حکیم مهر- محسن طاهرمیرزایی: در شرایطی که تنش‌های نظامی و حملات هوایی، نظم زندگی شهروندان را تحت‌الشعاع قرار داده و چالش‌های متعددی را برای بخش‌های مختلف جامعه ایجاد کرده است، حوزه دامپزشکی و درمان حیوانات خانگی نیز از این قاعده مستثنی نیست. تغییر در الگوی مراجعات، کاهش ساعات کاری کلینیک‌ها در مناطق درگیر و مهاجرت دامپزشکان به شهرهای امن‌تر، تنها بخشی از پیامدهای جنگ اخیر بر فعالیت‌های بخش خصوصی این صنف است. با این حال، نکته حائز اهمیت، تداوم خدمات بهداشتی و درمانی در سراسر کشور است؛ جایی که مراکز دامپزشکی استان‌ها جایگزین مناسبی برای پوشش نیازهای مهاجران شده‌اند. اما فراتر از مسائل فیزیکی، جنگ ابعاد پنهان‌تری نیز دارد؛ اضطراب ناشی از بمباران‌ها که نه تنها بر روحیه صاحبان حیوانات تأثیر گذاشته، بلکه به طور مستقیم بر سلامت روان پت‌ها نیز سایه افکنده و الگوهای جدیدی از مراجعات درمانی را شکل داده است.
در همین راستا، «حکیم مهر» در گفت‌وگویی اختصاصی با «دکتر حمیدرضا فتاحیان» رئیس بیمارستان دامپزشکی فتاحیان، به بررسی دقیق تأثیرات جنگ بر اقتصاد و معیشت دامپزشکان، تغییرات رفتاری در حیوانات و چالش‌های ارتباطی ناشی از محدودیت‌های اینترنتی پرداخته است تا روایتی واقعی از تلاش‌های این قشر برای حفظ سلامت همراهان همیشگی انسان‌ها در روزهای سخت ارائه دهد.
حکیم مهر: شرایط کنونی و فضای جنگی حاکم بر منطقه، چه تأثیراتی بر فعالیت دامپزشکان بخش خصوصی گذاشته است؟ با توجه به کاهش احتمالی مراجعات، آیا از نظر بهداشتی شاهد چالش‌ها یا خطراتی هستیم؟
واقعیت امر این است که جنگ و تنش‌های اخیر، چالش‌های متعددی را برای فعالان این حوزه ایجاد کرده است. در حال حاضر، شاهد کاهش چشمگیر مراجعات در مناطقی هستیم که مستقیماً تحت حملات موشکی و تهاجمات قرار دارند. این کاهش مراجعه دلایل متعددی دارد؛ نخست آنکه جمعیت نگهدارندگان حیوانات خانگی در شهرهای درگیر، چه کلان‌شهرها و چه شهرهای مرزی، به دلیل جابجایی و مهاجرت کاهش یافته است.
دلیل دوم نیز مربوط به نیروی انسانی است؛ همکاران دامپزشک نیز به دلیل کاهش تعداد بیماران و ناامنی محیط، حضور خود را محدود کرده‌اند. بسیاری از آن‌ها یا به صورت شیفتی و برای ساعات کوتاه در محل کار حاضر می‌شوند و برخی اصلاً حضور فیزیکی ندارند.
حکیم مهر: آیا این تغییر در حضور دامپزشکان و کاهش مراجعات، به معنای تعطیلی یا کاهش کیفیت خدمات درمانی در مناطق پرخطر است؟ مکانیسم مدیریت نیروها در این شرایط چگونه است؟
خیر، خدمات قطع نشده است، اما شیوه ارائه آن تغییر کرده است. برای مثال، معمولاً در یک مجموعه ما سه یا چهار متخصص داخلی داریم که به صورت نوبتی کار می‌کنند، اما در شرایط فعلی ممکن است تنها یک متخصص حضور داشته باشد و پس از دو روز تعویض شود. این وضعیت طبیعتاً باعث می‌شود که مراجعین روتین کمتر بیایند، اما در مواقع اورژانسی و ضروری، بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها همچنان با تمام قدرت پای کار هستند و امور را رفع و رجوع می‌کنند.
