بنزین گران، ولی نظارت ارزان!
بنزین، دامپزشک و هزینه‌ای که نباید از جیب سلامت عمومی پرداخت شود/ چرا گرانی سوخت، فقط مسئله معیشت دامپزشکان نیست؟
دکتر جواد شایان‌خواه
صبح زود است. دامپزشک مسئول فنی بهداشتی پشت فرمان خودرویی نشسته که باید او را به کشتارگاه، کارخانه بسته‌بندی یا فارم دورافتاده برساند. مسیر شاید چند ده کیلومتر باشد؛ اما مسئله فقط طول جاده نیست. سهمیه سوخت رو به پایان است، هزینه تعمیر خودرو بالا رفته، لاستیک و بیمه گران شده و قرارداد او، مثل بسیاری از قراردادهای مسئولان فنی، در ابتدای سال با رقمی ثابت بسته شده است.
او نه راننده حمل‌ونقل عمومی است که برای تردد شغلی‌اش سازوکار مشخصی داشته باشد، نه کارمند اداری که بتواند بخشی از وظایفش را دورکار انجام دهد. او دامپزشکی است که حضورش در محل، شرط نظارت بهداشتی و بخشی از تضمین سلامت گوشت، شیر، تخم‌مرغ و سایر فرآورده‌های دامی است.
حالا با زمزمه تغییر الگوی عرضه بنزین و تجربه کوتاه‌مدت اجرای طرح در کرمان، احتمالا الزام این طرح بنزینی یا روشهای مشابه به کل بدنه و جامعه کشور ،یک سؤال جدی پیش روی دامپزشکی بخش خصوصی قرار گرفته است: اگر هزینه سوخت به‌طور ناگهانی افزایش یابد، هزینه حضور حرفه‌ای دامپزشک در میدان را چه کسی خواهد پرداخت؟
بنزین برای دامپزشک هزینه شخصی نیست؛ سرانه سلامت جامعه است!
اشتباه بزرگ در تحلیل مسئله این است که بنزین دامپزشک را مانند مصرف شخصی یک شهروند ببینیم. برای دامپزشک مسئول فنی، کلینیسین دام بزرگ، واکسیناتور، ناظر بهداشتی و مجری خرید خدمت، سوخت یک «هزینه خانوار» نیست؛ نهاده ارائه خدمت است.
مسئول فنی ممکن است میان چند واحد در رفت‌وآمد باشد. دامپزشک فارم باید به واحدی خارج از شهر برسد. کلینیسین در ساعت‌های نامتعارف برای زایش دشوار، تلفات ناگهانی یا بیماری واگیر فراخوانده می‌شود. واکسیناتور باید در روستاها، مناطق عشایری و مسیرهای طولانی حضور پیدا کند.
در همه این موارد، کاهش تردد به معنای کاهش کیفیت خدمت است؛ و کاهش کیفیت خدمت، در دامپزشکی می‌تواند به معنای تأخیر در درمان، افت پوشش واکسیناسیون، کاهش نظارت بر فرآورده‌های خام دامی و افزایش ریسک بیماری باشد.
پس بحث فقط این نیست که یک دامپزشک ماهانه چه میزان بیشتر برای بنزین می‌پردازد. بحث این است که آیا نظام دامپزشکی تعرفه و قرارداد، هزینه واقعی حضور او در کشتارگاه، فارم، روستا و جاده را به رسمیت می‌شناسد یا نه.
قرارداد سالانه، هزینه روزانه
بخش قابل توجهی از قراردادهای مسئولان فنی بهداشتی و خرید خدمت، در ابتدای سال تنظیم می‌شود. حق‌الزحمه، ساعات حضور و مسئولیت‌ها مشخص است؛ اما هزینه تردد اغلب یا اصلاً دیده نمی‌شود یا در یک مبلغ مبهم و ناکافی پنهان می‌ماند.
این همان نقطه‌ای است که حقوق دامپزشک با هزینه انجام کار اشتباه گرفته می‌شود.
حقوق، بهای دانش، تخصص، مسئولیت و ریسک حرفه‌ای دامپزشک است. اما بنزین، روغن، لاستیک، تعمیر خودرو، بیمه، افت ارزش خودرو، خرابی در جاده‌های روستایی و ساعت‌های تلف‌شده در مسیر، هزینه انجام همان وظیفه است. این دو نباید در یک رقم ثابت ادغام شوند.
وقتی هزینه تردد دیده نشود، اتفاقی آرام اما خطرناک رخ می‌دهد: دامپزشک از جیب خود کار می‌کند. درآمد اسمی او شاید در فیش حقوقی تغییر نکند، اما درآمد واقعی‌اش هر ماه کوچک‌تر می‌شود.
