پهناورترین استان کشور هنوز کشتارگاه صنعتی دام ندارد/ ایمنی غذایی استان کرمان در انتظار تصمیم‌گیری

حکیم مهر- محسن طاهرمیرزایی: ایمنی غذایی و تأمین گوشت سالم، یکی از مهم‌ترین ارکان سلامت عمومی است که به گفته مسئولان دامپزشکی، تحقق کامل آن بدون برخورداری از زیرساخت‌های استاندارد، به‌ویژه کشتارگاه‌های صنعتی دام، با چالش‌های جدی مواجه می‌شود.

«دکتر مینا قاضی‌زاده» رئیس اداره نظارت بر بهداشت عمومی و مواد غذایی اداره‌کل دامپزشکی استان کرمان در گفت‌وگو با حکیم مهر، با اشاره به نقش کلیدی کشتارگاه‌های صنعتی در تضمین سلامت گوشت، کنترل بیماری‌های مشترک انسان و دام، کاهش مخاطرات بهداشتی و اجرای ضوابط قانونی، تأکید می‌کند که استان کرمان با وجود وسعت جغرافیایی، تعدد شهرستان‌ها و ظرفیت بالای تولید دام، همچنان از داشتن یک کشتارگاه صنعتی دام فعال و استاندارد محروم است؛ موضوعی که به گفته وی، نه‌تنها کار نظارت بهداشتی را با محدودیت‌هایی همراه کرده، بلکه به یک دغدغه مهم در حوزه سلامت عمومی و ایمنی غذایی استان تبدیل شده است.

به گفته دکتر قاضی‌زاده، کشتارگاه فعلی شهر کرمان به دلیل ضعف‌های ساختاری، فرسودگی تجهیزات و نبود امکانات کامل بهداشتی، با وجود تداوم فعالیت، تنها به‌صورت مشروط مورد استفاده قرار می‌گیرد و این وضعیت، راهکاری موقت و همراه با مخاطره محسوب می‌شود. وی همچنین با اشاره به پروژه کشتارگاه صنعتی دام «تینا پروتئین» کرمان که از سال ۱۳۹۲ آغاز شده و با وجود پیشرفت قابل توجه هنوز به بهره‌برداری نرسیده است، ادامه این روند را موجب تداوم بخشی از مشکلات بهداشتی، اقتصادی و مدیریتی استان می‌داند و بر ضرورت تسریع در تکمیل و راه‌اندازی این مجموعه به‌عنوان یک ضرورت فوری در مسیر صیانت از سلامت شهروندان و تحقق ایمنی غذایی تأکید می‌کند.

حکیم مهر: کشتارگاه‌های صنعتی دام چه جایگاهی در زنجیره تولید و تأمین گوشت دارند و اساساً چرا توسعه این مراکز اهمیت دارد؟

کشتارگاه‌های صنعتی دام به‌عنوان یکی از اجزای اساسی زنجیره تولید و تأمین گوشت، نقش بسیار مهمی در ارتقای سلامت عمومی، کنترل بیماری‌های مشترک انسان و دام، حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار ایفا می‌کنند. استقرار کشتارگاه‌های صنعتی با رعایت ضوابط فنی و بهداشتی، علاوه بر ارتقای بهداشت گوشت و فرآورده‌های آن، در کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، بهبود رفاه دام و تقویت زیرساخت‌های اقتصادی مناطق مؤثر است و به‌عنوان یک راهبرد ضروری و بااهمیت در تحقق ایمنی غذایی و سلامت جامعه محسوب می‌شود.

حکیم مهر: از دیدگاه دامپزشکی، کشتارگاه‌های صنعتی چه نقشی در تأمین سلامت جامعه دارند؟

از منظر دامپزشکی، کشتارگاه صنعتی یکی از مهم‌ترین حلقه‌های نظام مراقبت و پایش بیماری‌های دامی و بیماری‌های مشترک انسان و دام محسوب می‌شود. در واقع، یکی از مهم‌ترین اهداف کشتارگاه‌های صنعتی، تضمین سلامت گوشت مصرفی است. فراهم بودن امکان بازرسی بهداشتی به بهترین شیوه در کلیه مراحل قبل، حین و پس از کشتار، امکان شناسایی و حذف دام‌ها یا لاشه‌های ناسالم و جلوگیری از ورود گوشت آلوده به چرخه مصرف انسانی را فراهم می‌کند. این فرآیند نقش مؤثری در کنترل و پیشگیری از انتقال بیماری‌های مشترک انسان و دام نظیر تب مالت، سل، کیست هیداتید و بسیاری از بیماری‌های انگلی، ویروسی و باکتریایی دارد.

