حکیم مهر: رئیس سازمان حفاظت محیطزیست گفت: قبل از ورود به جنگ فعلی، پناهگاههای امن برای حیاتوحش و گونههای در معرض خطر ایجاد و زیرساختها تقویت شد تا حفاظت از محیط زیست تضمین شود.
به گزارش حکیم مهر به نقل از فارس، در پی تشدید جنگ، دغدغههای محیطزیستی در کشور افزایش یافته و نگرانیها نسبت به مناطق حفاظتشده و حیاتوحش بیشتر شده است. برای بررسی ابعاد این بحران و عملکرد نهادهای مرتبط، گفتوگویی با «شینا انصاری» معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست انجام دادیم تا از جزئیات اقدامات حفاظتی و چالشهای کنونی مطلع شویم.
با توجه به شرایط جنگی، چه اقداماتی برای حفاظت از مناطق حفاظتشده و پارکهای ملی در برابر آسیبهای مستقیم و غیرمستقیم مثل انفجار یا آتشسوزی انجام شده است؟
درس آموخته ها از جنگ ۱۲ روزه و اقدامات انجام شده برای مستندسازی آثار و عوارض جنگ تحمیلی در ۹ ماه پس از جنگ موجب شد که سازمان حفاظت محیط زیست دارای آمادگی ضمنی برای نه جنگ فعلی از حیث مواجهه با مخاطرات محیط زیستی باشد. تهیه دستورالعمل اجرایی در شرایط جنگ و پس از آن، که در جنگ ۱۲ روزه با هدف حفاظت از سرمایههای طبیعی و تنوع زیستی و کاهش اثرات مخرب و خسارات زیست محیطی جنگ و ایجاد سازوکار مدیریت بحران محیط زیست در شرایط جنگی و در عین حال پایش و مستندسازی تخریبها برای مستندسازی دقیق خسارات محیط زیست به منظور پیگیری و مطالبه گری حقوقی صورت گرفت، در حال حاضر ملاک عمل سازمان حفاظت محیط زیست در ستاد و استانهاست.
نکتهای که لازم میدانم اشاره کنم این است که در شرایط تهدید یا حمله نظامی، پاسخ مؤثر به بحران زیستمحیطی مستلزم آمادگی کامل، هماهنگی بینسازمانی و برخورداری از الگوی عملیاتی مشخص است که شامل سه مرحله زمانی قبل از جنگ (پیشگیری و ایجاد آمادگی)، در حین وقوع حمله و عملیات نظامی (پاسخ و واکنش سریع)، و پس از وقوع حمله و عملیات نظامی (بازسازیو بازتوانی) است.
بعد از جنگ ۱۲ روزه تحمیلی، اقداماتی در سازمان حفاظت محیط زیست برای ایجاد آمادگی در حفاظت از محیط زیست بویژه برای مناطق چهارگانه محیط زیست انجام شد. تهیه و تدوین رویکردها و راهبردهای محیط زیستی کشور در شرایط جنگی، ایجاد کارگروه ویژه و تعیین مسئول پیگیری امور مخاطرات و ارزیابی خسارات محیط زیستی در زمان جنگ، انجام بازدید های میدانی و برگزاری جلسات توجیهی با ادارات کل حفاظت محیط زیست در خصوص مواجهه و کاهش آثار جنگ و مستند سازی خسارات ناشی از جنگ احتمالی به محیط زیست کشورمان، تعیین و مشخص نمودن نحوه همکاری پاسگاههای محیط بانی و مأمورین اجرایی سازمان با دستگاههای امنیتی، نظامی و انتظامی در شرایط جنگی و تشکیل کارگاه های آموزشی در خصوص نحوه مستند سازی خسارات محیط زیستی از جمله این اقدامات بوده است.
همچنین در حال حاضر بر اساس دستورالعمل ابلاغی در شرایط جنگ با توجه به اهمیت نظارت بیشتر بر مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط زیست، پایشهای مستمر مناطق توسط یگان حفاظت، محیط بانان و عوامل اجرایی سازمان تشدید شده است.
