حکیم مهر: تمرکز رسانه‌ها بر جنبه‌های عاطفی نگهداری حیوانات خانگی، اگر چه فرهنگ مهربانی را تقویت کرده اما به باور برخی کارشناسان، موجب کم‌رنگ شدن توجه به مسوولیت‌های قانونی، حقوق شهروندان و الزامات زندگی شهری شده است. سوال اینکه رسانه چگونه باید در این زمینه نقش ایفا کند؟
به گزارش حکیم مهر به نقل از ایرنا، رسانه‌ها امروز نقش مهمی در شکل‌دهی به نگاه عمومی نسبت به حیوانات خانگی دارند از فرهنگ‌سازی درباره نگهداری مسئولانه و حقوق حیوانات تا اثرگذاری بر سبک زندگی و الگوهای رفتاری خانواده‌ها. نوع روایت رسانه‌ای می‌تواند هم به افزایش آگاهی و هم به ایجاد موج‌های احساسی و تبلیغاتی در این حوزه منجر شود.
یکی از جنبه‌های نوظهور در سبک زندگی شهری، افزایش نگهداری از حیوانات خانگی است. این پدیده که غالباً با عواطف و احساسات گره خورده در رسانه‌ها نیز بازتاب گسترده‌ای یافته است اما آیا این بازتاب، تصویر کاملی از تمام ابعاد این موضوع ارائه می‌دهد؟ این در حالی است که در دنیای شتابان امروز، کلان‌شهرها به کانون زندگی بخش عمده‌ای از جمعیت تبدیل شده‌اند. این تحول عظیم، سبک زندگی، روابط اجتماعی و حتی مسئولیت‌های ما را دستخوش تغییراتی بنیادین کرده است. یکی از نمودهای بارز این تغییرات، حضور پررنگ‌تر حیوانات خانگی در خانواده‌های شهری است؛ پدیده‌ای که از یک سرگرمی صرف فراتر رفته و به بخشی از روابط عاطفی و سبک زندگی بسیاری بدل شده است اما این نزدیکی فزاینده میان انسان شهری و همدمان کوچکشان، چالش‌ها و پرسش‌های جدیدی را نیز به همراه آورده است.
در این میان، رسانه‌ها نقشی دوگانه ایفا می‌کنند از سویی با تولید محتوا و بازنمایی تصویر حیوانات خانگی به افزایش آگاهی و ترویج فرهنگ صحیح نگهداری کمک می‌کنند و از سوی دیگر، گاه با بازتاب نادرست یا سطحی به پیچیده‌تر شدن مسائل دامن می‌زنند.
نگهداری از حیوانات خانگی در آپارتمان‌ها چالش‌هایی نیز به همراه دارد. محدودیت فضا، نیازهای خاص هر حیوان، مسائل بهداشتی و همچنین ملاحظات مربوط به همسایگان، نیازمند درک و مدیریت صحیح از سوی صاحبان حیوانات است. این امر، اهمیت آموزش و اطلاع‌رسانی در خصوص شیوه‌های صحیح نگهداری از حیوانات خانگی را دوچندان می‌کند تا هم رفاه حیوان تأمین شود و هم آرامش و حقوق سایر ساکنین حفظ شود.
خبرنگار ایرنا بر آن است تا با نگاهی تحلیلی به مقوله حیوانات خانگی در بستر شهرنشینی و با تمرکز بر نقش رسانه‌ها، ابعاد مختلف این پدیده نوین را واکاوی کرده و چارچوبی برای درک بهتر مسئولیت‌های انسانی و اجتماعی ما در قبال این موجودات بی‌دفاع فراهم آورد.
ترویج مهربانی در کنار حق همسایه‌داری
«علیرضا خرازی» استاد و عضو هیات علمی دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا به نقش رسانه‌ها در این زمینه اشاره کرد و گفت: از منظر علوم ارتباطات، رسانه‌ها نقش مهمی در برجسته‌سازی موضوعات اجتماعی دارند. در سال‌های اخیر بویژه در شبکه‌های اجتماعی، محتوای مرتبط با حیوانات خانگی غالباً با تأکید بر جنبه‌های عاطفی، احساسی و سرگرم‌کننده منتشر شده است. این رویکرد موجب شده برخی ابعاد مهم‌تر مانند مسئولیت‌های قانونی، هزینه‌های نگهداری، مسائل بهداشتی، حقوق شهروندان و آثار اجتماعی نگهداری حیوانات در محیط‌های شهری کمتر مورد توجه قرار گیرد.
وی بر لزوم رویکردی متوازن و مسئولانه از سوی رسانه‌ها تأکید کرد و افزود: انتظار می‌رود رسانه‌ها ضمن ترویج فرهنگ مهربانی با حیوانات، به حقوق عمومی، سلامت اجتماعی، آرامش همسایگان و الزامات زندگی شهری نیز توجه کنند.