علاوه بر این، وجود امکانات و تجهیزات استاندارد و پیشرفته با جلوگیری از آلودگی‌های ثانویه، نگهداری در شرایط پیش‌سرد و پیشگیری از مخاطرات بیماری مهلک تب کریمه کنگو، انجام قطعه‌بندی و بسته‌بندی، امکانات انجماد، بسته‌بندی انواع آلایش خوراکی و فعالیت صنایع فرآورده‌های گوشتی و صنایع جانبی با رعایت اصول بهداشتی و اعمال ضوابط زنجیره سرد، به‌طور مستقیم موجب کاهش مخاطرات بهداشتی و تضمین عمر ماندگاری محصول می‌شود. به این ترتیب، کشتارگاه صنعتی به‌عنوان بازوی اجرایی نظام بهداشت دام، سهم بسزایی در سلامت عمومی جامعه ایفا می‌کند.

حکیم مهر: یکی از انتقاداتی که به کشتار سنتی وارد می‌شود، پیامدهای زیست‌محیطی آن است. کشتارگاه‌های صنعتی در این زمینه چه تأثیری دارند؟

کشتار سنتی دام اغلب با دفع غیراصولی ضایعات و آلودگی منابع آب و خاک همراه است. در مقابل، کشتارگاه‌های صنعتی با بهره‌گیری از سیستم‌های مدیریت پسماند، تصفیه فاضلاب و جمع‌آوری بهداشتی ضایعات، نقش مهمی در کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی ایفا می‌کنند. مدیریت اصولی خون، ضایعات غیرخوراکی و لاشه‌های ضبطی از انتشار عوامل آلاینده، بوهای نامطبوع و تکثیر ناقلین بیماری جلوگیری می‌کند و در نهایت به حفاظت از محیط زیست منطقه منجر می‌شود.

حکیم مهر: کشتارگاه‌های صنعتی از نظر اقتصادی چه نقشی در توسعه مناطق دارند؟

احداث و بهره‌برداری از کشتارگاه صنعتی دام، آثار اقتصادی قابل توجهی در سطح منطقه دارد. ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، مدیریت هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش بهره‌وری و کاهش ضایعات لاشه از جمله مهم‌ترین مزایای اقتصادی این مراکز است. علاوه بر این، کشتارگاه‌های صنعتی می‌توانند زمینه‌ساز توسعه صنایع وابسته نظیر بسته‌بندی گوشت، سردخانه‌ها و صنایع فرآورده‌های گوشتی شوند و به رشد اقتصادی و توسعه پایدار منطقه کمک کنند.

حکیم مهر: فعالیت این کشتارگاه‌ها چه تأثیری بر کیفیت و ایمنی گوشت دارد؟

استفاده از تجهیزات استاندارد، فرآیندهای مکانیزه و رعایت زنجیره سرد در کشتارگاه‌های صنعتی، تأثیر مستقیمی بر کیفیت و ایمنی گوشت دارد. این شرایط موجب کاهش آلودگی میکروبی، افزایش ماندگاری محصول و بهبود ویژگی‌های کیفی گوشت می‌شود. همچنین امکان بسته‌بندی بهداشتی و درجه‌بندی کیفیت، شفافیت بیشتری در زنجیره عرضه ایجاد کرده و اعتماد مصرف‌کنندگان را افزایش می‌دهد.

حکیم مهر: رعایت اصول رفاه دام در کشتارگاه‌های صنعتی تا چه اندازه مورد توجه قرار می‌گیرد؟

رعایت اصول رفاه دام یکی از شاخص‌های مهم در کشتارگاه‌های صنعتی است. حمل‌ونقل کوتاه‌تر، تخلیه مناسب، بی‌هوشی و کشتار اصولی، موجب کاهش استرس و درد دام می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد که کاهش استرس پیش از کشتار، علاوه بر جنبه‌های اخلاقی، تأثیر مثبتی بر کیفیت نهایی گوشت نیز دارد.