فشار بر دامپزشک، فشار بر امنیت غذایی
اگر هزینه سوخت بالا برود و قراردادها اصلاح نشوند، چه رخ می‌دهد؟
دامپزشک ممکن است ترجیح دهد واحدهای نزدیک‌تر را بپذیرد. کلینیسین مراجعه به فارم دورافتاده را با تأخیر انجام دهد. واکسیناتور برای پوشش مناطق کم‌برخوردار با دشواری بیشتری مواجه شود. مسئول فنی نیز زیر فشار کارفرما، حضور حداقلی را بپذیرد؛ در حالی که مسئولیت قانونی او همچنان پابرجاست.
این موضوع به‌ویژه در مناطق روستایی، فارم‌های حاشیه‌ای، واحدهای دور از شهر و نقاطی که بیشترین نیاز را به مراقبت بهداشتی دارند، خطرناک‌تر است.
حمایت از تردد حرفه‌ای دامپزشک، امتیاز صنفی نیست؛ هزینه پیشگیری از خسارت‌های بزرگ‌تر در تولید و سلامت عمومی است.
نسخه‌ای که باید اصلاح شود
راه‌حل، فقط سهمیه بنزین نیست؛ هرچند سهمیه هدفمند برای نیروهای میدانی ضروری است. مسئله اصلی، اصلاح مدل قرارداد و تعرفه است.
سازمان نظام دامپزشکی باید در قراردادهای مسئولان فنی، کلینیسین‌ها، واکسیناتورها و خرید خدمت، ردیف مستقلی با عنوان «حق تردد و مأموریت حرفه‌ای» تعریف کند؛ مبلغی جدا از حقوق پایه که بر اساس مسافت، تعداد مراجعه، نوع واحد، شرایط جغرافیایی و استهلاک خودرو محاسبه شود.
نرخ کیلومتری نیز باید فقط بر پایه بنزین نباشد. سوخت، مصرف خودرو، لاستیک، تعمیرات، بیمه، شرایط جاده و استهلاک، همگی باید در آن محاسبه شوند.
الحاقیه‌ای که جای آن خالی است
قراردادی که در ابتدای سال با هزینه‌های همان روز امضا شده، نمی‌تواند تا پایان سال در برابر تورم، شوک سوخت و افزایش ناگهانی هزینه‌های خودرو بی‌تفاوت بماند.
صنعت بیمه برای تغییر ارزش دارایی و سطح تعهدات، ابزار الحاقیه دارد. دامپزشکی نیز به سازوکاری مشابه نیاز دارد: الحاقیه تعدیل هزینه‌های حرفه‌ای.
دامپزشکی نیز می‌تواند با الهام از منطق تعدیل قراردادها، سازوکاری برای جبران شوک‌های اقتصادی پیش‌بینی‌نشده در قراردادهای حرفه‌ای طراحی کند.
این الحاقیه باید در قراردادهای سال ۱۴۰۶ و پس از آن به‌صورت پیش‌فرض قرار گیرد و در قراردادهای جاری نیز، در صورت تغییر مؤثر قیمت سوخت و هزینه تردد، به‌عنوان توافق تکمیلی میان طرفین پیگیری شود.
محرک‌های آن روشن است:
- افزایش رسمی قیمت سوخت یا هزینه حمل‌ونقل
- افزایش محسوس هزینه تعمیر، بیمه و نگهداری خودرو
- افزایش شعاع خدمت یا تعداد واحدهای تحت پوشش
- تغییر جدی در هزینه‌های قانونی و حرفه‌ای ارائه خدمت
اصل مهم این است که حق تردد، حق مأموریت و جبران هزینه سوخت نباید جای حقوق پایه، بیمه و مزایای قانونی را بگیرد یا با آنها تهاتر شود.
کارفرما باید انتخاب کند
واحدی که از مسئول فنی انتظار حضور مستمر، پاسخ‌گویی فوری و پذیرش مسئولیت بهداشتی دارد، باید هزینه امکان حضور او را نیز بپذیرد.
برای کشتارگاه‌ها، کارخانه‌ها، مراکز بسته‌بندی و واحدهای بزرگ خارج از شهر، سه مسیر روشن وجود دارد:
- تأمین سرویس ایمن و متناسب با شیفت کاری
- تأمین خودرو یا امکان استفاده از خودروی واحد برای مأموریت
- پرداخت حق کیلومتراژ واقعی و قابل رصد
این موضوع لطف کارفرما نیست؛ بخشی از هزینه واقعی رعایت الزامات بهداشتی و حفظ کیفیت تولید است.
برای واحدهای کوچک‌تر نیز، توافق آزاد و مبهم نباید ملاک باشد. سازمان نظام دامپزشکی باید جدول حق تردد بر پایه شعاع نظارتی تهیه کند: محدوده شهری، خارج از شعاع متعارف و مناطق دوردست یا صعب‌العبور.
