«دکتر محمدجعفر طیبی» افزود: کلینیسینهایی که در بخش طیور فعال بودند و دارای تیمهای واکسیناسیون و خدمات کلینیکی طیور بودند، با کاهش شدید درآمد مواجه شدند؛ به طوری که حجم کار و درآمد آنها به حدود یکسوم کاهش یافت...
حکیم مهر- دکتر محسن طاهرمیرزایی: در ماههای پس از حملات به ایران و تحولات امنیتی اخیر در منطقه، صنعت دامپزشکی ایران با طیفی پیچیده از چالشهای اقتصادی، لجستیکی و روانی مواجه شد. اما این تأثیرات، بهمثابه یک «سنگانداز» عمل نکرد؛ بلکه بهصورت نامتقارن و بسته به نوع فعالیت، دامپزشکان را در موقعیتهای متفاوتی قرار داد. در این میان، استان خراسان شمالی بهعنوان منطقهای که از کانون درگیریهای مستقیم نظامی دور بود، الگویی خاص از «تابآوری نسبی» را در عین حال با پذیرش شوکهای اقتصادی ناشی از تورم و نوسانات ارزی تجربه کرد.
در گفتوگوی اختصاصی حکیم مهر با «دکتر محمدجعفر طیبی» رئیس انجمن صنفی کلینیسینهای دامپزشکی خراسان شمالی، ابعاد پنهان و آشکار این تغییرات بررسی شده است. روایتی که از آنجا برمیخیزد، تفاوت بنیادین میان سرنوشت «کلینیسینهای طیور» که با کاهش یکسوم درآمد و توقف گردش مالی دستوپنجه نرم میکردند، با «کلینیسینهای بخش پت» و «دامهای بزرگ» است که یا با افزایش مراجعات (به دلیل مهاجرت متخصصان از مناطق درگیر) یا با کاهش مصرف بیرویه داروها (به دلیل گرانی و توقف خوددرمانی) مواجه شدند.
دکتر طیبی در این گفتوگو، بهوضوح نشان میدهد که چگونه «گرانی تجهیزات و نهادهها» اگرچه فشار بر آزمایشگاهها و کلینیکها را افزایش داد، اما منجر به فلج کامل نظام درمانی نشد؛ چرا که توزیع دارو و واکسن با وجود کاهش تنوع برند، ادامه یافت. او همچنین بر نکتهای کلیدی تأکید میکند: «بحران اصلی دامپزشکی ایران، کمبود دارو نیست، بلکه «خوددرمانی دامداران» است؛ وضعیتی که حتی با افزایش ۳ تا ۵ برابری هزینهها نیز بهکندی در حال اصلاح است.»
در این بررسی جامع، ضمن پایش وضعیت مطالبات کلینیکها و چکهای برگشتی در بخش طیور، راهکارهای عملیاتی برای عبور از این طوفان اقتصادی مطرح میشود. از درخواست حمایت ویژه از فعالان بخش تجهیزات گرفته تا تأکید بر ضرورت «بیمهشدن دامها» بهعنوان تنها راهکار ریشهای برای حذف خوددرمانی و کنترل مصرف آنتیبیوتیکها که چندین برابر میانگین جهانی است. این مصاحبه، نه تنها تصویری شفاف از وضعیت امروز دامپزشکان خراسان شمالی ارائه میدهد، بلکه نقشهای برای بازگشت به تعادل و پایداری در صنعت دامپزشکی کشور ترسیم میکند.
حکیم مهر: با توجه به تحولات اخیر در سطح کشور، ارزیابی شما از وضعیت معیشتی و کاری کلینیسینهای دامپزشکی در استان خراسان شمالی چیست؟
وضعیت بر اساس حوزه فعالیت دامپزشکان متفاوت بوده است. کلینیسینهایی که در بخش طیور فعال بودند و دارای تیمهای واکسیناسیون و خدمات کلینیکی طیور بودند، با کاهش شدید درآمد مواجه شدند؛ به طوری که حجم کار و درآمد آنها به حدود یکسوم کاهش یافت. این کاهش ناشی از چند عامل بود: نخست، کاهش چشمگیر عملیات جوجهریزی در استان؛ دوم، جهش ناگهانی قیمت نهادهها و کمبود نقدینگی مرغداران که مانع از ادامه فعالیتشان شد؛ و سوم، نگرانی برخی فعالان از احتمال آسیب دیدن زیرساختهای دامی در صورت وقوع درگیریهای نظامی، که باعث احتیاط و توقف جوجهریزی گردید.