این دیدگاه نشان می‌دهد که چگونه رسانه‌ها، با وجود توانایی در برجسته‌سازی جنبه‌های عاطفی، باید در ارائه تصویری جامع و آگاهی‌بخش نسبت به مسئولیت‌های اجتماعی ناشی از پدیده‌های شهری مانند نگهداری حیوانات خانگی، کوشا باشند.
نقش رسانه چیست؟
یک کارشناس حوزه رسانه و خبرنگار شهری که نخواست نامش ذکر شود در گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: متاسفانه در زندگی شهری سبک آپارتمان نشینی بدون در نظر گرفتن آموزش و ترویج فرهنگ آپارتمان نشینی گسترش یافته و همین موضوع سبب شده تا عده ای بدون توجه به حقوق شهروندی اقدام به نگهداری حیوانات خانگی کنند و معضلاتی را به وجود آورند.
وی خاطر نشان کرد: رسانه‌ها در شکل گیری فرهنگ عمومی هم زیستی با حیواتات نقش بسیار مهمی دارند و در موضوع نگهداری حیوانات خانگی هم این نقش کاملاً دیده می‌شود. وقتی رسانه‌ها به درستی به این موضوع بپردازند، می توانند نگاه جامعه را از برخورد احساسی و سطحی، به سمت مسئولیت پذیری، آگاهی و رفتار درست با حیوانات هدایت کنند.
وی ادامه داد: معتقدم رسانه نباید فقط جذابیت ظاهری نگهداری حیوانات در خانه را به نمایش بگذارند بلکه باید درباره نیازها، حقوق و شرایط نگهداری صحیح آن‌ها هم اطلاع رسانی کند.
از دیدگاه این فعال رسانه ای، بهترین رویکرد رسانه ای این است که بین احساس و آگاهی تعادل ایجاد شود. رسانه باید رعایت حقوق حیوانات را تقویت کند، اما همزمان آموزش های لازم را هم به شهروندان بدهد؛ مثلاً درباره تغذیه، واکسیناسیون، بهداشت، رفاه حیوان و مسئولیت صاحب حیوان. اگر این نگاه متعادل وجود داشته باشد، هم فرهنگ نگهداری حیوانات درست تر جا می‌افتد و هم از رفتارهای هیجانی و نادرست جلوگیری می‌شود.
وی خاطر نشان کرد: رسانه می‌تواند یک ابزار مؤثر برای تغییر نگرش ها باشد اما به شرطی که موضوع را فقط از زاویه احساسات و نمایشی نبیند و مسئولانه به موضوع حیوانات بپردازند طوری که هم به نفع جامعه و هم برپایه آگاهی، احترام و مسئولیت باشد.
این کارشناس حوزه رسانه و خبرنگار شهری اذعان داشت: نگهداری حیوانات خانگی به ویژه سگ در کشورهای اروپایی دارای قوانین و مقررات خاص و سختگیرانه ای است تا مزاحمت و آسیبی برای سایر شهروندان به همراه نداشته باشد اما در کشور ما قانونی مبنی بر این قضیه وجود ندارد و هر کس بر اساس سلیقه و نظر خود اقدام به نگهداری از حیوانات خانگی آن هم در آپارتمان می کند.
وی تأکید کرد: رسانه می‌تواند ابزاری مؤثر برای تغییر نگرش‌ها باشد، اما به شرطی که موضوع را صرفاً از زاویه احساسات و نمایش نبیند و مسئولانه به آن بپردازد؛ به‌گونه‌ای که هم به نفع جامعه باشد و هم بر پایه آگاهی، احترام و مسئولیت پیش برود.
این کارشناس حوزه رسانه و خبرنگار شهری تصریح کرد: نگهداری حیوانات خانگی به‌ویژه سگ در بسیاری از کشورهای اروپایی دارای قوانین و مقررات مشخصی است تا مزاحمت یا آسیبی برای سایر شهروندان ایجاد نکند، اما در کشور ما قانون مشخص و یکپارچه‌ای در این زمینه وجود ندارد و هر فرد بر اساس سلیقه و نظر خود اقدام به نگهداری حیوانات خانگی، آن هم در محیط آپارتمان، می‌کند.
وی با تاکید بر اینکه نبود دستورالعمل‌های شفاف و آموزش‌های عمومی درباره نگهداری حیوانات خانگی، سبب شده تا بخشی از جامعه با ناآگاهی نسبت به حقوق سایر ساکنان آپارتمان‌ها اقدام به این کار کنند، افزود: ترویج فرهنگ آپارتمان‌نشینی، رعایت اصول همزیستی شهری و تدوین مقررات مشخص در این حوزه می‌تواند به کاهش تنش‌ها و شکل‌گیری رفتارهای مسئولانه‌تر در میان شهروندان کمک کند.