نکته حائز اهمیت آن است که بخشی از جمعیت که از شهرهای بزرگ مانند تهران، اصفهان یا تبریز به مناطق امن‌تر، روستاها یا شهرهای کوچکتر مهاجرت کرده‌اند، نیازهای بهداشتی و درمانی حیوانات خود را در آن مناطق پیگیری می‌کنند. خوشبختانه کلینیک‌ها و بیمارستان‌های دامپزشکی مستقر در استان‌ها و شهرهای امن، پوشش کاملی برای این افراد دارند و از نظر واکسیناسیون و خدمات درمانی دچار مشکل خاصی نمی‌شوند، مگر اینکه اتفاقات غیرمترقبه‌ای رخ دهد.
حکیم مهر: با توجه به توضیحات شما، وضعیت درآمدی و اقتصادی کلینیک‌های دامپزشکی مستقر در شهرهای بزرگ و درگیر با تنش‌ها چگونه ارزیابی می‌شود؟
قطعاً از نظر اقتصادی شرایط تغییر کرده است. در شهرهای بزرگ، به دلیل کاهش مراجعات، ساعات کاری بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها کاهش یافته و همکاران ما با تعداد کمتری حضور می‌یابند. این کاهش ساعت کاری و تعداد مراجعین، به همراه مهاجرت برخی همکاران به شهرهای امن‌تر، باعث شده که کلینیک‌های مستقر در مناطق جنگی، شرایط اقتصادی مطلوب و سودآوری دوران پیش از جنگ را نداشته باشند. بسیاری از افراد نیز که در سفر هستند یا منتظر آینده‌نگری هستند، فعلاً مراجعه خود را به تعویق انداخته‌اند که این امر بر درآمد مراکز تأثیر مستقیم گذاشته است.
با این حال، من اطمینان دارم که خدمات دامپزشکی همچنان برقرار است؛ چرا که اکنون شاهد هستیم دوستانی که در شهرستان‌ها هستند و به ما مراجعه می‌کنند، با راهنمایی ما به کلینیک‌های فعال همان مناطق ارجاع داده می‌شوند و خدمات مورد نیاز خود را دریافت می‌کنند.
حکیم مهر: این کاهش درآمد تا چه حدی بر معیشت دامپزشکان و صاحبان این مراکز تأثیرگذار بوده است؟ با توجه به اینکه سرمایه‌های زیادی در این راه جذب شده، برای مدیریت این شرایط چه راهکاری وجود دارد؟
حقیقت ماجرا این است که پیش‌بینی دقیق در مورد مدت زمان ادامه این شرایط ممکن نیست. در روزهای ابتدایی درگیری، اکثر بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها یا کاملاً تعطیل شدند و یا با حداقل نیرو و سرعت بسیار پایین فعالیت می‌کردند، صرفاً برای اینکه بتوانند هزینه‌های جاری را پوشش دهند و حداقل خدمات را ارائه کنند. اما با گسترش جنگ، خوشبختانه همکاران متخصص و کلینیسین‌ها به بیمارستان‌ها بازگشتند.
با این حال، چون سطح درآمد در این شرایط کاهش یافته است، قطعاً معیشت همکارانی که اکنون در حال خدمت‌رسانی هستند، نسبت به دوران قبل از جنگ با دشواری مواجه شده و درآمد کمتری دارند. این موضوع به شدت هم سرمایه‌گذارانی که کلینیک‌ها و بیمارستان‌ها را تأسیس کرده‌اند و هم کارکنان شاغل در این حرفه را متأثر کرده است. اگرچه نمی‌توانم آمار دقیق درصدی ارائه دهم، اما این کاهش درآمد چشمگیر است و تمامی ارکان مجموعه، از کارشناسان و کادر اجرایی تا مدیران ارشد را درگیر کرده است؛ موضوعی که من به عینه آن را مشاهده می‌کنم.
حکیم مهر: آیا می‌توان گفت که الگوی بیماری‌ها در حیوانات خانگی (پت‌ها) تغییر کرده است؟ با توجه به شرایط جنگی، خانواده‌ها سلامت خود و فرزندانشان را در اولویت قرار می‌دهند؛ آیا این کاهش توجه به پت‌ها می‌تواند از نظر بهداشتی خطرناک باشد؟
بله، می‌توان گفت الگوی مراجعات اندکی تغییر کرده است. در اینجا باید به یک نکته مهم اشاره کنم و آن اضطرابی است که ناشی از حملات هوایی و اتفاقات اخیر است. این اضطراب نه تنها بر صاحبان حیوانات تأثیر گذاشته، بلکه به پت‌ها نیز منتقل شده است. ما شاهد هستیم که حیوانات به شدت مضطرب شده و نیاز به درمان با داروهای آرام‌بخش پیدا کرده‌اند.