در مقابل، کلینیسینهای فعال در بخش حیوانات خانگی (پتشاپها و کلینیکهای پت) با روندی متفاوت روبهرو بودند. از آنجا که استان خراسان شمالی از کانون درگیریها دور بود و همچنین دامپزشکان متخصص از سایر استانهای درگیر به استان ما مهاجرت کردند، درآمد این قشر نسبتاً افزایش یافت. اما در بخش دامهای بزرگ (دامهای نشخوارکننده و گاوداریها)، تغییر محسوسی در وضعیت اقتصادی کلینیسینها مشاهده نشد و آنها تحت تأثیر مستقیم این نوسانات قرار نگرفتند.
حکیم مهر: در خصوص جنبههای تجهیزاتی، آیا کمبود تجهیزات یا مواد اولیه باعث شد برخی خدمات کلینیکی در استان ارائه نشود یا قطع گردد؟
خیر، استان ما از نظر تجهیزات و مواد اولیه در وضعیت بحرانی قرار نداشت. همانطور که اشاره شد، دامپزشکان بخش طیور با وجود کاهش درآمد، مشکلی از بابت تأمین تجهیزات آزمایشگاهی، مواد مصرفی و داروها نداشتند. تنها موردی که نیاز به ذکر دارد، کاهش «تنوع» واکسنها بود. به عنوان مثال، ممکن بود واکسنی از یک شرکت خاص در بازار موجود نباشد، اما معادل آن از شرکتهای دیگر تهیه میشد. بنابراین، مشکل از جنس «کمبود مطلق» نبود، بلکه چالش اصلی، تنوع کمتر در برندهای موجود بود.
حکیم مهر: آیا همین کاهش تنوع واکسنها منجربه اختلال در انجام خدمات پیشگیری شد و چه تبعاتی میتواند داشته باشد؟
خیر، این کاهش تنوع به معنای توقف خدمات پیشگیری نبود. به عبارت دقیقتر، اگر واکسنی از یک کارخانه خاص در دسترس نبود، واکسنی با همان ماهیت و عملکرد از شرکتهای دیگر جایگزین میشد. بنابراین، واکسیناسیون و اقدامات پیشگیری در استان به صورت عادی و بدون وقفه انجام شد و دغدغهای بابت عدم پوشش واکسیناسیونی وجود نداشت.
حکیم مهر: در مورد وضعیت داروها، آیا کمبود مواد دارویی مشاهده شد؟ اگر چنین بود، چه راهکارهایی برای دپوی ایمن دارویی در سطح استان پیشنهاد میدهید؟
با توجه به اینکه بنده نیز در جریان فرآیند توزیع و پخش دارو در استان هستم، باید تأکید کنم که هیچگونه کمبود اساسی دارویی در استان وجود نداشت. تنها چالش جزئی این بود که برخی اقلام دارویی از شرکتهای خاص ممکن بود به دلیل محدودیتهای بازار، برای مدتی ناموجود باشند. اما به لطف حضور سایر شرکتهای تولیدکننده و پخشکننده، بازار دارویی استان تأمین شد و خللی در دسترسی دامپزشکان و دامداران به داروهای ضروری ایجاد نشد.
حکیم مهر: با توجه به افزایش شدید قیمت مواد مصرفی، آیا مجبور به حذف برخی خدمات روتین یا تغییر در زمانبندی ویزیتها شدید؟ این تغییرات چه تأثیری بر رضایت مراجعین (هم مرغداران و هم صاحبان حیوانات خانگی) گذاشته است؟
در بخش طیور، افزایش قیمت واکسنها و داروها بین ۳ تا ۵ برابر بود. این امر باعث شد برخی مرغداران در مصرف واکسنها صرفهجویی کنند؛ به عنوان مثال، اگر برنامه واکسیناسیون نیوکاسل نیاز به سه دوز داشت، ممکن بود فقط دو دوز دریافت کنند، یا برای گامبرو به جای دو دوز، تنها یک دوز تزریق شود. البته این به معنای حذف کامل واکسیناسیون نبود.
