حکیم مهر- محسن طاهرمیرزایی: در شرایطی که صنعت دام و طیور کشور بیش از هر زمان دیگری با چالش‌هایی مانند نوسان کیفیت نهاده‌ها، فشارهای اقتصادی، دغدغه کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک و الزامات روزافزون سلامت غذایی مواجه است، نقش «خوراک دام» از یک مؤلفه فنی صرف فراتر رفته و به یکی از ارکان اصلی سلامت دام، امنیت غذایی و حتی سلامت عمومی تبدیل شده است.
«دکتر امین علیرضایی» دامپزشک و مالک کارخانه تولید خوراک دام، در گفت‌وگویی تفصیلی با حکیم مهر با نگاهی مبتنی بر تجربه میدانی و صنعتی، از مسیر حرفه‌ای خود در دامپزشکی، سهم تعیین‌کننده تغذیه در پیشگیری از بیماری‌ها، چالش‌های جدی کیفیت مواد اولیه، جایگاه مغفول مسئولان فنی، ارتباط خوراک دام با کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک و پیوند ناگسستنی سلامت دام و انسان سخن می‌گوید.
او با تأکید بر اینکه «خوراک، قلب تپنده صنعت دامپروری است»، هشدار می‌دهد که بی‌توجهی به کیفیت نهاده‌ها، نظارت مؤثر و مدیریت بهداشت گله‌ها می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های چند دهه‌ای این صنعت را با خطر بازگشت به واردات صرف گوشت و فرآورده‌های پروتئینی مواجه کند.
این مصاحبه، روایتی صریح از نگاه یک دامپزشکِ فعال در خط مقدم تولید است؛ نگاهی که سلامت را نه یک شعار، بلکه یک فرآیند دقیق، علمی و غیرقابل‌چشم‌پوشی می‌داند.
حکیم مهر: آقای دکتر، لطفاً کمی از خودتان بگویید. چه شد که به دامپزشکی علاقه‌مند شدید؟ آیا از ابتدا علاقه داشتید یا به‌صورت اتفاقی وارد این رشته شدید؟
من ورودی سال ۱۳۷۱ دانشگاه آزاد کرج هستم. راستش در ابتدا اطلاع زیادی از رشته دامپزشکی نداشتم و به‌نوعی به‌صورت اتفاقی وارد این رشته شدم. اما به‌مرور و با فعالیت‌هایی که در بخشهای مختلف داشتم، به دامپزشکی علاقه‌مند شدم. مسیر ورود من به حوزه‌های تخصصی هم کاملاً تدریجی و اتفاقی بود؛ ابتدا با دام بزرگ شروع کردم، بعد وارد سیستم‌های طیور شدم و در ادامه به حوزه خوراک و دارو رسیدم. مدت زمان نسبتاً طولانی در بخش خوراک و صنایع وابسته به آن فعالیت داشتم و همین تجربه‌ها مسیر حرفه‌ای من را شکل داد.
حکیم مهر: به‌عنوان تولیدکننده خوراک دام، سهم تغذیه در پیشگیری از بیماری‌های دام را چقدر می‌دانید؟
واقعیت این است که در صنعت ما، نقش اصلی را خوراک ایفا می‌کند؛ به‌طوری‌که می‌توان گفت حدود ۹۰ درصد کار در سیستم‌های پرورش به خوراک وابسته است. اگر بخواهیم مشخصاً به ارتباط تغذیه با بیماری‌ها اشاره کنیم، بدون تردید تغذیه می‌تواند حدود ۸۰ درصد از مسئولیت سلامت گله‌ها را بر عهده داشته باشد.
حکیم مهر: کدام بیماری‌ها بیشترین ارتباط را با کیفیت خوراک دام دارند؟
معمولاً بیشترین تأکید روی کمبودهاست، چون شما باید حداقل‌های لازم را برای دام و طیور فراهم کنید تا هم در مراحل ابتدایی گله، توسعه مناسبی در سیستم گوارشی شکل بگیرد و هم در ادامه شاهد رشد و تولید مطلوب باشید. کمبودهایی مثل کمبود مواد معدنی، ویتامین‌ها و اسیدهای آمینه، هرکدام علائم و مشکلات خاصی را در گله ایجاد میکنند.
موضوع دوم سوءجذب‌ها هستند؛ سوءجذب‌ها معمولاً ناشی از عدم توسعه‌یافتگی دستگاه گوارش‌اند و همین مسئله می‌تواند در سنین بالاتر منجر به بروز بیماری‌های متابولیک شود.
