دست‌اندازی سازمان غذا و دارو برای نظارت بر فرآورده‌های دامی فرآوری‌شده، غیرعلمی و غیرقانونی است - دکتر محسن مشکوة

اصلاح ساختار کلان وزارت جهاد کشاورزی و سازمان‌های وابسته:

دست‌اندازی سازمان غذا و دارو برای نظارت بر فرآورده‌های دامی فرآوری‌شده، غیرعلمی و غیرقانونی است

دکتر محسن مشکوة

در خبرها آمده بود:

معاون محترم وزیر و رئیس سازمان غذا و دارو طی نامه ای منضم به اعلام نظریه حقوقی معاونت حقوقی ریاست جمهوری به عنوان معاون وزیر و رئیس سازمان دامپزشکی کشور مبنی بر تفکیک وظایف اجرایی دو سازمان و تعیین سازمان غذا و دارو به عنوان مرجع نظارت بر فرآورده های با منشاء دامی شامل محصولاتی نظیر خمیر مرغ، عسل بسته بندی، تخم مرغ مایع پاستوریزه، جوجه کبابی، محصولات گوشت قرمز و سفید ماریناد شده، سوریمی و یا هر محصول خام دامی که برای حفظ، نگهداری و مصرف با روش های صنعتی و یا غیرصنعتی تغییر شکل داده و از حالت خام درآمده باشد، سازمان دامپزشکی کشور از صدور و تمدید مجوزهای بهداشتی محصولات مذکور خودداری نموده و زمینه معرفی و انتقال واحدهای مزبور را به سازمان غذا و دارو فراهم نماید.

هرچند معاون محترم وزیر و رئیس سازمان دامپزشکی کشور در پاسخ اعلام داشته است: با توجه به اهمیت موضوع از حیث حفظ سلامت عمومی، پیشگیری و کنترل بیماری های مشترک انسان و دام، تأمین سلامت مواد غذایی، کنترل مخاطرات زیستی، صیانت از حقوق مکتسبه اشخاص و حفظ انسجام نظام نظارتی کشور در حوزه فرآورده های با منشأ دامی و با عنایت به اینکه سازمان دامپزشکی کشور مکلف به اجرای قوانین و مقررات لازم الاجرای حاکم بر وظایف و صلاحیت های قانونی خود بوده و هیچ گونه حکم قانونی جدیدی دال بر سلب، یا انتقال این صلاحیت ها وضع نگردیده است، توقف صدور یا تمدید مجوزهای بهداشتی و انتقال واحدهای ذکر شده، فاقد مستند و مستمسک قانونی بوده و اجرای آن مقدور نمی باشد، برای تنویر افکار عمومی به معرفی این فرآورده ها پرداخته می شود.

- خمیرمرغ: منظور از خمیر مرغ گوشت‌های جدا شده به روش مکانیکی یا به اصطلاح فنی Mechanically Deboned Meat - MDM است. دراین روش گوشت‌هایی باقی مانده در اسکلت مرغ های کشتار شده که چیزی حدود 10 تا 15درصد وزن لاشه را تشکیل می‌دهد با روش مکانیکی برای استفاده در فرآورده‌های گوشتی جدا می‌کنند و در اکثر نقاط دنیا درتولید فرآورده‌های گوشتی معمول است. خمیرمرغ به دلیل آنکه فرآورده‌ای ثانویه محسوب  می‌شود، فرآورده پروتئینی ارزان قیمتی است و از آن در تولید سوسیس و کالباس استفاده می شود.

- عسل بسته‌بندی: يکي از ويژگي‌هاي فيزيکي و کيفي عسل، درجه خلوص آن از مواد ناخالصي مانند ذرات موم، صمغ، دانه‌هاي گرده و اجساد مرده زنبورها و قطعات بدن آن‌ها و حباب‌هاي هوا است. به منظور بهبود کيفيت عسل معمولاً پس از استخراج آن و هنگامي که عسل هنوزگرم است آن را از صافي (شبکه‌هاي توري فلزي) با اندازه‌هاي مختلف عبور داده و مواد ناخالصي را جدا مي‌کنند. در بيشترکارخانجات بسته‌بندي عسل به منظور دست‌يابي به ويژگي‌هاي مورد نظر مانند تامين رطوبت، بو، طعم و رنگ مناسب در عسل، برخي انواع عسل را که هر يک به تنهائي داراي ويژگي يا ويژگي‌هاي خاصي هستند، مخلوط مي‌كنند. مهم‌ترين نکته‌اي که در مخلوط کردن عسل مورد توجه است، بهم زدن کافي آن است.

