توسعه علم با مشارکت شکل می‌گیرد؛ نخستین کنگره ملی طیور، ظرفیتی تازه برای جامعه دامپزشکی

حکیم مهر: نخستین کنگره ملی بهداشت، پرورش، بیماری‌های طیور و صنایع وابسته، از تاریخ ۲۳ تا ۲۵ دی‌ماه امسال به همت «پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا» و با همکاری سازمان نظام دامپزشکی جمهوری اسلامی ایران و جمعی از مراکز علمی و تخصصی در مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی برگزار می‌شود.

به گزارش حکیم مهر، این رویداد که برای نخستین‌بار با مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و نمایه ISC برگزار خواهد شد، فرصتی برای گردهمایی استادان، پژوهشگران و فعالان صنعت طیور کشور و تبادل آخرین دستاوردهای علمی این حوزه است. به همین مناسبت، با «دکتر رامین سلامتی» رئیس نظام دامپزشکی استان تهران و رئیس هیئت مؤسس پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا، درباره اهداف این کنگره، نقش بخش خصوصی در توسعه فعالیت‌های علمی و چشم‌انداز پیش روی صنعت طیور کشور به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

حکیم مهر: آقای دکتر، چه ضرورتی باعث شد پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا برگزاری نخستین کنگره ملی بهداشت، پرورش، بیماری‌های طیور و صنایع وابسته را در دستور کار قرار دهد؟

صنعت طیور کشور امروز بیش از هر زمان دیگری به گفت‌وگوی علمی، انتقال تجربه و هم‌افزایی میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی، دامپزشکان و فعالان اجرایی نیاز دارد. اگر قرار است این صنعت بتواند همگام با تحولات جهانی حرکت کند و پاسخگوی چالش‌های نوظهور باشد، باید میان دانش، پژوهش و عرصه تولید ارتباطی مستمر و هدفمند برقرار شود.

بر همین اساس، از آنجایی‌که یکی از وظایف اصلی و ذاتی مراکز علمی تحقیقاتی برگزاری کنگره‌های معتبر ملی و بین‌المللی است، پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا با اتکا به ظرفیت علمی و پژوهشی خود، مسئولیت برگزاری این رویداد را بر عهده گرفت تا بستری برای تبادل دانش، ارائه آخرین یافته‌های پژوهشی و گفت‌وگوی سازنده میان استادان، پژوهشگران، متخصصان و فعالان صنعت فراهم شود.

خوشبختانه محورهای این کنگره نیز تنها به بیماری‌های طیور محدود نشده و موضوعاتی مانند بهداشت، تغذیه، ژنتیک، مدیریت پرورش، فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی، اقتصاد صنعت طیور و صنایع وابسته را نیز در بر می‌گیرد که نشان‌دهنده نگاه جامع برگزارکنندگان به آینده این صنعت است. به اعتقاد من، علم زمانی اثرگذار خواهد بود که از دانشگاه و آزمایشگاه فراتر برود و در خدمت حل مسائل واقعی صنعت قرار گیرد و کنگره‌های علمی دقیقاً چنین رسالتی را دنبال می‌کنند.

حکیم مهر: برخی این کنگره را با کنگره بین‌المللی طیور سازمان نظام دامپزشکی مقایسه می‌کنند. تفاوت این دو رویداد چیست؟

کنگره بین‌المللی طیور که طی سال‌های گذشته توسط سازمان نظام دامپزشکی جمهوری اسلامی ایران برگزار می‌شد، یکی از رویدادهای معتبر و ارزشمند این حوزه بوده و جایگاه خود را در جامعه دامپزشکی دارد. با توجه به شرایط و برنامه‌ریزی‌های سازمان نظام دامپزشکی، برگزاری کنگره بین‌المللی طیور در دستور کار سال جاری قرار نداشت. در همین مقطع، پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا با طراحی یک رویداد مستقل و با رویکردی ملی، مسئولیت برگزاری این کنگره را بر عهده گرفت و سازمان نظام دامپزشکی نیز در چارچوب رسالت علمی خود، به عنوان همکار در کنار این رویداد قرار گرفت.

