انقراض سونوگرافی در دام های بزرگ، بازگشت به عصر تشخیص دستی

حکیم مهر- دکتر محسن طاهرمیرزایی: در شرایطی که جنگ و اصلاحات ارزی اخیر، چرخه معیشت دامپزشکان استان اردبیل را با بحرانی عمیق مواجه کرده است، «دکتر علیرضا طراحی» رئیس انجمن صنفی کلینیسین‌های دامپزشکی این استان در گفت و گو با حکیم مهر، از «تنگ‌تر شدن حلقه معیشت» و «از کار افتادن بخش‌های تشخیصی کلیدی» خبر می‌دهد. او با اشاره به تعطیلی کامل سونوگرافی در بخش دام بزرگ به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور تعمیرات و قطعات یدکی، هشدار می‌دهد که دامپزشکان مجبور به استفاده از روش‌های دستی و کاهش استانداردهای استریلیزاسیون شده‌اند.
دکتر طراحی از کاهش شدید رضایت دامداران به دلیل افزایش نجومی هزینه‌های ویزیت و واکسیناسیون (مانند ۲۰ میلیون تومان برای واکسن تب برفکی) گلایه دارد و تأکید می‌کند که فشار اقتصادی، دامداران سنتی و عشایری را به سمت رها کردن حیوانات بیمار یا فرستادن آن‌ها به کشتارگاه سوق داده است. او همچنین از بی‌تأثیر بودن تعرفه‌های مصوب در بخش روستایی و کاهش شدید مراجعه برای خدمات پیشگیرانه (واکسیناسیون) خبر می‌دهد و با نگاهی واقع‌بینانه به وضعیت نابسامان اقتصادی کشور، پیش‌بینی می‌کند که بدون بهبود کلی اوضاع معیشتی، دامپزشکان مجبور به جمع‌کردن و کاهش فعالیت‌های خود خواهند شد.

حکیم مهر: ارزیابی شما از وضعیت کلی کلینیسین‌های دامپزشکی، به‌ویژه پس از شرایط جنگی و تحولات اخیر، چیست؟ چه آسیب‌های جدی‌ای به این صنف وارد شده است؟

واقعیت این است که حلقه تنگ‌تر شده است. صنف دامپزشکی از هفت یا هشت سال پیش، تحت تحریم‌ها با افزایش مداوم قیمت دلار و کاهشی توان دامداران روبرو بوده است. این شرایط با مشکلات جدیدی که جنگ ایجاد کرده، ترکیب شده و قوز بالا قوز گذاشته است. به‌ویژه در بخش ویزیت و واکسیناسیون، هزینه‌ها به‌شدت افزایش یافته است. برای مثال، من به روستا مراجعه می‌کنم و مبلغ ۴ میلیون تومان بابت دستمزد را اعلام می‌کنم، هزینه وسیله نقلیه، داروهای مصرفی و ..‌ هم که اضافه شود، دامدار واقعا توان ندارد. یا مثلاً واکسن تب برفکی که اکنون ۳۳ دوز گاوی ۲۰ میلیون تومان هزینه دارد. اگرچه این مبلغ نسبت به ارزش دام ناچیز است، اما واقعیت این است که دامدار ۲۰ میلیون تومان ندارد. به‌ویژه در منطقه ما که سنتی، روستایی و عشایری است، مشکلات بسیار جدی شده است. حمایت‌های دولتی که وعده داده می‌شد، بسیار کمرنگ‌تر شده است، به‌ویژه پس از اصلاحات ارزی که از دی‌ماه به بعد اتفاق افتاد و باعث شد قیمت‌ها یک‌دفعه دو تا سه برابر شوند.

حکیم مهر: با توجه به اختلالات ایجاد شده در واردات به دلیل جنگ و تحریم‌های احتمالی یا مشکلات لجستیکی، وضعیت تأمین تجهیزات تخصصی در استان شما چگونه است؟ آیا با کمبودهای اساسی در قطعات یدکی دستگاه‌های تشخیصی مانند سونوگرافی و سی‌تی‌اسکن مواجه شده‌اید که منجر به تعطیلی موقت بخش‌های تخصصی شده باشد؟

تقریباً از سال ۱۳۹۹ به این سو، سونوگرافی در بخش دام بزرگ تقریباً تعطیل شده است چون هیچ توجیه اقتصادی برای آن وجود ندارد. برای مثال، من در سال ۹۰ دستگاه سونوگرافی خود را به مبلغ ۷ میلیون تومان خریدم که در آن زمان توجیه داشت. چون علاوه بر دریافت تسهیلات بانکی، دستگاه را از خود شرکت فروشنده هم به صورت اقساطی خریداری کرده بودم. قیمت این دستگاه در سال ۹۹ به ۱۰۰ میلیون تومان رسید و آن زمان برای انجام یک تعمیر ساده، مبلغ ۱۰ میلیون تومان خواستند و چون توجیه نداشت، از همان روز تعطیل کردم. حالا اما قیمت دستگاه سونوگرافی به ۲ تا ۳ میلیارد تومان رسیده و تعمیرات آن نیز نیازمند هزینه‌کرد چند صد میلیون تومانی است. در حالی که نه تسهیلاتی وجود دارد، نه اقساط و...
نتیجه اینکه در حال حاضر به صورت دستی کار می‌کنم و خبری از استفاده از دستگاه نیست. نه‌تنها من، بلکه تمام همکارانی که در بخش دام بزرگ فعالیت می‌کنند، سونوگرافی خود را تعطیل کرده‌اند. البته در بخش‌های صنعتی ممکن است هنوز استفاده شود، اما در بخش روستایی تقریباً منقرض شده است.