حکیم مهر: دامپزشکان در نسخه‌های درمانی معمولاً روی اصلاح جیره تأکید دارند. کارخانه شما تا چه حد با دامپزشکان برای تولید خوراک‌های درمان‌محور یا پیشگیرانه همکاری می‌کند؟
واقعیت این است که دامپزشکان معمولاً خیلی در یک روال منسجم با اساتید تغذیه کار نمی‌کنند و سلیقه‌های متفاوتی وجود دارد. با این حال، پیشنهاد شخصی من همیشه این بوده که مشاوره دامپزشکی در کنار سیستم تغذیه قرار بگیرد. این همراهی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد، چون بسیاری از اختلالات و ناهماهنگی‌هایی که در ادامه در گله ایجاد می‌شود، با همین هماهنگی اولیه قابل پیشگیری است.
حکیم مهر: فرآیند کنترل کیفی خوراک دام در کارخانه شما چگونه است و چه تمهیداتی برای پیشگیری از آلودگی‌هایی مثل مایکوتوکسین‌ها یا فلزات سنگین اندیشیده‌اید؟
بدترین مشکلی که در سیستم‌هایی که درگیر فرآیندهای تورمی می‌شوند با آن مواجه هستیم، مربوط به سیستم‌های نگهداری استاندارد است. اگر بخواهید یک سیستم ثابت و استاندارد را حفظ کنید، با افزایش مداوم قیمت‌ها، ترکیبات خوراک و هزینه‌های تمام‌شده مدام بالا می‌رود.
یکی از پیشنهادهایی که من همیشه به همکاران حوزه تغذیه داشته‌ام، استفاده از آزمایشگاه‌های اشتراکی یا آزمایشگاه‌های مرجع است؛ چون وقتی تعداد نمونه‌ها بالا باشد، هزینه‌ها سرشکن می‌شود. متأسفانه پراکندگی در صنعت و اینکه هر کارخانه بخواهد به‌تنهایی همه فرآیندها را انجام دهد، باعث پرهزینه شدن کار می‌شود.
در مورد فلزات سنگین، واقعیت این است که در صنعت ما معمولاً به‌صورت روتین انجام نمی‌شود و متأسفانه چاره‌ای هم وجود ندارد؛ چون هم پرهزینه است و هم حتی در سیستم‌های خوراک انسانی هم جزو استانداردهای رایج ما نیست.
اما در مورد مایکوتوکسین‌ها، معمولاً شاخص‌ها بررسی می‌شود و استفاده از توکسین‌بایندرها به شکل روتین انجام می‌گیرد. تأکید و توصیه من این است که حتی در تغذیه انسان هم به این موضوع توجه شود، چون غلات به همان شکلی که برای دام و طیور ذخیره می‌شوند، برای انسان هم ذخیره می‌شوند. بنابراین مایکوتوکسین‌ها فقط یک ریسک نهایی نیستند، بلکه یک ریسک اولیه برای انسان هم محسوب می‌شوند. البته در دام و طیور، دوره مصرف و انبارش طولانی‌تر است و به همین دلیل حساسیت بالاتری دارد. به‌طور کلی، من معتقدم تمرکز اصلی باید روی کنترل مایکوتوکسین‌ها باشد.
حکیم مهر: در فرآیند تولید، نقش مسئولان فنی دامپزشکی را چقدر مهم می‌دانید؟ آیا در مجموعه شما مسئول فنی حضور دارد و این نقش تا چه حد جدی گرفته می‌شود؟
بله، قطعاً مسئول فنی نقش بسیار حیاتی و حتی حیثیتی دارد. متأسفانه در سال‌های گذشته، به دلیل کم‌توجهی، جایگاه مسئول فنی تا حدی از یک نقش اخلاقی و تخصصی خارج شد و بیشتر به یک موضوع فرمال و رسمی تبدیل شد.
به نظر من این نگاه باید اصلاح شود؛ دوره‌های آموزشی سازنده‌تری برای مسئولان فنی برگزار شود و شرکت‌ها توجه جدی‌تری به این جایگاه داشته باشند. مسئله‌ای که متأسفانه به‌وجود آمده، تقابل بین درآمد مسئول فنی و وظایف حرفه‌ای اوست که اصلاً درست نیست. در نهایت، مسئول فنی باید بتواند کار خود را به‌درستی انجام دهد و در کنار آن، سیستم‌های صنفی و سندیکایی هم پیگیر وضعیت دریافتی مسئولان فنی باشند تا این دو موضوع با هم هم‌تراز شوند.
