حکیم مهر- محسن طاهرمیرزایی: دوران جنگ ۳۹ روزه رمضان و ایام پساجنگ، فصل جدیدی را در تاریخ فعالیت داروخانه‌های دامپزشکی کشور باز کرد؛ دورانی که در آن داروخانه‌داران با طوفانی از نوسانات قیمت، کمبود شدید نقدینگی و اختلال در زنجیره تأمین مواجه شدند. بر اساس گفتگوی حکیم مهر با فعالان این عرصه، بزرگترین معضل فعلی، شکاف عمیق میان قیمت خرید و فروش داروها و عدم توانایی در تطبیق قیمت‌گذاری با تورم حاکم است.
در حالی که داروخانه‌داران مجبورند داروها را با شرایط سخت‌گیرانه و عمدتاً نقدی تهیه کنند، اما از سوی دیگر، به دلیل مقررات سخت‌گیرانه قیمت‌گذاری، امکان جبران هزینه‌های افزایش‌یافته را ندارند. این در حالی است که گزارش‌هایی از ورود داروهای قاچاق و رقابت ناعادلانه با فروشندگان غیرمجاز نیز به گوش می‌رسد که امنیت سلامت دام‌ها و معیشت صنف داروسازی را دوچندان تهدید می‌کند.
زنجیره تأمین تحت فشار؛ از نوسانات ارزی تا سیاست‌های سخت‌گیرانه شرکتهای پخش
به باور «دکتر احمد احمدی» داروخانه‌دار و مدیرعامل شرکت پخش داروهای دامپزشکی، ریشه اصلی بحران فعلی، ترکیبی از شوک‌های ناشی از جنگ، افزایش بی‌رویه نرخ ارز و عدم نظارت کارساز بر قیمت‌گذاری داروهاست. وی در گفت‌وگو با حکیم مهر معتقد است که «عدم کنترل قیمت‌ها» به گونه‌ای رخ داده که واردکنندگان و تولیدکنندگان هر قیمتی را که مایل باشند اعمال میکنند و این امر ثبات بازار را از بین برده است.
یکی از بارزترین چالش‌های مطرح شده در این بخش، تغییر سیاست‌های شرکتهای پخش و واردکنندگان است. دکتر احمدی در این خصوص توضیح می‌دهد: «شرکتهای تامین‌کننده و پخش‌کننده، شرایط پرداخت را به شدت سخت‌گیرانه‌تر کرده‌اند. عملاً کالا یا به صورت نقدی و یا با شرایط بازپرداخت بسیار کوتاه‌مدت در اختیار پخش‌کننده‌ها قرار میگیرد. این فشار مالی به تبع آن، مستقیماً بر دوش داروخانه‌ها قرار گرفته است.»
این نگرانی درباره نقدینگی، در مصاحبه با «دکتر سعیده پندآموز» مالک یک داروخانه دامپزشکی، با جزئیات بیشتری بازتاب یافته است. وی در گفت‌وگو با حکیم مهر بیان می‌کند که در بهترین شرایط نیز، شرکت‌ها حداکثر مهلت یک‌ماهه برای تسویه‌حساب در نظر می‌گیرند که عملاً به معنای خرید نقدی است. «تخفیف‌های رایج حذف شده‌اند و ما مجبوریم چند برابر درآمد روزانه خود را روی قیمت دارو بگذاریم تا بتوانیم فردای آن روز، داروی مورد نیاز را سفارش دهیم.»
دکتر پندآموز به پدیده‌ای خطرناک اشاره می‌کند که در آن کمبود دارو منجر به ایجاد بازار سیاه داخلی می‌شود: «وقتی دارویی کم می‌شود، ممکن است دو هفته منتظر بمانید و ناگهان با پیامی مواجه شوید که "فلان دارو به تعداد محدود رسید، اما فقط نقدی". در این شرایط، داروخانه‌دار مجبور است با التماس از تامین‌کننده بخواهد که حتی مقدار کمی از دارو را در اختیارش بگذارد و حاضر است هر شرایطی را برای پرداخت نقدی بپذیرد. این فرآیند، حاشیه سود داروخانه را به شدت کاهش داده و امنیت کاری آنها را به خطر انداخته است.»