- تخم‏مرغ مايع پاستوریزه: انواع تخم‌مرغ مايع (تخم‏مرغ كامل، زرده تخم‌مرغ و سفيده تخم‌مرغ) به دو صورت تازه و منجمد در توليد موادغذايي مختلف (سوسيس، سس، كيك، رب و...) مصرف مي‌شود. فرآيند توليد تخم‌مرغ مايع به‌اختصار شامل: نگهداري و جابجا كردن تخم‌مرغ با پوسته- بازرسي و جداسازي تخم‌ مرغ‌هاي معيوب- شكستن تخم‌مرغ- جداسازي زرده از سفيده- صاف كردن و جمع‌آوري مایع- پاستوريزه كردن- سرد کردن-بسته‌بندي تخم‌مرغ مايع می شود.

- جوجه کبابی: از مرغ های گوشتی با وزن متوسط برای تهیه خوراک جوجه کباب با استخوان و بدون استخوان. استفاده می شود. به ‌طور معمول در دستور پخت آن، تکه‌های مرغ را در پیاز رنده‌ شده، آب لیمو و زعفران می‌خوابانند.

- گوشت ماریناد شده: ماریناد کردن گوشت، افزودن طعم دهنده و تردکنندگی بافت را در بر می گیرد و ماهیت گوشت تغییری نمی کند.

- سوریمی: یک واژه ژاپنی است و به یک ماده غذایی پروتئینی است که از گوشت چرخ‌کرده ماهی فاقد پوست، استخوان و باله تهیه می‌شود سوریمی درژاپن واکثرکشورهای جهان به عنوان یک غذای مشهور دریایی حاصل ازگوشت ماهی بشمار می‌رود.

به مبانی علمی/ فنی و حقوقی/ قانونی و ظرفیت های بالقوه و بالفعل سازمان دامپزشکی کشور در راستای تأمین بهداشت دام و فرآورده های مربوط به آن از طریق مراقبت و مبارزه با بیماری های واگیردامی، بیماری های مشترک قابل انتقال بین دام و انسان و بیماری های غذا-زاد/ منتقله از مواد غذایی با منشأ دامی و استمرار نظارت بهداشتی بر مراکز نگهداری و پرورش دام، کارخانه های تولید خوراک دام، کشتارگاه های دام، کارخانه ها یا مراکز تولید، تهیه و بسته بندی فرآورده های خام دامی، اشاره می شود:

مبانی علمی:

- خمیر مرغ، عسل بسته بندی، تخم مرغ مایع پاستوریزه، جوجه کبابی، محصولات گوشت قرمز و سفید ماریناد شده، سوریمی ازحیث منشأ تولید، ماهیت فنی، ارزیابی خطر و مخاطرات بهداشتی کاملاً متفاوت می باشند و از نظر علمی نمی توان حکم واحدی برای همه آن ها صادر نمود. بپذیریم که هر نوع بسته‌بندی، طعم‌دارکردن یا عملیات ساده نگهداری را بدون توجه به ماهیت و شدت تغییرات ایجادشده،  نمی توان معادل فرآوری دانست.

- دامپزشکان دارای دانشنامه معتبر دكترای عمومی یا تخصصی دامپزشكی به عنوان مسئول فنی بهداشتی پس از تأیید صلاحیت توسط سازمان نظام دامپزشكی جمهوری اسلامی ایران و با اخذ پروانه مربوط از سازمان دامپزشکی کشور و ادارات تابعه، وظیفه كنترل بهداشتی را در فرآیند نظارت بهداشتی در سرتاسر زنجیره توليد، استحصال، بسته بندي، نگهداري، توزيع و عرضه فرآورده هاي دامي، مطابق شرح وظایف ابلاغی برعهده دارند.

 مبانی قانونی:

قانون سازمان دامپزشکی کشور مصوب 1350 مجلسین وقت.

- ماده (1): به منظور تأمین بهداشت دام کشور و فرآورده های مربوط به آن و پیشگیری و مبارزه با بیماری های دامی به موجب این قانون سازمان دامپزشکی کشور وابسته به وزارت کشاورزی تأسیس و جایگزین اداره کل دامپزشکی می گردد .

- ماده (2): در این قانون کلمه دام به حیوانات اهلی، طیور، ماهی، زنبورعسل، کرم ابریشم، حیوانات آزمایشگاهی و حیوانات باغ وحش اطلاق می شود و مقصود از کنترل بهداشتی بازرسی و اقداماتی است که از لحاظ پیشگیری و مبارزه با امراض دامی و بیماری های مشترک بین انسان و دام لازم و ضروری می باشد.

- ماده (3): وظایف سازمان به شرح زیر است:

الف- بررسی بیماری های دامی، شناسایی مناطق و منابع آلوده و راه سرایت و طرز انتشار بیماری ها.

ب- تأمین بهداشت دام کشور از طریق پیشگیری و مبارزه با بیماری های همه گیر و قرنطینه ای دام.

ج- همکاری با وزارت بهداری در امر مبارزه با بیماری های مشترک انسان و دام.

د- تأسیس پست های قرنطینه در نوارمرزی و داخل کشور به منظور جلوگیری از سرایت بیماری های دامی، همچنین کنترل بهداشتی و ورود و خروج دام و فرآورده های خام دامی و نظارت در نقل و انتقال آن ها و صدور گواهی بهداشتی دام و فرآورده های خام دامی که به خارج صادر می شود.