پت‌ها از دو جهت تحت تأثیر قرار گرفته‌اند: اول به دلیل ناامنی، سروصدا و آسیب‌های مستقیم جنگ و دوم به دلیل انتقال اضطراب و نگرانی صاحبانشان به آن‌ها. متأسفانه این حیوانات دچار مشکلاتی مانند لرزش، حرکت‌های تشنجی و بی‌قراری می‌شوند. بنابراین مسیر درمان آن‌ها کاملاً با الگوهای قبلی متفاوت شده است؛ گویی نوع جدیدی از مراجعات شکل گرفته که متناسب با شرایط کشور است.
حکیم مهر: با توجه به تغییر الگوی مراجعات و تمرکز بر مسائل روان‌شناختی حیوانات، آیا نگرانی‌هایی در مورد عدم انجام موارد بهداشتی مانند واکسیناسیون وجود ندارد؟
خیر، در خصوص موارد بهداشتی جای نگرانی وجود ندارد. هر یک از صاحبان پت‌ها همچنان به موقع برای واکسیناسیون مراجعه می‌کنند و کلینیک‌ها و بیمارستان‌ها فعال هستند. داروهای ضد انگل و تمام موارد مربوط به بهداشت از هر نظر اجرا می‌شود. اما در خصوص الگوی مراجعات عمومی، باید بگویم که بیشتر صحبت‌هایی که اخیراً می‌شنویم حاکی از نگرانی صاحبان درباره تأثیر سروصدا، موشک‌باران و انفجارها بر حیوانات است. مراجعین می‌گویند ما دچار اضطراب شدیم و پت ما هم از شب تا صبح می‌لرزد و حالت نامناسبی دارد. عملاً الگوی مراجعات ما در روزهای اخیر متأثر از شرایط کشور است و پت‌ها نیز از دو سو، یعنی هم اضطراب صاحبانشان و هم استرس محیطی، درگیر شده‌اند.
حکیم مهر: پس می‌توان نتیجه گرفت که پت‌ها در شرایط فعلی، از نظر روحی و روانی و حتی در مواقع اضطراری، نیاز به مراقبت و توجه بیشتری دارند؟
صد در صد. هر پتی که در محل زندگی افراد حضور دارد، در این شرایط نیاز به مراقبت بیشتری دارد. اضطراب و استرس می‌تواند خطرات دیگری را نیز ایجاد کند، حتی برای امنیت خود خانواده. گاهی اوقات به دلیل ترس و اضطراب، حیوان ممکن است سعی کند از دری یا پنجره فرار کند که متعاقب آن حوادث ناگواری برای او رخ می‌دهد. البته فراتر از این موارد، اگر ساختمانی که در آن افراد پت نگهداری می‌کنند مورد حمله و تهاجم قرار گیرد، قطعاً علاوه بر انسان‌هایی که دچار سانحه می‌شوند، پت‌ها نیز آسیب می‌بینند.
حکیم مهر: آیا شاهد موارد خاصی از آسیب‌های جسمی ناشی از جنگ در حیوانات بوده‌اید؟ تعامل صاحبان حیوانات با این حوادث چگونه بوده است؟
بله، ما چنین مواردی را داریم. به عنوان مثال، در جنگ خردادماه، در روزهای اولی که منطقه بلوار کشاورز دچار مشکل شده بود، اتفاقی افتاد که بسیار قابل تأمل است. یک گربه ناشنوا که صدای انفجارها یا هشدارها را نمی‌شنید، زیر آوار ماند و دچار شکستگی فک و صورت شد. صاحب این گربه با اینکه خودش هم دچار شکستگی سر و صورت و جراحت شده بود و دستش هم گچ گرفته بود، اما روز بعد حیوانش را برای درمان آورد. این یعنی او موازی با خدمات درمانی که برای خودش قائل بود، برای پتش نیز همان ارزش را قائل شد و حتی در شرایطی که خانه‌شان ویران شده بود، خواهان درمان حیوانش بود. بنابراین، سوانح و حوادث ناشی از جنگ می‌تواند دقیقاً مشابه انسان‌ها، پت‌ها را نیز درگیر کند؛ چه از نظر روانی و روحی و چه از نظر جسمی و فیزیکی.