این همکاری، نمونه‌ای از هم‌افزایی میان یک نهاد حرفه‌ای و یک مرکز پژوهشی است؛ مدلی که در بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز تجربه شده و نتایج موفقی به همراه داشته است. این کنگره نه جایگزین رویداد دیگری است و نه رقیب آن؛ بلکه ظرفیتی تازه برای توسعه علمی دامپزشکی و صنعت طیور کشور به شمار می‌آید.

حکیم مهر: یکی از ویژگی‌های این کنگره، اخذ مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و نمایه ISC است. این موضوع چه اهمیتی برای جامعه علمی دارد؟

برای ما از همان ابتدا اهمیت داشت که این رویداد صرفاً یک گردهمایی علمی نباشد، بلکه از استانداردهای علمی لازم نیز برخوردار باشد. اخذ مجوزهای رسمی، نشان می‌دهد که ساختار علمی کنگره، فرآیند داوری مقالات، کمیته‌های تخصصی و شیوه برگزاری آن مطابق ضوابط علمی کشور طراحی شده است.

از سوی دیگر، نمایه شدن مقالات در ISC و اختصاص امتیاز بازآموزی، فرصت ارزشمندی برای پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و دامپزشکان ایجاد می‌کند تا علاوه بر ارائه یافته‌های علمی خود، از امتیازات آموزشی این رویداد نیز بهره‌مند شوند. امیدواریم این اتفاق، زمینه‌ساز تداوم برگزاری این کنگره در سال‌های آینده و تبدیل آن به یکی از رویدادهای معتبر علمی کشور باشد.

حکیم مهر: با توجه به شرایط اقتصادی کشور، برخی تصور می‌کنند برگزاری چنین رویدادهایی بیشتر جنبه اقتصادی دارد. نگاه شما به این موضوع چیست؟

واقعیت این است که هر کسی تجربه برگزاری کنگره‌های علمی را داشته باشد، می‌داند که این رویدادها بیش از آنکه یک فعالیت اقتصادی باشند، یک مسئولیت علمی و حرفه‌ای هستند. برگزاری یک کنگره ملی با استانداردهای مناسب، مستلزم صرف هزینه‌های قابل توجه در بخش‌های مختلف علمی، اجرایی، آموزشی و نمایشگاهی است و در شرایط امروز، نگاه اقتصادی نمی‌تواند انگیزه اصلی برگزارکنندگان باشد.

گاهی این تصور شکل می‌گیرد که هر جا بخش خصوصی وارد میدان می‌شود، الزاماً انگیزه اقتصادی در میان است؛ در حالی که در حوزه علم، واقعیت متفاوت است. بسیاری از اقدامات بخش خصوصی از جنس مسئولیت اجتماعی و سرمایه‌گذاری بلندمدت برای ارتقای دانش است. وقتی یک مجموعه علمی، امکانات و ظرفیت خود را برای برگزاری یک رویداد ملی به کار می‌گیرد، در حقیقت بر آینده یک حرفه و یک صنعت سرمایه‌گذاری می‌کند؛ سرمایه‌گذاری‌ای که منافع آن به کل جامعه تخصصی بازمی‌گردد. برگزاری یک کنگره علمی را نباید با یک فعالیت اقتصادی اشتباه گرفت؛ این رویدادها بیش از آنکه محل درآمد باشند، عرصه سرمایه‌گذاری برای آینده علم هستند.

واقعیت این است که اگر کسی بخواهد با نگاه اقتصادی به این کنگره نگاه کند، کافی است به ابعاد فضای نمایشگاهی آن توجه کند. مجموع فضای نمایشگاهی مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی حدود ۴۵۰ مترمربع است و درآمد حاصل از غرفه‌ها و حمایت‌های مالی، حتی هزینه‌ اجاره محل برگزاری را نیز به طور کامل پوشش نمی‌دهد. این موضوع به خوبی نشان می‌دهد که انگیزه اصلی برگزارکنندگان، کسب منفعت اقتصادی نبوده است. از همان ابتدا در پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا، اولویت بر کیفیت علمی، محتوای تخصصی و ارتقای سطح دانش این رویداد قرار داشت و همه تصمیم‌گیری‌ها نیز بر همین مبنا انجام شده است.

حکیم مهر: در انتخاب محل برگزاری کنگره، چرا مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی انتخاب شد؟ در حالی که امکان برگزاری آن در مجموعه‌هایی با فضای نمایشگاهی گسترده‌تر نیز وجود داشت.