حکیم مهر: اگر سال گذشته هزینه‌های جاری را با درآمد مقایسه می‌کردیم، در ماه‌های پس از جنگ رمضان، کدام هزینه‌ها بیشترین جهش را داشته‌اند و آیا هنوز هم توانایی پوشش این هزینه‌ها با تعرفه‌های مصوب را دارید؟

اصلاً تعرفه مفهوم ندارد. در بخش دام بزرگ، همه چیز توافقی است. تعرفه در داخل کلینیک باز هم قابلیت اجرایی دارد، اما از آنجا که بیشتر کیس‌ها و ویزیت‌های ما خارج از کلینیک و در روستا انجام می‌شود، تعرفه مفهومی ندارد. در روستاهایی که جاده خاکی دارند، ما با خودروی خودمان مراجعه می‌کنیم. در گذشته، مثلاً برای ویزیت یک گاو، چند گوساله و گاو دیگر را نیز ویزیت می‌کردیم تا هزینه‌ها جبران شود. اما الان توان دامدار، هزینه‌های ایاب‌وذهاب، هزینه‌های زندگی و هزینه‌های اداره کار، توازن را به‌شدت به زیان ما و به‌ویژه به زیان کل جامعه برهم زده است. من امیدوار نیستم که امور اصلاح شود. از دولت چه انتظاری می‌توان داشت وقتی خودش درگیر جنگ است؟ فقط منتظریم که وضع کشور درست شود.

حکیم مهر: آیا مجبور شده‌اید به دلیل افزایش قیمت مواد مصرفی، برخی خدمات روتین را حذف کنید یا زمان‌بندی ویزیت‌ها را تغییر دهید؟ این تغییرات چه تأثیری بر رضایت مراجعین (دامداران ) گذاشته است؟

بله، دقیقاً مانند سونوگرافی که چندین سال است از رده خارج شده است. حتی ابزارهای تشخیصی اولیه‌تری مانند ph متر کاغذی نیز از بسیاری از پرونده‌های درمانی حذف شده‌اند. من مجبور شده‌ام مدیریت مصرف را به شدت اعمال کنم و تنها در مواردی که واقعاً ضرورت مطلق وجود دارد، از این تجهیزات استفاده کنم. به عنوان مثال، قبلا ست جراحی را هر ۶ ماه یکبار تعويض می‌کردم تا کیفیت آن حفظ شود اما الان به مدت ۴ سال است که بدلیل مدیریت هزینه، همان ست جراحی را مورد استفاده قرار می‌دهم.

حکیم مهر: این تغییرات در روند درمان و کاهش امکانات تشخیصی، چه تأثیری بر رضایت مراجعین، به‌ویژه دامداران، گذاشته است؟

رضایت مراجعین به‌شدت کاهش یافته است. من خودم مجبورم بسیاری از کیس‌های درمانی را رد کنم یا با محدودیت مواجه سازم. حتی در مواردی که نیاز مبرم به جراحی سزارین وجود دارد، من عمداً از انجام آن اجتناب می‌کنم، زیرا هزینه‌های سزارین و سخت‌زایی در مناطق روستایی برای دامداران غیرقابل تحمل است. دامداران معمولاً می‌گویند: «بهتر است حیوان را به کشتارگاه بفرستیم، ولش کن.» این موضوع نشان‌دهنده فشار شدید اقتصادی بر صاحبان دام است که عملاً دسترسی آن‌ها به درمان‌های تخصصی را غیرممکن کرده است.

حکیم مهر: آیا شاهد کاهش شدیدی در مراجعه برای خدمات پیشگیرانه مانند واکسیناسیون به دلیل فشارهای اقتصادی بر صاحبان حیوانات بوده‌اید؟

بله، مراجعه برای واکسیناسیون پیشگیرانه به‌شدت کاهش یافته است. دامداران تنها زمانی برای خدمات دامپزشکی مراجعه می‌کنند که تلفات در گله آغاز شده باشد یا خطر شیوع اپیدمی تب برفکی در منطقه احساس شود. آن‌ها برای اقدام پیشگیرانه هزینه‌ای در نظر نمی‌گیرند. ما مجبوریم با هشدار درباره شیوع بیماری‌هایی مانند تب برفکی، دامداران را وادار به واکسیناسیون کنیم تا از سرایت بیماری به گله‌های همسایه جلوگیری شود. حتی در این شرایط نیز، آن‌ها با مقاومت و گلایه مواجه می‌شوند و اغلب درخواست می‌کنند که بدهی آن‌ها را به صورت چک پذیرش کنیم.