بن‌بست قیمت‌گذاری؛ وقتی فروش دارو به معنای ضرر کردن است
یکی از عمیق‌ترین دردهایی که داروخانه‌داران دامپزشکی با آن دست و پنجه نرم میکنند، عدم انعطاف‌پذیری در قیمت‌گذاری نهایی داروهاست. دکتر سعیده پندآموز در این باره با تشریح یک معضل ساختاری بیان می‌کند: «سازمان غذا و دارو یا مراجع ذی‌صلاح، حداکثر ۱۲ درصد سود برای داروخانه‌ها در نظر گرفته‌اند. اما در عمل، ما مجبوریم داروها را با قیمت‌های بالا و اغلب بدون تخفیف خریداری کنیم. وقتی دارویی را با قیمت قدیم (اما بدون تخفیف) می‌خریم و می‌خواهیم با همان ۱۲ درصد سود قانونی بفروشیم، عملاً با ضرر مواجه می‌شویم.»
وی ادامه می‌دهد: «توجیه این موضوع برای مصرف‌کننده غیرممکن است. وقتی دارو روی قفسه قیمت مشخصی دارد، نمی‌توانیم مانند مغازه‌داران سایر کالاها، با افزایش قیمت کالا، تورم را جبران کنیم. ما دستمان بسته است. اگر قیمت را بالا ببریم، تخلف کرده‌ایم و اگر با قیمت روی جعبه بفروشیم، ورشکست می‌شویم. این عدم هماهنگی میان هزینه‌های ورودی و سقف سود فروش، داروخانه‌ها را در وضعیت بحرانی قرار داده است.»
دکتر احمدی نیز به همین نکته اشاره کرده و تأکید می‌کند که نوسان قیمت دارو از زمان خرید تا زمان فروش (که گاهی چندین برابر می‌شود)، نقدینگی داروخانه را از بین برده و آن را در وضعیت «مستاصل» قرار داده است.
سکوت نظارتی؛ آیا حمایتی در کار است؟
در پاسخ به سوال درباره میزان حمایت سازمان دامپزشکی و سازمان نظام دامپزشکی از داروخانه‌داران در این دوران حساس، پاسخ مصاحبه‌شوندگان حاکی از نبود حمایت‌های ملموس و مؤثر است. دکتر احمدی با ابراز تأسف بیان می‌کند: «تاکنون هیچ حمایت مالی یا سیاست‌گذاری خاصی را از سوی سازمان نظام دامپزشکی ندیده‌ایم. اگرچه در امور اداری مانند اخذ مجوزهای توزیع و پخش، همکاری‌هایی صورت میگیرد، اما در بخش حمایت از صنف و حل مشکلات اساسی بازار، اقدامی مشاهده نشده است.»
دکتر پندآموز نیز با اشاره به حجم عظیم مشکلات کشور، نگاهی واقع‌بینانه دارد: «ما توقع معجزه از کسی را نداریم. وضعیت مملکت و شرایط جنگی باعث شده که اولویت‌بندی‌ها تغییر کند. سازمان دامپزشکی از مشکلات آگاه است، اما به دلیل گستردگی بحران‌ها، مشکلات ما در این میان گم شده است. ما انتهای زنجیره هستیم؛ زنجیره از تولیدکننده شروع می‌شود، به شرکتهای پخش می‌رسد و در نهایت فشار تمام آن بر دوش داروخانه است.»
این دو فعال صنفی تأکید میکنند که با وجود پیگیری‌های مکرر، تغییر خاصی در شرایط سخت پرداخت و قیمت‌گذاری‌ها ایجاد نشده و داروخانه‌داران عملاً در برابر نوسانات بازار و سیاست‌های شرکتهای پخش، دست‌تنها رها شده‌اند.