این موضوع از همان ابتدای برنامه‌ریزی، یکی از مباحث اصلی کمیته اجرایی بود. بدون تردید، مجموعه‌هایی وجود داشت که از نظر وسعت فضای نمایشگاهی، امکان حضور تعداد بیشتری از شرکت‌ها و غرفه‌داران را فراهم می‌کرد و شاید از منظر اقتصادی نیز انتخاب مناسب‌تری به نظر می‌رسید. اما ما از ابتدا یک سؤال اساسی را مطرح کردیم؛ هدف اصلی این رویداد چیست؟ اگر هدف صرفاً برگزاری یک نمایشگاه بود، طبیعتاً گزینه‌های متعددی پیش روی ما قرار داشت؛ اما این رویداد پیش از هر چیز، یک کنگره علمی است. بنابراین تلاش کردیم مکانی را انتخاب کنیم که دسترسی استادان دانشگاه، دانشجویان، دامپزشکان، پژوهشگران و فعالان صنعت به آن آسان‌تر باشد و امکان حضور حداکثری جامعه علمی را فراهم کند.

مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی به دلیل موقعیت مناسب، دسترسی آسان و سابقه موفق در میزبانی رویدادهای علمی، بهترین گزینه برای تحقق این هدف بود. ممکن است با این انتخاب، فضای نمایشگاهی محدودتر شده باشد، اما آگاهانه ترجیح دادیم کیفیت علمی و مشارکت گسترده‌تر جامعه تخصصی را بر توسعه فضای نمایشگاهی مقدم بدانیم.

در واقع بهتر است این شکلی توضیح دهم که محل برگزاری هر کنگره علمی، صرفاً یک انتخاب اجرایی نیست؛ بلکه تا حد زیادی هویت، جایگاه و شخصیت آن رویداد را نیز تعریف می‌کند. زمانی که یک کنگره تخصصی در مجموعه‌ای علمی و دانشگاهی مانند مرکز همایش‌های رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار می‌شود، این انتخاب پیوند آن رویداد با دانش، پژوهش، سلامت و بهداشت عمومی را به نمایش می‌گذارد. طبیعتاً امکان برگزاری این کنگره در مجموعه‌هایی با فضای نمایشگاهی گسترده‌تر نیز وجود داشت، اما رویکرد ما از ابتدا این بود که وزن و اعتبار علمی کنگره بر سایر ملاحظات اولویت داشته باشد. به همین دلیل، تلاش شد محیطی انتخاب شود که بیش از هر چیز، با ماهیت علمی و تخصصی این رویداد همخوانی داشته باشد.

حکیم مهر: شما همواره بر نقش بخش خصوصی در توسعه دامپزشکی تأکید داشته‌اید. این نقش را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد که توسعه علم، حاصل همکاری دولت، دانشگاه، نهادهای حرفه‌ای و بخش خصوصی است. هیچ‌یک از این بخش‌ها به تنهایی نمی‌توانند پاسخگوی همه نیازهای علمی و پژوهشی باشند. در کشور ما نیز خوشبختانه بخش خصوصی طی سال‌های اخیر نشان داده است که علاوه بر سرمایه‌گذاری در تولید، توانایی سرمایه‌گذاری در حوزه علم، پژوهش، آموزش و فناوری را نیز دارد.

برگزاری رویدادهای علمی، حمایت از تحقیقات کاربردی، ایجاد مراکز پژوهشی، توسعه فناوری‌های نوین و تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت، از جمله عرصه‌هایی است که بخش خصوصی می‌تواند در آن نقش مؤثری ایفا کند. حمایت از بخش خصوصی توانمند، حمایت از آینده علم دامپزشکی کشور است. هر مجموعه‌ای که ظرفیت علمی، مدیریتی و اجرایی خود را در مسیر ارتقای دانش کشور به کار می‌گیرد، در حقیقت به کل جامعه دامپزشکی خدمت می‌کند و چنین ظرفیتی، شایسته حمایت و همراهی است.