حکیم مهر: از منظر مدیریتی و حاکمیتی، کشتارگاه‌های صنعتی چه کارکردهایی دارند؟

کشتارگاه‌های صنعتی دام از منظر مدیریتی و حاکمیتی، ابزار مهمی برای اعمال نظارت قانونی و بهداشتی در زنجیره تولید گوشت به شمار می‌روند. استقرار این مراکز موجب کاهش کشتار غیرمجاز، افزایش قابلیت ردیابی دام و فرآورده‌های خام دامی و ارتقای سطح انضباط بهداشتی می‌شود. همچنین فعالیت کشتارگاه‌های صنعتی بستر مناسبی برای اجرای سیاست‌های کلان دامپزشکی و بهداشت عمومی فراهم می‌کند. این مراکز با تقویت نظارت دامپزشکی و اجرای قوانین بهداشتی، نقش مهمی در مدیریت زنجیره تولید تا مصرف محصولات دامی ایفا می‌کنند.

حکیم مهر: از نظر قوانین و مقررات، چه الزامات قانونی در خصوص کشتار بهداشتی و توسعه کشتارگاه‌های صنعتی وجود دارد؟

ماده ۱۸ قانون سازمان دامپزشکی کشور و آیین‌نامه اجرایی آن، آیین‌نامه اجرایی نظارت بهداشتی دامپزشکی، آیین‌نامه کنترل بهداشتی تردد، نقل و انتقال، واردات و صادرات دام زنده و فرآورده‌های خام دامی، آیین‌نامه اجرایی قانون اصلاح ماده ۱۳ قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی، ماده ۳۴ قانون برنامه ششم و بند «خ» ماده ۷۱ برنامه هفتم توسعه، همگی بر ضرورت کشتار بهداشتی، رعایت زنجیره سرد، شناسنامه‌دار کردن، رهگیری و ردیابی فرآورده‌های خام دامی، بسته‌بندی آنها و اعمال ضوابط دامپزشکی تأکید دارند. عملاً توسعه کشتارگاه‌های صنعتی، امکان اجرای کامل این قوانین و تحقق اهداف حاکمیتی در حوزه سلامت عمومی و امنیت غذایی را فراهم می‌کند.

حکیم مهر: با وجود اهمیتی که برای کشتارگاه‌های صنعتی برشمردید، وضعیت استان کرمان در این زمینه چگونه است؟

متأسفانه استان کرمان با وجود پهناور بودن و داشتن ۱۷ شهرستان و همچنین برخورداری از ۴ کشتارگاه نیمه‌صنعتی و ۱۶ کشتارگاه سنتی، هنوز از داشتن یک کشتارگاه صنعتی دام فعال و استاندارد محروم است. این در حالی است که همواره از «سلامت غذا» و «ایمنی غذایی» سخن گفته می‌شود، اما در عمل، اعمال دقیق ضوابط و مقررات دامپزشکی در کشتارگاه‌های دام استان با مشکلات متعددی مواجه است. این خلأ امروز به یکی از چالش‌های مهم بهداشتی و مدیریتی استان تبدیل شده و مستقیماً با سلامت شهروندان کرمانی گره خورده است.

حکیم مهر: این وضعیت چه تأثیری بر انجام وظایف قانونی دامپزشکی در حوزه تأمین گوشت سالم دارد؟

بر اساس وظایف قانونی و در چارچوب قوانین و مقررات ملی، تأمین گوشت قرمز سالم و بهداشتی یک تکلیف روشن حاکمیتی دامپزشکی است؛ اما تحقق این تکلیف بدون وجود زیرساخت کشتارگاهی صنعتی، عملاً با اما و اگرهای جدی همراه شده است. نبود چنین زیرساختی، کار نظارت و تضمین کامل بهداشت گوشت را با محدودیت‌هایی مواجه می‌کند.