افزایش شیفت نیروهای محیط بان برای حفاظت و پایش بیشتر مناطق و آمادگی برای اطفای حریق و همکاری با واحدهای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران استان ها از جمله پیش بینی های انجام شده است.
آیا مناطق حفاظتشده تحت جنگ دچار تخریب زیستگاه یا کاهش گونههای حساس شدهاند؟ اگر بله، برنامههای فوری شما برای جبران این خسارت چیست؟
در حال حاضر بجز بعضی استان های شرقی کشور، مابقی استان ها مورد تهاجم قرار گرفته اند. حملات هوایی به ۱۲ ساختمان اداری و حفاظتی محیط زیست در ۹ استان کشور (استانهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اصفهان، تهران، البرز، کردستان، کرمانشاه، لرستان و مرکزی) خسارات ایجاد کرده است. در این مدت تعدادی از خودروهای عملیاتی ادارات کل استانها آسیب دیدهاند.
در برخی از مناطق چهارگانه پهپادهای دشمنان شناسایی و توسط نیروهای نظامی کشور منهدم شدند. آمار خسارتهای مربوط به آتشسوزیهای مناطق مرتعی و جنگلی در حال جمع بندی است. خوشبختانه خسارت جانی به محیطبانان نداشتیم و خسارت به حیات وحش گزارش نشده است، ولی با توجه به افزایش قابل توجه حملات نسبت به جنگ قبلی به احتمال زیاد وجود داشته است.
قبل از ورود به جنگ فعلی تلاش شد با تقویت فیزیکی زیر ساختها و ایجاد پناهگاه های امن برای حیات وحش، برخی اقدامات حفاظتی با اولویت گونه های در معرض خطر انجام شود. با وقوع جنگ در اسرع وقت گونه های حساس مرکز بازپروری حیات وحش پردیسان به جایگاههای امن استانی منتقل شدند. تمهیداتی نیز برای حفاظت بیشتر موزه های حیات وحش پیش بینی شد.
همچنین یگان حفاظت استانها در قالب تیمهای واکنش سریع با همکاری و هماهنگی دستگاههای ذیربط استانی تلاش می کنند که نسبت به کنترل حریق در مناطق زیستگاهی و کاهش تبعات ناشی از انفجارها بر تنوع زیستی اقدام کنند. ظرفیت نهادهای مردمی و همکاری همیاران در این شرایط سرمایه ارزشمندی برای سازمان حفاظت محیط زیست برای افزایش حفاظت از گونه ها و کاهش تخریب عرصه های طبیعی محسوب می شود.
در شرایط جنگی، چه سیستمهای پایش هوایی، زمینی یا ماهوارهای برای رصد وضعیت هوا، خاک و منابع آبی فعال هستند؟
در حال حاضر سیستم های پایش آلاینده های محیطی در کشور مشابه زمان غیرجنگ فعال هستند. بیش از ۲۰۰ ایستگاه زمینی پایش کیفی آلودگی هوا با مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در کشور فعال است که پارامترهای معیار آلودگی( ۶ پارامتر) را اندازه گیری می کنند. علاوه بر این برای آلاینده های خاص مانند ترکیبات آلی فرار و فلزات سنگین آزمایشگاههای معتمد محیط زیست و آزمایشگاههای ادارات کل استانها قابلیت سنجش را دارند.
دسترسی به داده های پایش های ماهواره ای هم وجود دارد و در تحلیل های کیفی مورد استفاده قرار می گیرد. برنامه پایش های منابع زیستی (آب، خاک و هوا) مطابق برنامه در دستور کار قرار دارد و طبیعتا در مناطقی که خطر نشت آلاینده ها وجود دارد، ضمن پایش و اندازه گیری شعاع آلودگی در منطقه تحت تاثیر نسبت به مهار و مدیریت آلودگی اقدام می شود. شناسایی و ارزیابی سریع نوع و میزان آلاینده محیط زیست برای انتخاب روشهای مهار متناسب و بهینه بسیار مهم است. اینجاست که نقش سازمان حفاظت محیط زیست در شرایط جنگی می بایست از یک نهاد صرفاً حفاظتی به نهادی نظارتی - زیست محیطی ارتقا پیدا کند. چراکه این سازمان باید همزمان نقش پایشگر، امدادگر، مستندساز و بازیگر بین المللی را ایفا کند. با این رویکرد میتوان خسارتهای محیط زیستی جنگ را کاهش داد و زمینه ساز بازسازی پایدار پس از جنگ شد.