سایه سنگین قاچاق و رقابت نابرابر؛ داروخانه‌های مجاز در حاشیه
یکی از دغدغه‌های جدی که دکتر پندآموز در مصاحبه خود مطرح کرد، ورود گسترده داروهای خارجی قاچاق و حتی برخی داروهای داخلی به بازار غیررسمی است. وی بیان می‌کند که این افراد بدون داشتن پروانه کسب و در مکان‌های غیرمجاز (مانند سوله‌ها)، داروها را با قیمتی حتی پایین‌تر از قیمت مصوب روی جعبه عرضه میکنند.
«آنها دارو را نصف قیمت داروخانه می‌فروشند، در حالی که ما مجبوریم با قیمت مصوب و حاشیه سود ۱۲ درصدی فعالیت کنیم.» این تفاوت قیمت چشمگیر، منجر به ایجاد «رقابت نابرابر» شده است. دکتر پندآموز با تأکید بر اینکه این افراد لزوماً داروهای فیک یا قاچاق خارجی نیستند، بلکه بسیاری از شرکتهای پخش معتبر نیز بدون دریافت پروانه، داروها را به این فروشندگان غیرمجاز می‌فروشند، می‌گوید: «چرا آنها تخفیف‌های بهتر می‌گیرند که بتوانند قیمت را کاهش دهند؟ آیا پروانه‌ای از آنها دیده‌ایم؟ خیر. اما راحت‌تر دارو را دریافت میکنند. این یعنی حذف داروخانه‌های مجاز از بازار.»
وی اضافه می‌کند که پیگیری این موضوع نیز برای داروخانه‌داران دشوار است: «وقتی به شبکه دامپزشکی شکایت می‌کنیم، می‌گویند شما آدرس را پیدا کنید تا ما اقدام کنیم. آیا وظیفه ما است که با پلیس‌بازی به دنبال قاچاقچیان بگردیم؟ این یک معضل بزرگ است که امنیت سلامت دام‌ها و معیشت صنف ما را تهدید می‌کند.»
دکتر احمدی نیز به همین نکته اشاره کرده و تأکید می‌کند که نظارت ناکارآمد بر توزیع دارو، اجازه داده تا این بازار موازی رشد کند و فشار بیشتری بر داروخانه‌های قانونی وارد شود.
نیاز به بازنگری در سیاست‌های توزیع و نظارت
گزارش‌های دریافتی از داروخانه‌داران دامپزشکی نشان می‌دهد که بحران فعلی، یک چالش مقطعی نیست، بلکه نتیجه‌ی ترکیبی از شوک‌های اقتصادی ناشی از جنگ، عدم نظارت بر قیمت‌گذاری، سیاست‌های سخت‌گیرانه شرکتهای پخش و ضعف در کنترل بازارهای غیررسمی است. دکتر احمدی و دکتر پندآموز بر این باورند که حل این معضلات نیازمند اقدامات فوری و چندجانبه است؛ از جمله نظارت دقیق بر قیمت‌گذاری و ایجاد مکانیزمی که بتواند نوسانات ارزی را به صورت لحظه‌ای و منطقی در قیمت نهایی دارو بازتاب دهد تا ضرر متحمل شده توسط داروخانه‌ها جبران شود.
همچنین، بازنگری در شرایط پرداخت شرکتهای پخش و ایجاد تسهیلات اعتباری کوتاه‌مدت برای داروخانه‌ها جهت جلوگیری از فلج شدن فعالیت‌های صنفی، از دیگر راهکارهای ضروری است. در نهایت، مبارزه جدی با قاچاق دارو از طریق نظارت هوشمندانه بر توزیع دارو توسط شرکتهای پخش و شناسایی و برخورد قاطع با فروشندگان غیرمجاز که با قیمت‌های پایین‌تر، هم معیشت داروخانه‌داران را تهدید میکنند و هم سلامت دام‌ها را به خطر می‌اندازند، از اولویت‌های اصلی در این زمینه محسوب می‌شود.