حکیم مهر: تأثیر نبود اینترنت و محدودیت پیام‌رسان‌های خارجی را در شرایط فعلی چگونه ارزیابی می‌کنید؟ در گذشته صاحبان پت‌ها ارتباط نزدیکی با دامپزشکان خود داشتند و با ارسال عکس و پیام به صورت لحظه‌ای مشاوره می‌گرفتند؛ اما اکنون با عدم تمایل بسیاری برای نصب پیام‌رسان‌های داخلی، چه مشکلاتی پیش آمده است؟
اگر ما متکی به پیام‌رسان‌های داخلی نباشیم، کار بسیار پیچیده می‌شود. اگر به هر دلیلی امکان استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی، نصب آن‌ها یا ارسال تصاویر و موارد مورد نیاز وجود نداشته باشد، با پیامک‌های معمولی نمی‌توان این مشکلات را برای صاحبان حیوانات حل کرد. به همین جهت، معمولاً از افرادی که دور از دسترس ما هستند و امکان مراجعه حضوری به بیمارستان و کلینیک‌ها را ندارند، می‌پرسیم که در کدام استان یا موقعیت جغرافیایی قرار دارند و از آن‌ها می‌خواهیم به کلینیسین‌ها و مراکز درمانی همان استان مراجعه کنند. همچنین از آن‌ها می‌خواهیم شرح حال را برای ما بفرستند تا بتوانیم از راه دور کمک کنیم.
بله، در نوع ارتباط بین کلینیسین‌ها و صاحبان بیمار مشکل ایجاد شده است، اما نمی‌توانیم بگوییم که خدمات دامپزشکی متأثر شده یا متوقف شده است. چرا که در کل کشور و در تمام استان‌ها، کلینیک‌ها و بیمارستان‌های مجهز و افراد با تجربه، چه در بخش دانشگاهی و چه در بخش خصوصی، وجود دارند. این عزیزان در عین حال که وظیفه‌شناس هستند، پای کار ایستاده‌اند و می‌خواهند خدمات ارائه دهند.
شاید اگر یک بیماری در استان دیگری رخ دهد و صاحب نتواند اطلاعات را مستقیماً به دامپزشک معالج خود ارسال کند، کمی فرآیند سخت‌تر شود؛ اما ما از همکاران سایر شهرستان‌ها می‌خواهیم که پشت این صاحبان حیوانات باشند، آن‌ها را حمایت کنند، درمان و بیمارانشان را بپذیرند و مسیر درمانی را طی کنند. اگر بخواهیم مقایسه کنیم، قطعاً خدمات ارائه شده توسط همکاران شهرستان‌ها بدتر از خدمات شهرهای بزرگ نخواهد بود و آن‌ها موازی با همان استانداردها، خدمات را ارائه می‌دهند. اما اگر پیام‌رسان‌های داخلی در دسترس و فعال باشند، مشکل کاملاً حل می‌شود؛ چرا که می‌توان تصاویر و گزارش‌ها را ارسال کرد و راهنمایی کامل دریافت نمود.
حکیم مهر: در پایان، اگر صحبت خاصی با عنوان نکته پایانی دارید، بفرمایید.
نکته آخر این است که ما كلینیسن‌ها به عنوان افرادی که مسئولیت امور بهداشتی درمانی را پذیرفته‌ایم، مثل همیشه و گذشته آماده خدمت‌رسانی با همه توان هستیم. همچنین شایسته است صمیمانه از همكاران عزیزم در سایر استان‌ها كه میزبان مهمانان عزیزشان (پت‌های عزیز و مهربان) هستند به عنوان همكار كوچك‌شان، قدردانی ویژه و سپاس داشته باشم كه با نهایت دقت، علم و سعه صدر و با تعامل و همكاری كامل با همكاران خود در استان‌های مورد تهاجم زحمت خدمات بهداشتی- درمانی را به نحو احسن بر دوش می‌كشند و به شایستگی عهده‌دار شدند تا دست به دست هم و با هم‌افزایی این مراحل سخت و دشوار را در کنار صاحبان محترم پت‌ها و همچنین پت‌های عزیزمان بگذرانیم، تا آن‌ها بتوانند با آرامش بیشتری زندگی خود را در این شرایط سخت به خوبی اداره کنند. امیدوارم هرچه زودتر این جنگ و اتفاقات ناگواری که برای مردم و کشور رخ داده، به پایان برسد و همه هم‌میهنان‌مان در صحت و سلامت كامل باشند و ان‌شاءالله همه امور به خیر بگذرد.
حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.
سلام ماهم مضطرب بودیم به خدا 