حکیم مهر: اگر پژوهشکده سانا مسئولیت برگزاری این کنگره را بر عهده نمی‌گرفت، چه اتفاقی می‌افتاد؟

برگزاری یک کنگره ملی، صرفاً به معنای اجاره یک سالن و دعوت از سخنرانان نیست. این کار نیازمند برنامه‌ریزی طولانی‌مدت، تشکیل کمیته‌های علمی و اجرایی، تأمین منابع، جلب مشارکت مراکز دانشگاهی و پذیرش مسئولیتی سنگین است.

در شرایطی که برگزاری کنگره بین‌المللی طیور در برنامه سال جاری سازمان نظام دامپزشکی قرار نداشت، پژوهشکده سانا تصمیم گرفت با اتکا به ظرفیت‌های علمی خود، زمینه برگزاری یک رویداد ملی را فراهم کند تا جامعه دامپزشکی و صنعت طیور کشور از فرصت تبادل علمی و ارائه آخرین دستاوردهای این حوزه محروم نشوند.

ما این اقدام را نه یک رقابت سازمانی، بلکه یک مسئولیت علمی و حرفه‌ای می‌دانیم. هر مجموعه‌ای که بتواند به رشد دانش، تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت و ارتقای جایگاه علمی کشور کمک کند، در حقیقت به کل صنف خدمت کرده است. به اعتقاد من، امروز بیش از هر زمان دیگری باید از شکل‌گیری چنین ظرفیت‌هایی استقبال کنیم؛ زیرا توسعه علمی، نتیجه هم‌افزایی است، نه انحصار.

لازم به توضیح است، سازمان نظام دامپزشکی جمهوری اسلامی ایران همواره متولی برگزاری رویدادهای علمی ارزشمند در حوزه دامپزشکی بوده است و کنگره بین‌المللی طیور نیز از جمله برنامه‌های موفق و اثرگذار این سازمان به شمار می‌رود. بدون تردید، هر زمان سازمان نظام دامپزشکی مطابق روال سال‌های گذشته تصمیم به برگزاری این کنگره بگیرد، پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا نیز به عنوان نخستین و تنها پژوهشکده تخصصی بخش خصوصی در این حوزه، در کنار سازمان خواهد بود و از تمام ظرفیت‌های علمی و اجرایی خود برای حمایت از این رویداد استفاده خواهد کرد. باور ما بر این است که توسعه علمی زمانی محقق می‌شود که همه ظرفیت‌های موجود، اعم از نهادهای حرفه‌ای، مراکز پژوهشی و بخش خصوصی، در کنار یکدیگر قرار گیرند و برای ارتقای دانش و اعتلای حرفه دامپزشکی همکاری کنند.

حکیم مهر: در پایان، اگر بخواهید پیامی برای خانواده دامپزشکی، استادان، پژوهشگران و فعالان صنعت طیور داشته باشید، چه خواهید گفت؟

خانواده دامپزشکی ایران از سرمایه‌ای ارزشمند به نام سرمایه انسانی برخوردار است. استادان برجسته، پژوهشگران توانمند، دامپزشکان متعهد، تولیدکنندگان پرتلاش و دانشجویان مستعد، هر یک سهم مهمی در آینده این حرفه دارند. آنچه امروز بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، همدلی، گفت‌وگو و همکاری است. رویدادهای علمی باید فرصتی برای تبادل تجربه، هم‌افزایی و شکل‌گیری همکاری‌های جدید باشند؛ نه محلی برای ایجاد فاصله میان بخش‌های مختلف یک حرفه.

موفقیت این کنگره، موفقیت پژوهشکده سانا یا سازمان نظام دامپزشکی نیست؛ موفقیت خانواده دامپزشکی و صنعت طیور ایران است. اگر بتوانیم این رویداد را به فرصتی برای تعامل، انتقال دانش و شکل‌گیری همکاری‌های مؤثر تبدیل کنیم، بی‌تردید بزرگ‌ترین دستاورد آن رقم خواهد خورد. امیدوارم این کنگره، آغازگر مسیری باشد که در سال‌های آینده با مشارکت گسترده‌تر دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، سازمان‌های حرفه‌ای و بخش خصوصی استمرار یابد و به ارتقای جایگاه علمی دامپزشکی و صنعت طیور کشور کمک کند

حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.

لینک وب‌سایت «کنگره ملی بهداشت، پرورش، بیماری‌های طیور و صنایع وابسته»