به نظر می‌رسد که تا زمانی که این زنجیره‌ی مشکلات از بالا (تولید و پخش) تا پایین (داروخانه و مصرف‌کننده) حل نشود، ادامه‌ی فعالیت پایدار داروخانه‌های دامپزشکی با چالش‌های جدی روبرو خواهد بود. انتظار می‌رود سازمان‌های ذی‌صلاح، با درک عمیق از شرایط دشوار این دوران، به جای نگاه صرفاً نظارتی، به سمت حمایت‌های عملیاتی حرکت کنند.
مقصر دستورالعمل های غیر کارشناسی سازمان دامپزشکی است | اطلاع دارند* نگران نباشید ،با یک تغییر کاربری ساده، داروخانه یا کلینیک خود به بنگاه املاک و یا خودرو و یا حتی پلاستیک فروشی ،هم درآمد خود را تضمین کنید و هم خود را از دردسرهای پر خطر فعالیت‌های دارو و درمان نجات دهید! سکوت و بی عملی سازمان دامپزشکی و نظام دامپزشکی معنا دار است.مشکلات داروخانه های دامپزشکی مشخص و راه حل هم واضح است ولی متاسفانه اراده و جسارتی برای تغییر شرایط از سوی مسئولین وجود ندارد.سازمان دامپزشکی باید پاسخگو باشد. | امان از صنف بي خاصيت امان حرف حق اگر حقوق مسول فنی مثل حقوق داروساز انسانی هست پس لطفا نحوه عرضه و فروش دارو در داروخانه دامپزشکی هم مثل انسانی شود. | دقیقا اوضاع مسئولین فنی داروخانه بسیار بدتر از سایرین مسئول فنی است نه حقوق درستی میدهند و نه میتوانی دخالتی در امور فنی داروخانه داشته باشی لیمو عمانی بفروشیم حداقل یه عطری داره من یکی که داروهامو آتیش میزنم ولی باضرر نمیفروشم. | شما بهتره همون جمع کنی تا اینکه ................ | اولا مال خودمه و اختیارش را دارم. | یادم رفت بگم، مستقیم میرند سراغ دامدار، کما اینکه الان هم مستقیم دستش میرسه | به ناشناس: | ناشناس اولی با دومی تفاوت دارند دکتر افزایش دادیم. با این فرمون تا چند ماه دیگه باید جمع کنیم؛ متأسفانه از سوپرمارکت هم امنیت شغلی کمتری داریم. | بستگی داره، اگر ملک مال خودتون نباشه، بله امنیت شغلی تون هم کمتره دکتر عزیزان هرجا دیدید فردی قیمت سر خود افزایش داده نسبت به قیمت بسته و یا مخدوش کرده اصلا بحث نکنید! | وقتی قیمت خرید دارو سر به فلک کشیده دیگه اسمش تخلف نیست. شکایت شما سواستفاده از قانون و ناعدالتی است و به زودی هم این قوانین غلط اصلاح می شود. در مملکتی که از شیر گرفته تا گوشت و ماست و مرغ و تخم مرغ، همه چیز به قیمت روز فروخته می شود، دارو که مستقیما فقط و فقط با ارز سروکار دارد هم باید به قیمت روز فروخته شود و حاشیه سود آن نیز عادلانه باشد. دامپزشک از ارث پدرش پول نیاورده داروخانه باز نکرده. اگر میخواست خیرات کنه می داد خیریه، ازش تقدیر و تشکر هم می شد. همین که لطف می کنیم بهتون دارو میفروشیم باید ممنون هم باشید. وگرنه به قول جلال آل احمد، ما روشنفکران ایران همگی فرار مغزها می شویم و شما مغزهای زنگ زده بمانید با خاله زنک بازی هایتان. 
تازه غذای سگ و گربه هم هست