در بخش داروهای درمانی طیور نیز، به دلیل هزینه بالای دارو، گاهی اوقات دوره درمان که مثلاً پنج روز تعیین شده بود، به سه روز کاهش مییافت. اما باز هم، مصرف دارو به صفر نرسید.
در مقابل، در بخش دامهای بزرگ، افزایش قیمت داروها در یک جنبه، تأثیر مثبت غیرمستیمی داشت. از آنجا که در گذشته، به دلیل ارزانی دارو، دامداران به صورت بیرویه و بدون مشورت دامپزشک از آنتیبیوتیکها و داروهای هورمونی استفاده میکردند، افزایش قیمت باعث شد آنها بیشتر به توصیههای کلینیسینها تکیه کنند. در نتیجه، خوددرمانی کاهش یافت، حجم مصرف دارو کنترل شد و دامداران به سمت استفاده منطقیتر و تحت نظارت دامپزشک حرکت کردند.
حکیم مهر: جناب دکتر طیبی، شما به هزینههای سنگین قبل از جنگ (ناشی از حذف ارز ترجیحی و گرانی تجهیزات مانند دستگاههای رادیولوژی و سونوگرافی) اشاره کردید. در ماههای پس از درگیریهای اخیر، وضعیت مطالبات کلینیکها از دامداران یا صاحبان حیوانات چگونه تغییر کرده است؟ آیا افزایش قابل توجهی در تعداد چکهای برگشتی یا بدهیهای معوقه مشاهده کردهاید که نقدینگی کلینیکها را دچار مشکل کرده باشد؟
پیش از هر چیز، لازم است تأکید کنم که با وجود اینکه جنگ به پایان نرسیده و هنوز در شرایط غیرعادی هستیم، انتظار میرود حمایتهای لازم از این قشر زحمتکش صورت گیرد تا بتوانند به فعالیتهای خود ادامه دهند. در پاسخ به سوال شما، وضعیت مطالبات عمدتاً مربوط به کلینیسینهای بخش طیور است.
در بخش طیور، به دلیل توقف یا کاهش شدید جوجهریزی، گردش مالی این فعالان متوقف شده است. معمولاً دامداران خدمات واکسیناسیون و درمان را دریافت میکنند و در پایان دوره پرورش و فروش مرغ، نسبت به تسویه حساب اقدام مینمایند. اما با توقف فروش مرغها به دلیل عدم جوجهریزی، نقدینگی لازم برای بازپرداخت به کلینیکها و پخشکنندگان ایجاد نشده است.
علاوه بر این، برخی از این عزیزان طبق روال گذشته، پیشخرید واکسن انجام داده بودند که به دلیل توقف جوجهریزی، واکسنها در انبار آنها باقی مانده و توانایی مالی برای پاس کردن چکهای خود را از دست دادهاند. بنابراین، اگرچه وضعیت به مرحله بحران حاد و وحشتناک نرسیده است، اما یک نوع تلاطم مالی و تأخیر در تسویه حسابها در بین این قشر مشاهده میشود.
حکیم مهر: در بخش دیگری از صحبتهایتان به موضوع «خوددرمانی» در دامپزشکی اشاره کردید. به نظر شما این پدیده چه تبعاتی دارد و چه راهکاری برای مقابله با آن وجود دارد؟
خوددرمانی در بخش دامپزشکی، تا زمانی که دامها تحت پوشش بیمه نباشند و داروخانهها مجبور به تجویز دارو صرفاً بر اساس نسخه دامپزشک نباشند، ریشهکن نخواهد شد. دلیل این امر آن است که دامداران، هزینه ویزیت دامپزشک را به عنوان یک هزینه اضافی تلقی میکنند و ترجیح میدهند بدون مراجعه به کلینیک، اقدام به درمان کنند.
اگر سیستم بیمه دام شکل بگیرد (همانند کشورهای توسعهیافته)، دامدار برای استفاده از مزایای بیمه، ملزم به مراجعه به کلینیک و دریافت نسخه خواهد بود. در این حالت، دامپزشک داروهای لازم را دقیقاً بر اساس نیاز حیوان تجویز میکند و مصرف بیرویه کاهش مییابد.