حکیم مهر: وضعیت کشتارگاه فعلی شهر کرمان از نظر ساختاری و بهداشتی چگونه است؟

کشتارگاه فعلی شهر کرمان، علیرغم اصلاحات محدود و پیگیری‌های مکرر، همچنان به دلیل ضعف‌های ساختاری اولیه، نبود فضا و تجهیزات استاندارد، فرسودگی ساختار و تجهیزات و امکانات، عدم امکان بسته‌بندی آلایش‌های خوراکی، نواقص سیستم تصفیه فاضلاب و تبدیل ضایعات، و همچنین نبود امکانات قطعه‌بندی، بسته‌بندی و انجماد، با مشکلات بهداشتی متعددی مواجه است.

با این حال، برای جلوگیری از اختلال در تأمین گوشت قرمز شهر، فعالیت این کشتارگاه به‌صورت مشروط ادامه دارد. این وضعیت در عمل به معنای تداوم یک راه‌حل موقت و پرریسک است و ادامه این شرایط، اعمال کامل ضوابط بهداشتی و انجام وظایف حاکمیتی دامپزشکی، به‌ویژه در اجرای تکالیف برنامه هفتم توسعه را با چالش مواجه کرده است.

حکیم مهر: در سال‌های گذشته پروژه‌ای برای احداث کشتارگاه صنعتی در کرمان آغاز شده بود. آخرین وضعیت این پروژه به کجا رسیده است؟

پروژه کشتارگاه صنعتی دام «تینا پروتئین» کرمان از سال ۱۳۹۲ با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و حمایت تسهیلات بانکی آغاز شد، اما متأسفانه با گذشت بیش از یک دهه، هنوز به بهره‌برداری نرسیده است. این پروژه در حال حاضر حدود ۸۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد، اما به دلیل مشکلات اقتصادی، عدم تأمین منابع مالی و افزایش هزینه‌های ساخت و تجهیزات، نیمه‌کاره رها شده است.

با وجود پیگیری‌ها، مکاتبات و برگزاری جلسات متعدد دامپزشکی با حضور مقامات استانی، این پروژه طی سال‌های گذشته همچنان بلاتکلیف مانده است.

حکیم مهر: راه‌اندازی این کشتارگاه چه تأثیری می‌تواند بر وضعیت بهداشتی و اقتصادی استان داشته باشد؟

در این مجموعه، علاوه بر کشتارگاه صنعتی بهداشتی، صنایع جانبی و تبدیلی نیز پیش‌بینی شده است؛ صنایعی که می‌توانست بخشی از نیاز بهداشتی و اقتصادی استان را تأمین و اشتغال قابل توجهی ایجاد کند. همچنین با برنامه‌ریزی مشخص، بهره‌گیری از امکانات صنایع جانبی و تبدیلی و استفاده از ظرفیت کامل تولید، این مجموعه می‌توانست علاوه بر جلوگیری از هدر رفتن منابع مالی کشور و ایجاد توجیه اقتصادی و سوددهی مناسب، نقش مؤثری در رفع مشکلات موجود و ارتقای وضعیت بهداشتی گوشت استان داشته باشد.

حکیم مهر: تداوم این وضعیت چه پیامدهایی برای استان کرمان به همراه دارد؟

تداوم فقدان کشتارگاه صنعتی دام فعال در استان کرمان، امروز صرفاً یک مشکل فنی یا سرمایه‌گذاری نیست، بلکه به یک چالش جدی در حوزه سلامت عمومی، اعتماد اجتماعی و مدیریت منابع تبدیل شده است.

حکیم مهر: به نظر می‌رسد افکار عمومی نیز نسبت به این موضوع مطالبه‌گر شده است. در این خصوص چه نکته‌ای وجود دارد؟

بله، پرسش افکار عمومی کاملاً روشن است؛ با وجود منابع و سرمایه‌های عظیم استانی، مردم استان کرمان تا چه زمانی باید از وجود یک کشتارگاه دام صنعتی و مزایای آن در تأمین بهداشتی گوشت قرمز بی‌بهره باشند؟

حکیم مهر: در نهایت، چه اقدامی را برای حل این مشکل ضروری می‌دانید؟

تسریع در تکمیل و راه‌اندازی کشتارگاه صنعتی دام کرمان، نه یک مطالبه صرفاً دستگاهی یا صنفی، بلکه ضرورتی فوری در مسیر صیانت از سلامت شهروندان و تأمین ایمنی غذایی استان است.

حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.