حکیم مهر: بزرگ‌ترین چالش امروز تولید خوراک دام از نظر شما چیست؟
مهم‌ترین چالش، تأمین نهاده باکیفیت است. واقعیت این است که چون اغلب همکاران ما فرمولاسیون‌های نسبتاً مشترکی دارند، تنوع فرمولاسیون خوراک زیاد نیست و یک حداقل‌هایی وجود دارد که تقریباً همه اساتید آن را رعایت میکنند. خوشبختانه در بسیاری از کارخانجات داخلی، استانداردهایی حتی فراتر از کشورهای همسایه ـ به‌جز ترکیه ـ رعایت می‌شود.
اما به نظر من، موضوع کیفیت مواد اولیه نیازمند دقت بسیار بیشتری است. نوسان کیفیت مواد اولیه واقعاً کمرشکن شده است. متأسفانه در برخی رفرانس‌ها میبینیم که جذب پروتئین در سیستم‌های سویا که استفاده می‌کنیم بسیار پایین است و حلالیت‌ها در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. در مورد ذرت هم متأسفانه ذرت‌هایی که وارد می‌شود به‌شدت شکسته و بی‌کیفیت هستند؛ انگار استاندارد مشخصی برای آن‌ها به‌درستی اعمال نمی‌شود. این مسئله به نظر من بیشتر به شرکت‌های ممیزی، شرکت‌های واردکننده و تأمین‌کنندگان اولیه برمی‌گردد و در ادامه، سایر بخش‌ها عملاً دخالت چندانی در آن ندارند.
چالش دیگر، جایگاه نگاه دولت است. اگر سیستم‌های دامپزشکی، سازمان دامپزشکی، ادارات کل و شبکه‌ها در جایگاه درست خودشان قرار بگیرند و نگاه‌شان دلسوزانه و دقیق باشد، بسیاری از فرآیندها دچار وقفه نمی‌شود و به‌موقع انجام می‌گیرد. همین موضوع کمک می‌کند صنعت پویاتر بماند.
در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌های بزرگی در این صنعت انجام شده و واقعاً حیف است که دوباره به نقطه‌ای برسیم که صرفاً واردکننده گوشت، مرغ و تخم‌مرغ باشیم. این موضوع به‌نوعی اجحاف در حق کسانی است که سال‌ها زحمت کشیده‌اند و این صنعت را به بلوغ رسانده‌اند.
حکیم مهر: اگر بخواهید یک توصیه مشخص به دامداران داشته باشید که بیشترین تأثیر را بر سلامت گله داشته باشد، آن توصیه چیست؟
مدیریت بهداشت گله هزینه نیست. مدیریت بهداشت گله یعنی اینکه از همان ابتدا دقت شود. خیلی وقت‌ها وقتی شما در شروع کار، چه برای جوجه و چه برای گوساله، انتخاب مناسبی انجام می‌دهید و در روزهای اول مدیریت درستی بر گله اعمال می‌کنید، جلوی بسیاری از هزینه‌های بعدی را میگیرید.
نکته دوم این است که دامداران خیلی درگیر تبلیغات نشوند. یکی از اتفاقات مثبتی که با افزایش قیمت‌ها افتاد این بود که بسیاری از محصولاتی که واقعاً به‌اشتباه در جیره‌ها استفاده می‌شدند، باید کنار گذاشته شوند و تمرکز روی مسائل اساسی قرار بگیرد.
به نظر من، بدون بسیاری از افزودنی‌ها هم ترکیبات تغذیه‌ای دام و طیور کامل هستند. ما واقعاً نیازی به «گوشواره و گردنبند» نداریم؛ نیاز داریم یک لباس مناسب داشته باشیم و به اصول اصلی توجه کنیم. آن اصول را خود دامداران بهتر از هر کسی می‌دانند. توصیه من، به‌عنوان یک برادر کوچک‌تر، این است که امیدوارم مورد توجه قرار بگیرد و مثمر ثمر باشد.
حکیم مهر: یکی از دغدغه‌های همیشگی در دامپروری، کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک است. به عقیده برخی، خوراک دام می‌تواند تا حدی جایگزین درمان دارویی شود. آیا شما تجربه‌ای در این زمینه دارید؟
خوراک دام نمی‌تواند جانشین فرآیندهای دارویی شود، اما وقتی پیشگیری به‌درستی انجام شود، بهداشت رعایت شود و از طرف دیگر ایمنی گله در وضعیت مناسبی باشد، قطعاً میزان درگیری‌ها کمتر خواهد شد.