ه- نظارت بهداشتی چراگاهها، مراتع، آبشخورها، محل نگهداری دام و سایر تأسیسات مربوط به پرورش دام همچنین نظارت برکارخانه های تولید خوراک دام از لحاظ بهداشتی.

و- نظارت بهداشتی کشتارگاهها و کارخانه های تولید و تهیه فرآورده های خام دامی.

- ماده (4): کلیه صاحبان و مسئولان نگاهداری دام وکارگاهها وکارخانه ها و مراکز تهیه و آماده کردن فرآورده های خام دامی اعم از اشخاص و مؤسسات و شرکت های خصوصی و یا دولتی یا وابسته به دولت و یا هر نوع شرکت و سازمانی که به نحوی از انحاء به پرورش یا نگاهداری دام و تهیه وآماده کردن فرآورده های خام دامی اشتغال دارند موظف به اجرای دستورهای بهداشتی و قرنطینه ای سازمان می باشند.

- ماده (5): سازمان مکلف است به منظور مبارزه با بیماری های دامی و جلوگیری از سرایت و انتشار آن ها با موافقت وزارت کشاورزی اقدامات زیر را به عمل آورد:

الف- در هر نقطه از کشور که لازم بداند، به تلقیحات و معالجات دامی و انجام عملیات بهداشتی و قرنطینه ای اقدام نماید.

ب- برای جلوگیری از سرایت و انتشار بیماری های دامی در نقاط مورد لزوم از عبور و مرور نقل انتقال دام و فرآورده های خام دامی ممانعت به عمل آورد و مراتب را قبلا به نحوی که مقتضی بداند به اطلاع صاحبان دام و در صورت لزوم به اطلاع عموم برساند.

ج- دام بیمار یا مظنون به ابتلاء بیماری یا ناقل عامل بیماری را معدوم کند و اگر قابل مصرف تشخیص شد برای ذبح به کشتارگاه اعزام دارد و طبق ضوابطی که در آیین نامه اجرایی این قانون تعیین خواهد شد غرامت بپردازد.درصورتی که تمام یا هر قسمت از دام ذبح شده قابل مصرف تشخیص داده شود بهای آن از میزان غرامت مزبورکسرخواهد شد.

د- اماکن و اشیاء و لوازم و مواد آلوده را درصورت لزوم ضدعفونی نموده و درصورتی که غیرقابل ضدعفونی تشخیص گردید به نحوی که درآئین نامه اجرایی این قانون تعیین خواهد شد با تأدیه غرامت خراب یا معدوم نماید.

- ماده (12): درصورتیکه اشخاصی اعم از حقیقی یا حقوقی وظایف تعیین شده در مواد 4 و 6 و 8 و 9 و 10 این قانون را رعایت ننمایند مأموران انتظامی مکلفند به تقاضای سازمان به منظور اجرای مقررات مواد مذکور اقدام لازم معمول دارند و در صورت تقاضای سازمان از ادامه کار آن ها جلوگیری کنند.

- ماده (18): بازرسی و معاینه بهداشتی گوشت درکشتارگاههای کشور از وظایف سازمان است و شهرداری ها و سازمان های ذیربط مکلفند پرسنل، بودجه و اعتبار لازم را طبق آیین نامه اجرایی این قانون در اختیار سازمان بگذارند.

- سایر قوانین و آئین نامه های مرتبط.

نتیجه اینکه:

1- به طور یقین سازمان غذا و دارو مشابه سایر سازمان‌ها کارهای زمین‌مانده بسیار دارد. بهتر نیست به جای تلاش برای دست یابی به وظایف درحال اجرا توسط سازمان تخصصی، ذی‌صلاح و با سابقه و عملکرد موفق یکصد ساله به تمشیت امور در دست اجرای خود بپردازد، چرا که تصمیم و اقدام اخیر سازمان غذا و دارو غیرراهبردی است و درعصر حاضر زمان اتخاذ تصمیمات واقدامات غیرراهبردی به سر آمده است.

2- با استناد به مبانی علمی و حقوقی از متولیان سازمان غذا و دارو انتظار می رود به جای طرح اینگونه موارد شبهه انگیز در حوزه نظارت بر فرآورده های خام دامی با استقبال از صلاحیت علمی، حقوقی و مسئولیت پذیری سازمان تخصصی دامپزشکی کشور و با تأسی از نگرش سلامت واحد دربرگيرنده همکاری مشترک حوزه های پزشكي و دامپزشكي و با حمایت هرچه بیشتر از سازمان دامپزشکی کشور، زمینه اجرای بند خ ماده (71) قانون برنامه هفتم توسعه موضوع پایش باقیمانده های دارویی، فلزات سنگین و سموم در فرآورده های غذایی با منشأ دامی را فراهم آورند.