مخاطرات ناشی از سموم شیمیایی، مایکوتوکسینها، فلزات سنگین، دایاکسینها، نیتروزامینها، الکالوئیدها، رادیونوکلئیدها و سایرآلایندهها در محیط و مواد غذایی، بسیار جدی است ...
اصلاح ساختار کلان وزارت جهاد کشاورزی و سازمانهای وابسته (بخش هفدهم)
دکتر محسن مشکوة
در ادامه نوشتار همکار گرامی آقای دکتر راعی عزیز
به استناد سایت مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی: "علت نزدیک به 5 درصد از سرطانها در کشور ارثی و ژنتیکی و عوامل محیطی سهم 95 درصدی در ایجاد این بیماری دارند. برای دوری ازاین بیماری باید به عوامل محیطی که 94 تا 95 درصد در ایجاد بیماری نقش دارند توجه نمود. در ایران سومین علت مرگ را سرطان ها تشکیل می دهند و روزانه حدود 101 تا 105 نفر به دلیل سرطان فوت می کنند. سن سرطان در ایران 10 سال پائین تر از دیگر کشورهای جهان است".
درتوزیع جغرافیایی جهانی شایع ترین سرطان ها، سرطان معده با سهم 9/4 درصدی پس از سرطان ریه، سینه، کولورکتال و پروستات را به خود اختصاص داده و نقشه ایران را می پوشاند.
استعداد ابتلاء افرد به سرطان معده، وجود هلیکوباکترپیلوری (با ایجاد زخم معده و ورم معده)، افزایش اسید معده، مصرف غذاهای نمک سود شده و دودی، افزایش مصرف غذاهای سرخ کردنی، استعمال دخانیات و ... و عوامل مؤثر مانند استرس همگی از عوامل پرخطر برای ابتلاء به سرطان معده هستند. سرطانزاها در محیط زندگی ما وجود دارند مواد سرطانزا اختصاصی عمل می کنند و سرطانزایی مواد به گونه یا نوع، جنس و سن وابسته است.
مخاطرات ناشی از سموم شیمیایی، مایکوتوکسین ها، فلزات سنگین، دای اکسین ها، نیتروزامین ها، الکالوئیدها، رادیونوکلئیدها و سایرآلاینده ها در محیط و مواد غذایی بسیارجدی است. سهم بزرگی از تندرستی جوامع انسانی مربوط به خوردنی هاست. نگاه راهبردی و جامع به امنیت غذایی يكپارچه و علاوه بر تامین و دسترسی بر اصالت، كيفيت و سلامت غذا، استوار است. برخی مسئولین و دست اندرکاران کم و بیش تنها به مؤلفه تامین کمی (تولید و واردات) توجه داشته و به سایر مؤلفه های امنیت غذایی بویژه سلامت غذایی چندان توجهی نداشته و یا بعلت ناآگاهی به آن اعتقادی ندارند. آلودگی موادغذایی با منشاء دامی به صورت اولیه و یا ثانویه رخ می دهد. شیر، گوشت، آبزیان، تخم مرغ و فرآورده های آن ها درگروه مواد غذایی فسادپذیر قرارداشته و قابلیت نگهداری محدودی دارند، افزودن مواد نگهدارنده غیرمجاز برای افزایش عمرماندگاری آن ها را نمی توان از نظر دور داشت.
- حضور مایکوتوکسین ها بویژه آفلاتوکسین در زنجیره غذایی یک تهدید جدی است. فرآیندهای حرارتی عدم حضور آفلاتوکسین را در شیر و فرآورده های آن تضمین نمی کند و برای مصرف کننده عوارض سمیت، نارسایی کبدی و کلیوی و انواع سرطان را در پی خواهد داشت. اثرات سمیت با دوز و مدت در معرض قرارگیری تغییر می کند. آفلاتوکیسین ها هپاتوتوکسیک (سمیت کبدی)، تراتوژنیک (ناهنجاری مادرزادی)، موتاژنیک (جهش ژنی) و کارسینوژنیک (سرطانزایی) هستند.
- مخاطرات باقیمانده فلزات سنگین/ سمی (سرب، کادمیوم، آرسنیک، جیوه، کروم، وانادیوم، نیکل، مس و...) در مواد غذایی را نمی توان نادیده گرفت. فلزات سنگین از راه های مختلفی (آب، خاک، معادن، فاضلاب، زباله، گرد و خاک و ...) وارد زنجیره غذایی حیوان و انسان می شوند. برخی از آن ها در بافت ها انباشته شده و در طولانی مدت موجب سرطانزایی می شوند.
- موارد تقلب درتولید، نگهداری و عرضه مواد غذایی به ویژه در شرایط بد اقتصادی به منظور سودجویی، رقابت ناسالم، ناآگاهی مصرف کننده و ضعف سیستم های نظارتی، افرایش می یابد.
الزامات قانونی در برنامه پنجساله هفتم توسعه:
بند خ ماده (71) قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (1407-1403) اعلام می دارد: وزارت جهاد کشاورزی مکلف است با هماهنگی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان ملی استاندارد ایران پس از ایجاد نظام رهگیری، ردیابی، بستهبندی و شناسنامهدارکردن و نشان (برند) سازی برای محصولات خام کشاورزی، دامی، طیور و آبزی از سطح مزرعه و دامداری، این محصولات را از نظر باقیمانده سموم کشاورزی، شوره (نیترات)، فلزات سنگین و باقیمانده داروهای دامی در زنجیره تامین، جهت انجام اقدام قانونی لازم، ارزیابی و اعلام نماید. اجرای این مصوبه بسیار ارزشمند می تواند گام مؤثری در راستای تضمین سلامت غذایی، پاسخگوی نگرانی ها و مطالبات جامعه باشد.
نتیجه اینکه:
از مدیریت سازمان دامپزشکی کشور انتظار می رود در ساختار تشکیلاتی جدید سازمان، سازوکارتشکیلاتی لازم، تأمین منابع اعتباری مورد نیاز و استفاده از ظرفیت های بالقوه بخش های دولتی و غیردولتی را در راستای:
- کنترل کیفی داروهای دامپزشکی، مواد بیولوژیک، مواد ضدعفونی کننده و سموم دامپزشکی؛
- مدیریت پرهیزدارویی (Withdrawal time)؛
- برنامه پایش سراسری باقیمانده های دارویی، سموم، فلزات سنگین و سایر مواد آلاینده در فرآورده های خوراکی با منشاء دامی بمنظور شناخت عوامل خطر و منابع آلودگی، کاهش آلودگی و حذف عوامل خطر، تضمین سلامت مواد غذایی با منشاء دامی، اطلاع رسانی و فراهم نمودن اطمینان خاطر مصرف کنندگان؛
را در دستورکار قرار دهند.
اگر هر روز هم اهمیت توجه به این موضوع گوشزد شود، جا دارد. 