حکیم مهر: در ماه‌های پس از جنگ، وضعیت مطالبات کلینیک‌ها از دامداران یا صاحبان حیوانات چگونه تغییر کرده است؟ آیا افزایش قابل‌توجهی در تعداد چک‌های برگشتی یا بدهی‌های معوقه مشاهده کرده‌اید که نقدینگی کلینیک‌ها را فلج کرده باشد؟

شرکت ها با ما که مراکز مایه‌کوبی هستیم، معامله می‌کنند و تا زمانی که مراکز مایه کوبی کارت نکشند، واکسن را از خودرو خالی نمی‌کنند. اگر خیلی خوش‌حساب باشیم، نهایتا یک چک ده روزه قبول می‌کنند که چندان فرقی با نقد ندارد.

حکیم مهر: وضعیت چک‌های صادر شده توسط خودِ دامداران چگونه است؟ آیا چک‌های آن‌ها به‌درستی پاس می‌شود؟

متأسفانه وضعیت چک‌های دامداران بسیار نامطلوب است و اکثر آن‌ها با مشکل مواجه شده و به‌درستی پاس نمی‌شوند.

حکیم مهر: آیا افزایشی در نرخ فرسودگی شغلی بین کلینیسین‌ها مشاهده کرده‌اید؟ آیا اضطراب ناشی از ناامنی‌های جنگ، بازدهی کاری و کیفیت خدمات‌رسانی را تحت تأثیر قرار داده است؟

پاسخ این سوال در خودِ سوال نهفته است. وقتی اقتصاد سخت‌تر می‌شود، مشکلات به‌طور بدیهی افزایش می‌یابد. فشارهای روانی و اقتصادی مستقیماً بر روحیه و توان کاری ما تأثیر می‌گذارد و کیفیت خدمات‌رسانی را کاهش می‌دهد.

حکیم مهر: با توجه به نوسانات شدید قیمت و احتمال کمبود دارو، استراتژی شما برای مدیریت موجودی داروها چیست؟ آیا با کمبود خاصی مواجه شده‌اید؟

در حال حاضر کمبود خاصی نداریم. مشکل ما کمبود نیست، بلکه مشکل اصلی «قیمت‌های بسیار بالا» است. آن‌قدر قیمت‌ها افزایش یافته که با مشکل فروش مواجه هستیم. به عنوان مثال، در مورد آنتی‌بیوتیک‌ها، ضدالتهاب‌ها یا واکسن‌ها، من در کار خودم مشکلی برای تأمین آن‌ها ندارم، اما توان خرید دامداران به شدت کاهش یافته است. بنابراین، چالش اصلی ما فروش محصولات است، نه تأمین آن‌ها.

حکیم مهر: آیا درخواست خاصی از سازمان دامپزشکی، نظام دامپزشکی یا دولت دارید؟

درخواست‌های ما بسیار زیاد است، اما وقتی به توان اجرایی و مالی آن‌ها نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که آن‌ها نیز در شرایطی بدتر از ما قرار دارند. درست است که سال‌هاست رابطه بخش خصوصی با دولت و نهادهای نظارتی چندان مثبت نبوده، اما الان وقتی ما به عنوان دامپزشک از آن‌ها کمک می‌خواهیم، آن‌ها نیز می‌گویند: «من هم مشکل دارم، مشکل من را حل کن.» عملاً ما تنها منتظریم که وضعیت کشور بهبود یابد. تا زمانی که مشکلات کلان اقتصادی حل نشود، انتظار کمک‌های ویژه از نهادهای دولتی بی‌فایده است.

حکیم مهر: پیش‌بینی شما از وضعیت معیشتی کلینیسین‌ها در شش ماه آینده چیست؟

اگر مشکلات کشور حل نشود، روند فعلی ادامه خواهد داشت. ما مدام باید جمع کنیم و هزینه‌ها را مدیریت کنیم. الان هم بسیاری از همکارانمان در حال کاهش فعالیت‌ها یا تعطیلی موقت کلینیک‌ها هستند. پیش‌بینی من این است که اگر اصلاحات اساسی صورت نگیرد، وضعیت معیشتی ما در شش ماه آینده نیز بهبود نخواهد یافت و فشارها ادامه خواهد داشت.

حکیم مهر: به عنوان حرف آخر..

از شما تشکر می‌کنم. امیدوارم وضعیت بهتر شود و در شرایطی راحت‌تر با هم صحبت کنیم. کاش در شرایط بهتری بودیم تا بتوانیم راحت‌تر درباره تسهیلات خاص، وام‌ها و خواسته‌هایمان صحبت کنیم و از مطرح کردن آن‌ها خجالت نکشیم.

حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.