سهمیه حرفه‌ای، نه امتیاز عمومی
سهمیه یا اعتبار سوخت حرفه‌ای می‌تواند یکی از راه‌حل‌ها باشد، اما نه به‌صورت توزیع یکسان میان همه دارندگان پروانه. نیاز دامپزشک مستقر در یک مرکز شهری با واکسیناتوری که چندین روستا را پوشش می‌دهد، یکسان نیست.
سهمیه باید بر پایه فعالیت واقعی، نوع مأموریت، تعداد واحدهای تحت پوشش و پیمایش قابل مستندسازی تعریف شود:
- مسئول فنی ثابت: سهمیه پایه
- مسئول فنی چندواحدی: سهمیه متناسب با مسافت
- دامپزشک فارم و کلینیسین دام بزرگ: اعتبار بیشتر به‌دلیل مأموریت و فوریت
- واکسیناتور: سهمیه مأموریتی بر مبنای پوشش جغرافیایی
- خرید خدمت: جبران هزینه یا سهمیه در چارچوب مأموریت ابلاغی
و...
سازمان نظام دامپزشکی، سازمان دامپزشکی کشور و وزارت جهاد کشاورزی باید در مذاکره با نهادهای مرتبط با انرژی، این موضوع را نه با ادبیات «بنزین ارزان برای یک صنف»، بلکه با ادبیات «حفظ تردد خدمات ضروری سلامت و امنیت غذایی» مطرح کنند.
شفافیت، نه کنترل
بخش بزرگی از اختلاف‌ها بر سر حق تردد، از نبود داده روشن درباره مسیر، تعداد مراجعه و مأموریت ناشی می‌شود. یک سامانه ساده ثبت مأموریت و مسافت می‌تواند به این اختلاف‌ها پایان دهد.
چنین سامانه‌ای باید با رعایت حریم خصوصی طراحی شود: ثبت داده فقط در ساعات مأموریت، با اطلاع و رضایت دامپزشک و تنها برای محاسبه حق تردد و اثبات حضور حرفه‌ای. هدف، کنترل پلیسی نیست؛ هدف، حذف چانه‌زنی، ثبت منصفانه هزینه و جلوگیری از تضییع حق هر دو طرف است.
سه مطالبه روشن دامپزشکان بخش خصوصی
اگر قرار باشد از میان همه راهکارها فقط سه مطالبه فوری مطرح شود، باید اینها باشند:
۱. اعتبار یا سهمیه سوخت حرفه‌ایِ هدفمند: برای دامپزشکان فعال در بخش‌های میدانی.
۲. الحاقیه تعدیل خودکار حق تردد و هزینه سوخت: در قرارداد مسئولان فنی و خرید خدمت.
۳. تعرفه رسمی کیلومتری: برای خدمات دامپزشکی میدانی که سوخت، استهلاک و شرایط مسیر را پوشش دهد.
پرسش آخر
گرانی بنزین، اگر رخ دهد، فقط عددی روی تابلوی جایگاه نیست. برای دامپزشکی بخش خصوصی، ممکن است به معنای گران‌تر شدن حضور در کشتارگاه، دشوارتر شدن واکسیناسیون در روستا، کاهش مراجعه به فارم و کوچک‌تر شدن درآمد واقعی دامپزشکی باشد یا خدای نکرده دادن اطلاعات صوری به مدیران بالادستی که باید سلامت دام و مردم را تضمین کند.
دامپزشکان بخش خصوصی مطالبه‌ای عجیب ندارند: هزینه انجام وظیفه‌ای که قانون و جامعه از آنان انتظار دارد، نباید پنهان بماند و از جیب شخصی‌شان پرداخت شود.
