهش ۴۷ درصدی طاعون نشخوارکنندگان کوچک (PPR) از ۳۰ به ۱۶ کانون، کاهش ۸ درصدی کانون‌های لمپی‌اسکین و کاهش ۱۶ درصدی کانون‌های بروسلوز (تب مالت) با پوشش واکسیناسیون حدود ۳ میلیون رأس دام را داشته‌ایم.

هزینه‌ها، بودجه و نقش بخش خصوصی

رفیعی‌پور اعلام کرد: سازمان دامپزشکی کشور تاکنون حدود ۴۰۰ میلیارد تومان برای تهیه و تزریق واکسن تب برفکی هزینه کرده تا واکسیناسیون برای دامداران رایگان انجام شود.

وی افزود: بخش خصوصی نیز با حدود یک همت (هزار میلیارد تومان) مشارکت کرد تا کنترل بیماری در مدت سه ماه محقق شود. همچنین، از محل مدیریت بحران کشور، ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای واکسیناسیون ۵.۵ میلیون دام سنگین و ۴ میلیون دام سبک اختصاص یافته که مصوبه آن هفته گذشته نهایی شده است.

خسارت دامداران و تأثیر بر تولید

به گفته رئیس سازمان دامپزشکی، صندوق بیمه، برای هر رأس دام تلف‌شده بیش از ۱۰۰ میلیون تومان خسارت پرداخت می‌کند. تاکنون ۹۸۰۰ رأس دام مشمول خسارت شده‌اند که حدود ۹۰۰ رأس تلف شده‌اند و برای دام‌هایی که به کشتارگاه منتقل می‌شوند، ۵۰ میلیون تومان خسارت پرداخت می‌شود.

وی افزود: در استان تهران که بیشترین کانون‌ها را داشته، کاهش حدود ۲ درصدی تولید شیر گزارش شده است.

رسانه، مجلس و آینده تولید واکسن

رفیعی‌پور در پایان از راه‌اندازی شورای اطلاع‌رسانی سازمان دامپزشکی با حضور خبرنگاران خبر داد و گفت: افتتاح استودیوی رسانه‌ای سازمان و برگزاری «دوشنبه‌های مجلس» با حضور نمایندگان، از دیگر اقدامات ارتباطی سازمان است.

وی همچنین از افتتاح کارخانه فوق‌مدرن تولید واکسن دام و طیور در اردیبهشت‌ماه خبر داد و افزود: برای این پروژه طی شش سال گذشته ده‌ها میلیون یورو سرمایه‌گذاری انجام شده است.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور در جمع‌بندی این نشست تأکید کرد: کنترل سویه جدید تب برفکی، نمونه‌ای موفق از مدیریت علمی، واکنش سریع، هماهنگی ملی و مشارکت دامداران و رسانه‌ها بود؛ تجربه‌ای که می‌تواند الگوی مقابله با تهدیدهای نوظهور بهداشتی در آینده باشد.