بخش زیادی از مشکلاتی که برای ما اتفاق می‌افتد، خودخواسته و خودساخته است؛ یعنی خودمان بستر را آلوده می‌کنیم، بستر را خیس می‌کنیم و در اثر سهل‌انگاری، شرایطی ایجاد می‌شود که مثلاً ۶۰ درصد گله به دلیل آلودگی بستر دچار مشکلات روده‌ای می‌شوند و این مسئله تا پایان دوره همراه گله باقی می‌ماند و مصرف مداوم آنتی‌بیوتیک را به دنبال دارد. بنابراین مدیریت گله، مدیریت سالن، ساخت سالن‌های استاندارد و استفاده از روش‌های حرفه‌ای بسیار مهم است. به نظر من آموزش در این حوزه حرف اول را می‌زند.
حکیم مهر: چقدر در سیاست‌های تولیدی خود به پیوند خوراک دام، سلامت دام و در نهایت سلامت انسان توجه دارید؟ آیا می‌توان گفت خوراک دام نقطه آغاز امنیت غذایی است؟
کاملاً همین‌طور است. همان‌طور که در شعار فائو هم مطرح می‌شود، سلامت انسان بدون توجه به خوراک او معنا ندارد و سلامت خوراک انسان هم بدون توجه به سلامت پروتئین‌های تولیدی دام و طیور، عملاً شوخی است.
باز هم به همان بحث ابتدایی برمی‌گردیم؛ نهاده‌ها باید حتماً از کیفیت مناسبی برخوردار باشند و مدیریت گله‌ها هم مدیریت درستی باشد. همان‌طور که شما به‌درستی اشاره کردید، موضوع باقی‌مانده‌ها، به‌ویژه باقی‌مانده‌های دارویی، باید با حساسیت بسیار بالایی مورد توجه قرار گیرد. این مسئله شوخی نیست، کار دکوری یا لوکس هم نیست؛ بلکه یک کار کاملاً ابتدایی و ضروری است. ما باید رشد فزاینده مصرف آنتی‌بیوتیک را ـ که متأسفانه در سطح جهانی هم وجود دارد ـ به‌دقت رصد کنیم و مسیر را به شکل درست پیش ببریم.
حکیم مهر: و در پایان، اگر نکته یا مطالبه‌ای دارید، بفرمایید.
خواهش من این است که مجموعه‌های نظارتی، نظارت‌های خود را دقیق‌تر بر سیستم‌ها اعمال کنند. یکی از مسائل مهم، موضوع رتبه‌بندی است. مجدداً تأکید میکنم که رتبه‌بندی کارخانجات باید به‌صورت درست و حرفه‌ای انجام شود. این تفکیک سره از ناسره کمک می‌کند کسی که کار خود را به‌درستی انجام می‌دهد از کسی که کار را کامل و اصولی انجام نمی‌دهد، قابل تشخیص باشد و این موضوع نقش مهمی در شفاف‌سازی و ارتقای صنعت خواهد داشت.
حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.
دقیقا دوست دامپزشک دوم راست گفت 
| واقعا خیلی اعتماد به نفس دارین ولی در عمل در جا میزنید من همکلاسی دامپزشک تو دوره تخصص داشتم دو سه نفر بعد چهار بار امتحان برد تخصصی رو افتادن از بس که دانششون زیاد بود بعد کدوم پزشک عمومی که حتی قابل مقایسه نیست با دامپزشکی مسول فنی کارخانه ای شده که خوراک انسان تولید میکنه جای شما فقط کلینیک ومرکز مایه کوبی هست نه کارخانه خوراک بهتر نیست بجای حرف الکی واقعیت رو قبول کنید 
| امتحان برد افتادن چون مثل شما بیکار نبودن بشینن پا جزوه همش، بیرون کار میکردن برعکس شما که احتمالا اون موقع ام جا کار کردن تمام حواست مثل الان این بوده که چرا دامپزشکا حق تو خوردن 
| اقای دامپزشک عمومی جایگاه خودتو بدون شما در حد من نیستی هر وقت تخصص گرفتی بعد بیا بامن صحبت کن من بیکار نبودم شغلم خیلی هم بهتر بود و چند تا دامپزشک زیر دستم کار میکردن خدمت شما عرض کنم بله در دانشگاه باز هست دانشگاه آزاد با رتبه شصت هزار میگیره دانشگاه ملی با سی هزار بعد یکم تحقیق کن بعد حرف بزن | امتحان برد رو افتادن چون هیچ دانشی در خصوص بهداشت مواد غذایی نداشتن یه ارشد از پایه دروس بهداشت مواد غذایی رو میخونه پایش قوی‌تر هست الان که با این اوضاع بخش خصوصی دامپزشکی کلا بیکاره یا خود دامدار درمان میکنه یا درمانگر غیر مجاز جمعیت دامی هم خیلی کم شده اونایی که شاغل در بخش دولتی هستن اصلا کار نمیکنن کارا رو دوش کاردان و کارشناس هست پس مشکل کار کردن نیست 