چه مکاتبههایی با سازمان ملل یا نهادهای بینالمللی درباره پیامدهای زیستمحیطی جنگ انجام شده است؟
قبل از جنگ فعلی و در بهمن ماه در جریان تحرکات نظامی به خلیج فارس و دریای عمان با وزرای محیط زیست کشورهای عمان، قطر، کویت، امارات، بحرین و عربستان رسما مکاتبه شد و درباره پیامدهای محیط زیستی جنگ در منطقه با توجه به آسیبپذیری اکوسیستم دریایی خلیج فارس هشدار داده شد.
بعد از آن مکاتبه ای با دبیرکل سازمان ملل و رییس برنامه محیط زیست ملل متحد انجام شد. در این مکاتبه تاکید شد که استمرار تهدیدات نظامی در منطقهای با تراکم زیرساختهای نفتی، گازی، پتروشیمی و دریایی مصداق ایجاد وضعیت مخاطرهآمیز برای صلح، امنیت و محیط زیست منطقهای و جهانی است. مکاتبه انجام شده با یونپ به عنوان عالی ترین نهاد محیط زیستی سازمان ملل برای اقدامات پیشگیرانه و ارزیابی مستقل، علمی و بی طرفانه از پیامدهای محیطزیستی نظامیسازی فزاینده در منطقه خلیج فارس با حساسیت بالای اکولوژیک و خطر بروز آلودگیهای گسترده نفتی، تخریب زیستگاههای حساس و آسیب به تنوع زیستی، از جانب محیط زیست ایران انجام شد که واکنشی در پی نداشت.
لازم می دانم اشاره کنم که بعد از انفجار و آتش سوزی گسترده مخازن سوخت در تهران که از نظر قواعد بینالمللی میتواند مصداق جنایت جنگی محیط زیستی تلقی شود، مکاتبه دیگری با دبیر کل سازمان ملل و ۱۱ نهاد و کنوانسیون بین المللی محیط زیست انجام و درخواست شد اقداماتی که تهدید جدی و مخاطره آمیز سلامت انسانها و موجودات زنده و ناقض توافقنامه های بین المللی محیط زیست هستند محکوم و از ادامه این اقدامات جلوگیری شود.
آیا تاکنون همکاری بینالمللی برای ارسال تجهیزات پایش در شرایط جنگی انجام شده است؟
در حال حاضر آنچه به عنوان نیاز پایش و مونی تورینگ در حوزه محیط زیست مورد نیاز است در داخل کشور وجود دارد. خوشبختانه طی سالهای اخیر در حوزه پایش آلاینده ها ظرفیت سازی خوبی در داخل کشور انجام شده و شرکت های دانش بنیان داخلی و متخصصان دانشگاهی در این عرصه فعال شده اند. علاوه بر این، فعالیت تعداد قابل توجه آزمایشگاههای معتمد محیط زیست هم بستر خوبی را برای پایش و اندازه گیری آلاینده های خاص فراهم کرده است. با این حال برغم همه امکانات و ظرفیت های داخلی، چنانچه نیازی در زمینه تجهیزات پایش چه سنجنده ها و چه قطعات مصرفی یا کالیبراسیون تجهیزات ایجاد شود این امکان وجود دارد که حتی در شرایط فعلی جنگ هم از جانب شرکت های مرتبط و یا نهادهای بین المللی موضوع پیگیری شود.
فعلا سلاحی که دست یگان های حفاظت هستش عین این میمونه که سلاح غیرمجاز دستشون باشه 