متأسفانه امروزه مصرف آنتیبیوتیکها و داروها در دامپزشکی کشور ما بسیار بالا و حتی چندین برابر میانگین جهانی است که ریشه اصلی آن، همین خوددرمانی است. دامداران مستقیماً به داروخانه مراجعه کرده و داروخانهدار نیز بر اساس تشخیص شخصی خود، دارو را در اختیار آنها قرار میدهد. تجربه جهانی نشان میدهد که با اجرای صحیح بیمه دام، میتوان تا بیش از ۷۰ درصد از مشکل خوددرمانی و مصرف بیرویه داروها کاست.
حکیم مهر: جناب دکتر طیبی، آیا پس از درگیریهای اخیر، افزایشی در نرخ فرسودگی شغلی (Burnout) میان دامپزشکان و کادر درمان کلینیکها مشاهده کردهاید؟ آیا اضطراب ناشی از ناامنیهای جنگ یا نوسانات شدید اقتصادی، بر بازدهی کاری یا کیفیت خدماترسانی تأثیر گذاشته است؟
با توجه به اینکه استان خراسان شمالی از کانون درگیریهای مستقیم نظامی دور بوده است، اگرچه تمام ابعاد غیرمستقیم جنگ را حس کردهایم، اما مشکلی در زمینه اضطراب یا فرسودگی ناشی از ناامنی مشاهده نکردهایم. همکاران ما در جنگ تحمیلی هشتساله، شرایط بسیار دشوارتری را تجربه کردند که امروزه شرایط فعلی نسبت به آن بسیار ملایمتر است؛ بنابراین نمیتوان جنگ را عاملی برای فرسودگی شغلی این قشر دانست.
البته شغل دامپزشکی، بهویژه در بخش کلینیکی، ذاتاً سنگین و پرفشار است. تردد مستمر در جادهها، مراجعه به مزارع در ساعات غیرکاری (مانند نیمهشب) و سختی کار فیزیکی، خود به خود زمینهساز فرسودگی شغلی است. اما این فشارها، مربوط به ماهیت شغل است و تأثیر مستقیمی از جنگ در منطقه ما نداشته است.
حکیم مهر: آیا درخواست یا پیشنهاد خاصی از سوی انجمن صنفی کلینیسینهای خراسان شمالی برای «بسته حمایتی ویژه» (مانند معافیت موقت از عوارض صنفی، وامهای قرضالحسنه با سود صفر، یا یارانه مستقیم تجهیزات) به دولت یا سازمان دامپزشکی دارید؟
همانطور که در پاسخهای پیشین اشاره شد، درخواست اصلی ما توجه ویژهتر به همکارانی است که وابستگی مالی بیشتری به تجهیزات و ادوات دامپزشکی دارند. با توجه به نوسانات ارزی و افزایش قیمت این تجهیزات، انتظار داریم حمایتهای خاص و هدفمندی از این گروه صورت گیرد تا چرخه فعالیتهای آنها متوقف نشود.
حکیم مهر: در پایان، پیشبینی شما از وضعیت معیشتی کلینیسینها در شش ماه آینده چیست؟
خوشبختانه در منطقه ما، به دلیل عدم آسیبپذیری مستقیم از جنگ و همچنین نیاز به نیروی متخصص، وضعیت معیشتی کلینیسینها نگرانکننده نیست. استان ما حتی با کمبود دامپزشک مواجه است و متقاضیان کار کمتر از عرضه نیروی متخصص هستند.
برای مناطقی که مستقیماً تحت تأثیر جنگ بودند، امیدواریم با رفع مشکلات امنیتی و اقتصادی، وضعیت به حالت عادی بازگردد. به طور کلی، اگر همکارانی که پویا و فعال هستند، با تکیه بر تلاش خود ادامه دهند، پیشبینی میکنیم وضعیت معیشتی آنها در شش ماه آینده ثبات نسبی خواهد داشت.
حکیم مهر: بهعنوان حرف آخر...
امیدوارم همواره دغدغهمند و پیگیر حقوق صنفی همکاران خود باشید.
حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.
دکتر دوره درمان ۵ روزه به ۳ روز کاهش پیدا کنه در طیور جواب میده؟ 
