قاچاق راکون‌های بامزه؛ مهمان ناخوانده‌ای که طبیعت ایران را تهدید می‌کند

حکیم مهر: قاچاق راکون‌های بامزه با زنده‌گیری نوزادان، تهدیدی جدی برای طبیعت ایران است؛ گونه‌ای مهاجم که می‌تواند اکوسیستم‌های کشور را دچار بحران کند.

به گزارش حکیم مهر به نقل از روزنامه هفت صبح، ظاهر بامزه و خاطره‌انگیز راکون‌ها، حالا به تهدیدی جدی برای طبیعت ایران تبدیل شده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد قاچاق راکون با زنده‌گیری نوزادان این گونه غیربومی، مسیر انتقال یک پستاندار مهاجم را به استان‌های مختلف کشور باز کرده؛ مسیری که می‌تواند اکوسیستم‌های طبیعی ایران را با بحرانی تازه روبه‌رو کند.

نوستالژی یک کارتون؛ آغاز یک بحران زیست‌محیطی

راکون، همان شخصیت دوست‌داشتنی که دهه شصت با انیمیشن ژاپنی «رامکال» مهمان خانه‌های ایرانی بود، امروز در واقعیت، تصویری کاملاً متفاوت دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند زنده‌گیری و قاچاق راکون‌های بامزه برای فروش به‌عنوان حیوان خانگی، در حال تبدیل شدن به یک معضل جدی برای حیات‌وحش کشور است.

راکون؛ گونه‌ای غیربومی در جنگل‌های هیرکانی

بر اساس گزارش‌های محیط‌زیستی، راکون که بومی آمریکای شمالی است، حدود دو دهه پیش در غرب جنگل‌های گیلان و آستارا مشاهده شده و اکنون در این منطقه لانه‌گزینی کرده است. این پستاندار همه‌چیزخوار، برخلاف ظاهر آرامش، به تخم پرندگان و خزندگان حمله می‌کند و می‌تواند توازن اکولوژیک جنگل‌های هیرکانی را برهم بزند.

زادآوری بالا و قدرت سازگاری؛ ترکیب خطرناک

راکون‌ها سالانه بین دو تا پنج نوزاد به دنیا می‌آورند و به دلیل رژیم غذایی گسترده و توانایی بالای سازگاری، به‌سرعت با محیط‌های جدید کنار می‌آیند. همین ویژگی‌ها، این گونه غیربومی را به تهدیدی بالقوه برای گونه‌های بومی شمال ایران تبدیل کرده است؛ تهدیدی که هنوز مطالعات جامعی درباره ابعاد آن انجام نشده است.

آشیان اکولوژیک مشترک؛ زنگ خطر برای گونه‌های بومی

معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان محیط‌زیست، می‌گوید اگرچه جمعیت راکون‌ها هنوز به حد بحران نرسیده، اما اشتراک آشیان اکولوژیک آنها با گونه‌های بومی، موضوعی نگران‌کننده است.

به گفته او، گونه‌هایی مانند سنجاب درختی (اشگول) و حتی قرقاول ایرانی در همان محدوده‌ای زندگی می‌کنند که راکون‌ها از تخم پرندگان و خزندگان تغذیه می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند به کاهش جمعیت این گونه‌های بومی منجر شود.

قاچاق راکون؛ مسیر گسترش به سراسر کشور

کارشناسان تأکید می‌کنند حضور راکون در استان‌هایی مانند فیروزکوه، بوشهر، کردستان و سنندج نه نتیجه مهاجرت طبیعی، بلکه حاصل قاچاق راکون توسط انسان است. نوزادان این حیوان به دلیل چهره بامزه، به‌عنوان حیوان خانگی فروخته می‌شوند و پس از مدتی، در طبیعت رها یا فراری می‌شوند.

تهدیدی فراتر از جنگل‌های شمال

اگرچه جنگل‌های شمال، زیستگاه مطلوب راکون هستند، اما قدرت سازگاری بالای این گونه باعث می‌شود حتی در محیط‌های شهری یا اکوسیستم‌های متفاوت نیز دوام بیاورد. کارشناسان هشدار می‌دهند انتقال راکون‌ها می‌تواند در آینده، حتی برای جنگل‌های زاگرسی نیز دردسرساز شود.

خطر انتقال بیماری و انقراض محلی

فرشاد اسکندری، کارشناس حیات‌وحش، راکون را گونه‌ای مهاجم و اگرسیو توصیف می‌کند که در زیستگاه اصلی خود نیز به یک معضل تبدیل شده است. او هشدار می‌دهد راکون‌ها می‌توانند با گازگرفتن سایر حیوانات، زمینه انتقال بیماری‌هایی مانند هاری را فراهم کنند؛ حتی اگر هنوز گزارشی رسمی در ایران ثبت نشده باشد.

تأخیر در مطالعات؛ خطری که جدی گرفته نشد

به گفته کارشناسان، نبود مطالعات دقیق درباره جمعیت و پراکنش راکون در ایران، خود بخشی از مشکل است. اسکندری تأکید می‌کند که تمرکز صرف بر گونه‌های در معرض انقراض، باعث شده گونه‌های مهاجم دیر دیده شوند؛ درحالی‌که اگر زودتر مهار نشوند، می‌توانند خسارات جبران‌ناپذیری وارد کنند.

وعده‌ها برای مهار گونه‌های مهاجم

در همین حال، حمید ظهرابی، معاون محیط‌زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، اعلام کرده که برنامه کنترل گونه‌های مهاجم در دولت چهاردهم توسعه یافته و اکنون شامل پنج گونه از جمله راکون شده است. باید دید این برنامه‌ها تا چه اندازه به مهار قاچاق راکون و جلوگیری از گسترش آن در طبیعت ایران منجر خواهد شد.

 بامزه، اما خطرناک

راکون‌ها شاید در نگاه اول بامزه و دوست‌داشتنی باشند، اما قاچاق راکون و رهاسازی این گونه غیربومی در طبیعت، می‌تواند به بحرانی خاموش برای حیات‌وحش ایران تبدیل شود؛ بحرانی که اگر امروز جدی گرفته نشود، فردا هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر خواهد داشت.