حکیم مهر: پرونده «دژ الموت و استحکامات وابسته» در چهل و هشتمین کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی به ثبت جهانی رسید. به همین مناسبت، ریشهشناسی تاریخی واژه الموت بر اساس پژوهشهای استاد منوچهر ستوده و متون کهن فارسی بازخوانی شده است که نشان میدهد این نام به معنای «آشیانه عقاب» یا «آموزش عقاب» است.
به گزارش حکیم مهر به نقل از پیام ما، در جریان برگزاری چهل و هشتمین کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی، پرونده ارزشمند «دژ الموت و استحکامات وابسته» مورد بررسی اعضا قرار گرفت و با تایید نهایی به عنوان یکی از آثار جدید ایران وارد فهرست میراث جهانی شد. این موفقیت، گامی بزرگ در جهت حفظ این اثر تاریخی و توسعه پایدار گردشگری فرهنگی در منطقه به شمار میرود.
ریشهشناسی واژه الموت؛ آشیانه عقاب
به مناسبت این رویداد بینالمللی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار بخشی از پژوهشهای منوچهر ستوده (منتشر شده در مجله فرهنگ ایرانزمین، ۱۳۳۴) را درباره نامشناسی الموت بازنشر کرده است. بر اساس این پژوهش، واژه «الموت» از دو بخش تشکیل شده است:
۱. اله (Ale / Alle): این واژه در گویش مردم رودبار الموت، گیلان و مازندران به معنای «عقاب» است. هنوز هم در زبان محلی عبارتهایی مانند «الهنشینی بند» (بند عقابنشین) به کار میرود.
۲. اموت (Amout): بیشتر مورخان این واژه را از مصدر «آموختن» و به معنی آموزش میدانند.
حمدالله مستوفی در کتابهای خود آورده است: «آن قلعه را در اوّل الهآموت گفتهاند به معنی آشیانۀ عقاب که بچگان را بر او آموزش کردی، به مرور الموت شد.» بنابراین، الموت در لغت به معنای «عقابآموز» یا «آشیانه عقاب» است.
میموندژ الموت در آینه شاهنامه چنگیزی
دژهای الموت همواره به نفوذناپذیری و موقعیت سوقالجیشی شگفتانگیز خود شهرت داشتهاند. شمسالدین کاشانی در کتاب «شاهنامه چنگیزی» (با تصحیح وحید قنبری ننیز)، توصیف باشکوهی از محاصره «میموندژ الموت» توسط هلاکوخان مغول ارائه داده است:
بر آن سر نهادند بنیادِ او / تو گویی قضا بود استادِ او
بلندیش ازین سان که پرّانعقاب / ندیدهست بامِ رواقش به خواب
این ابیات نشان میدهند که معماران دژهای الموت چگونه با استفاده از ساروج، سنگ و مهندسی دقیق نظامی، دژهایی بر فراز صخرههای بلند ساختند که حتی از عقاب نیز بالاتر و از گزند حوادث روزگار در امان بودند.