| اقای سینا که بعیید میدونم اسمتم درست باشه مثل چیزای دیگت که مجهول و خودتم میدونی چیارو میگم | سینا جان جایگاه واقعیت اینه که تا اخر عمرت از حرص و حسادت دامپزشک نشدن همینجوری حرص بخوری | سینا پسرم حرف زدنت مناسب یه کارشناس نیست | ............ من تولیدی دارم تا حالا چند تا دامپزشک ..... برای من کار میکردن بعنوان مسول فنی ................. من کار دارم با درامد خوب نیازی هم به مسول فنی شدن هم ندارم دکتری تخصصی خوندم چون واقعا دوست داشتم این رشته رو اینارو فقط بخاطر این گفتم که حق دوستانی که زحمت میکشن و خیلی باسوادتر و متخصص تر از شما هستن توسط شما دامپزشکان پرمدعا و نظام دامپزشکی که همه چی رو انحصاری کرده خورده میشه و باید این روند اصلاح بشه و هرکسی در جایگاه خودش قرار بگیره مث اینکه حرفای من بدجور شمارو سوزونده من سنم از همه شما بیشتره .................... | بزرگواران دارن سر رشته ای که هست دعوا میکنند، دوستان کمی تعقل کنید اگر نبود بگید ما رو بزارید برای این کار، تشریف ببرید و حداقل سرفصل های تخصص بهداشت خوراک دام رو نگاهی بیندازید. مطلب علمی بنویسید،ازعلم روز خوراک بگید،چراهمش به همدیگه ایراد میگیرید. کارخانجات خوراک دام وطیور وآبزیان... درشرایط مطلوب هستند، چون خروجی آن پرورش طیور. دام. آبزیان درایران است. پس دراین زمینه ادارت ومسئولین فنی بهداشتی همگام باسرمایه گذار خوب عمل کردن. بعد از خوندن کامنتها میخوام تجربه خودم رو از کار در صنعت خوراک دام در آلمان بگم. من دامپزشک هستم و در این صنعت در ایران هم کار کردم. در آلمان دامپزشکان بیشتر در بخشهای production development که وظیفه تحقیق، نوآوری و توسعه محصول قبل از تولید رو دارن و production management که وظیفه پشتیبانی علمی محصول در بازار رو دارن مشغول هستن. در بخش تولید بیشتر کسانی مشغول هستن که تحصیلات مرتبط با بهداشت مواد غذایی یا فناوری تولید دارن، چون قوانین در آلمان بیشتر بر پایه بهداشت و ایمنی محصول هستن و متخصصین بهداشت مواد غذایی مهارتهای بیشتری در زمینه QMS و HACCP دارن. باید این رو هم بگم که پستی مشابه مسئول فنی در ایران اما با نام دیگری وجود دارد که به مرجع ناظر معرفی میشه و همیشه از بخش quality management که تحصیلات مرتبط با مواد غذایی یا شیمی دارند هستن. | اصلاح میکنم: | درود بر شما دامپزشک فرهیخته | بله در ایران هم رشته تخصص بهداشت خوراک دام برای همین کار ایجاد شده و فارِغ التحصیل داده. اگر دوستان دیگر سر موقعیت شغلی این رشته با هم کمتر دعوا کنند. درود بر دامپزشک 
کشور جهان اولی هم بودیم باز شما پایین تر بودین جای اعتراض همیشگی یا برید دامپزشکی بخونید یا با واقعیت کنار بیاید
این اعتماد به نفس و غرور کاذب همیشگی شما که خودتون رو همه جا برتر میدونید هم بزارید کنار ....
با حلوا حلوا دهن شیرین نمیشه ها
ایشونم نگفتن خوراک رو تولید میکنه که بزاره تو ویترین کارخونه شکلات سازیم تولید نمیکنه محصولشو بزاره تو ویترین پس باید کارخونه شکلات و کیک کلوچه هم مسئول فنی پزشک داشته باشه به اندازه خودتون قانع باشید و در هرکاری سرک نکشید با این کار خودتون رو فقط زیر سوال میبرید