یک دامپزشک مسیحی مقیم اصفهان «محمود افغان» را که از بهبودی توسط پزشکان ناامید شده بود، از مرگ نجات داد

حکیم مهر: «دکتر رضا کسروی» عضو مدعو فرهنگستان علوم، دامپزشک، متخصص مامایی و بیماری‌های تولید مثل دام، مورخ، لقب‌شناس و نقاش، در کانال خود با عنوان «مکتب پایش» از یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخ دامپزشکی ایران رونمایی کرد.

به گزارش حکیم مهر، وی با انتشار بخشی از کتاب «سقوط اصفهان به روایت کروسینسکی» تالیف «سید جواد طباطبایی»، نوشت: «دامپزشک مسیحی مقیم اصفهان محمود افغان را در زمان محاصره اصفهان از مرگ نجات داد. اگر او نبود، شاید اصفهان سقوط نمی‌کرد!»

متن این بخش کتاب به شرح زیر است:

"پادشاه فرانسه مأموریت یافته بود تا با پادشاه ایران وارد مذاکره شود. از سرپرست صومعه یسوعیان اصفهان خواست او را در مذاکرات همراهی کند. در آن زمان کروسینسکی بیش از هر خارجی دیگری در اصفهان آوازه‌ای به هم رسانده بود، راه و رسم تدبیر امور بیگانان را می‌دانست و اعتماد به او تا حدی بود که در این موارد هیچ امری بدون اطلاع او انجام نمی‌شد. او با وزیران ایرانی دوستی داشت و چنان به آنان نزدیک بود که افزون بر مناسبات خصوصی با آنان، گاهی در نشست‌های مذاکرات مهم حکومتی نیز شرکت می‌کرد و در زمان حضور افغانان در ایران نیز با محمود افغان و نزدیکان او آشنایی به هم رسانده بود. او به سبب این آشنایی آگاهی‌هایی از سلوک و سیاست آنان داشت و همه آن آگاهی‌ها را در گزارش خود آورده و نویسنده‌ی تاریخ واپسین انقلاب ایران نیز در تحریر رساله‌ی خود از آنها سود جسته است.

سبب آشنایی او با محمود افغان و اینکه او توانست به محرم راز سرکرده‌ی شورشیان تبدیل شود، از نکته‌های جالب توجه تاریخ یورش افغانان است که خلاصه‌ای از آن را پدر دو سرسو در مقدمه کتاب آورده است. هم‌زمان با محاصره‌ی اصفهان، صاحب‌جمع اموال صومعه‌ی يسوعيان جلفا - که نام او در کتاب دو سرسو برده نشده است - تنها روحانی بیگانه بود که در آن شهر مانده بود تا بتواند از اموال و دارایی‌های صومعه نگهداری کند. در این زمان محمود افغان به بیماری سختی دچار شد و پزشکان از درمان او عاجز ماندند. صومعه یسوعیان برای رفت و آمد مبلغان خود چند رأس الاغ و قاطر در اختیار داشت و صاحب‌جمع اموال صومعه به برخی از داروها و عقاقیر مخصوص معالجه‌ی چهارپایان صومعه دسترسی داشت تا در مواقع ضروری حیوانات را معالجه کند. از آنجا که آوازه‌ی بیطاری او در شهر پیچیده بود و بیماری محمود افغان به دست پزشکان درمان نمی‌شد، صاحب‌جمع اموال صومعه را به محمود افغان معرفی کردند و او که امید به بهبودی خود را از دست داده بود، به معالجات بیطار تن در داد. دو سرسو می‌نویسد: «او که بیشتر بیطار بود تا پزشک، پای از گلیم خود فراتر ننهاد و در استعمال داروها با بیمار خود همان‌گونه معامله کرد که با خران و قاطران. نتیجه‌ی موفقیت‌آمیز از حد انتظار او فراتر می‌رفت، داروهای او به بهترین وجهی مؤثر افتاد و بیمار که پزشکان در درمان او درمانده بودند، به طور کامل بهبود یافت و پدر یسوعی به خاطر این معالجه در نزد محمود افغان و در سپاه او از همه پزشکان اعتبار بیشتری یافت.»

به دنبال معالجه‌ی موفقیت‌آمیز محمود افغان، صاحب‌جمع اموال صومعه از او خواست پدر کروسینسکی را که پزشکی حاذق به شمار می‌آمد و در محاصره اصفهان در آن شهر تنها مانده بود و از گرسنگی در آستانه‌ی مرگ قرار داشت، به جلفا فراخواند. پدر کروسینسکی بر بالین محمود افغان که دوره نقاهت را می‌گذراند حاضر شد و توانست اعتماد کامل او را به خود جلب کند، تا جایی که در شمار محرمان راز او درآمد و از آن پس در همه رایزنی‌های او شرکت می‌کرد.

کروسینسکی تا سال ۱۷۲۵ در اصفهان ماند و گزارش دقیقی از جزئیات یورش افغانان برای ریاست عالیه فرقه یسوعیان در پاریس تهیه کرد."