در نهایت پرسش این است: اگر حضور دامپزشک در میدان با افزایش قیمت سوخت گران‌تر می‌شود، چه کسی پیش از آنکه هزینه بی‌توجهی از سلامت مردم و امنیت غذایی پرداخت شود، مسئولیت جبران این هزینه را می‌پذیرد؟
چه روزهای تو شرکت بسته بندی خارج شهر نمی رفتم از کرایه شخصی خودم و دقیقا از جیبم میزدم و علنا بخشی از حقوق قرارداد کاری من شده بود بیشتر هزینه ایاب و ذهاب من و آخر همه افرادی تو ادارات میگفتن تو نرفتی سرکار و کارگاه غیرفعال بوده بایستی پول کمتری از قراردادخودت دریافت کنی 
| طبق قانون کار ماده 152، کارفرماتون موظف بوده سرویس ایاب ذهاب رو بذاره براتون از بس دامپزشک ها عملکرد مناسب دارند این توقعات هم دارند | شما دنبال چی هستی خدا کمکت کنه من نمی‌دونم در صورتی که بنزین سهمیه بندی یا گرون بشه برنامه سازمان نظام در قبال من مسیول فنی چیه واقعا خدایش ما هم زن و بچه داریم ای مسیول ای دارای قدرت به فکر ما باش بابت مسیولین خودتون پاسخگو به اعضاتون باشید فریادرس بخش خصوصی باشید کم کم خانواده هامون هم از فشار اقتصادی دارن از هم می پاشند از طلاق گرفته تا نافرمانی فرزندان و...بابت مشکلات اقتصادی ما واکسیناسیون ها | مگه مجبورت کردن که قرارداد ببندی | عجب این بنده خدا نویسنده میگه مث سازمان بیمه که اردیبهشت ماه برا من پیام داد علی رغم قرارداد بیمه بدنه الحاقیه بدید باتوجه به گرانی خودرو شما اینم پیامش | حتما مجبورم کردن
همه اقشار از خودرو برای رفتن به محل کار استفاده می‌کنند | همه اقشار محل کارشان دشت و بیابون نیست اگر هم باشد خودروی ماموریت دارند همکار گرامی آقای دکتر شایان خواه، آنچه که درباره بنزین مورد نیاز رفت و آمد مسئولین محترم فنی فرمودید، تنها بخش کوچکی از هزینه های دامپزشکان در ارائه خدمات بهداشتی است؛ چرا که می تواند هزینه رفت و آمد به کشتارگاه، بسته بندی گوشت و آلایش و... فقط روزانه یکبار رفت و برگشت به این اماکن است و می توان هزینه آن را از کارفرما گرفت. بخش عمده بنزین مورد نیاز دامپزشکان، بنزین خودروی همکاران درمانگر دام بزرگ است که همیشه در "تردد گردشی " و نه رفت و برگشت یک مرحله ای، میان دامداری ها و اسبداری ها هستند و نیز واکسیناتورهای محترم مراکز واکسیناسیون وابسته به درمانگاه دامپزشکی فعال در انجام واکسیناسیون طرح توسعه (خرید خدمت بخش دولتی) می باشد که باید چاره اندیشی درست و دقیق شود؛ که با اصلاح حق تردد در تعرفه نظام دامپزشکی و تعرفه طرح توسعه امکان پذیر است. همچنین در سطح کلان می توان از وزارت صمت، معاونت امور اقتصادی استانداری ها با معرفی به سیستم بانکی، تسهیلات خرید خودرو دوگانه سوز و گازوئیل سوز برای دامپزشکان طب بالینی، درخواست کرد. | بهترین کامنت | جناب دکتر عزیز، بنده به عنوان مسئول فنی یکی از شرکت های مشارکت مرغ گوشتی شمال کشور، ماهانه میانگین ۵ هزار کیلومتر ایاب ذهاب دارم که صرف رفت و آمد بین مرغداری های پراکنده در سراسر استان و در جاده های خاکی و سنگلاخی می‌شود. معضل بنزین، معضلی برای همه هست. برای همه‌ی اقشار جامعه و برای همه‌ی دامپزشکان 
| همکار متخصص طیور صنعتی، ۱۹:۰۲ ، جناب دکتر عزیز، جنابعالی هم در مجموعه "طب بالینی طیور" و دامپزشکان درمانگاهی ، قرار می گیرید؛ منظورم از مسئولین محترم فنی، مسئولین واحدهای نظارت بر فرآورده های خام دامی و مانند آن بود. سلام.خدا قوت دکتر شایان خواه گرامی ،قلمتان مانا و استوار . شیر لیتری چنده و بنزین لیتری چنده قابل مقایسه نیست بنزین یک کالای استراتژیک وثروت ملی هست وباید قیمت جهانی داشته باشه | شما کالایی که مال مردم هست رو به خودشون به قیمت جهانی میفروشید.مشکل دقیقا اینجاست که حکومت نفت رو مال مردم نمیدونه | و همچنین سطح درآمد ما استانداردهای زندگی خودرو و خیابان‌ها و جاده های ما باید در سطح جهانی باشه بنده مسئول فنی شاغل در قم هستم، حق ایاب و ذهاب از حقوق بنده کسر می شود، نظام و اداره می فرمایند توافقی است. مسخره تر از این داریم دامپزشکی به من آموخت تا میتونی درس نخون و تکنسین و پراگماتیک باش ( ؛ وای به حال دکترهایی که لنگ بنزین ماشین هستند. تا حالا شنیدین یک پزشک ،دندانپزشک یا داروساز چنین شکایت و شکوه ای بکند ؟؟ بسیاری از پزشکان حاذق روزانه بیش از ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلومتر و حتی بیشتر رانندگی می کنند. مشکل دامپزشکی جای دیگری است. با تقلیل دادن مشکلات ابهت و عظمت دامپزشک و دامپزشکی زیر سوال می رود حق الانصاف پیش بینی کرده بودی امروز پزشکیان کلیک گرانی بنزین را زد 
