گفت‌وگوی حکیم مهر با دکتر مهرنوش نادری‌زاده، بانوی دامپزشک فعال در حوزه درماتولوژی و پوست حیوانات خانگی
درماتولوژی دامپزشکی هنوز در ایران به‌عنوان یک حوزه تخصصی شناخته نشده است / ChatGPT نمی‌تواند جای نمونه‌گیری و آزمایش‌های تشخیصی را بگیرد
دکتر مهرنوش نادری، بانوی دامپزشک فعال به‌صورت متمرکز در حوزه درماتولوژی و پوست حیوانات خانگی، در گفت‌وگویی تفصیلی با پایگاه خبری «حکیم مهر»، ضمن روایت مسیر ورود خود به دامپزشکی و چگونگی گرایش به این حوزه، از سهم قابل‌توجه بیماری‌های پوستی در مراجعات کلینیکی، پیچیدگی تشخیص این بیماری‌ها، ضرورت نمونه‌گیری صحیح، پیامدهای تجویز بی‌رویه کورتون و استفاده خودسرانه از داروها و محصولات انسانی سخن گفت
تعداد بازدید: ۸۲۱
تاریخ انتشار: 10 September 2026 - ۱۹ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۲:۲۷
حکیم مهر-دکتر محسن طاهرمیرزایی: بیماری‌های پوستی حیوانات خانگی، برخلاف تصور رایج، تنها به خارش، ریزش مو یا بروز ضایعات سطحی محدود نمی‌شوند؛ بلکه گاهی نشانه‌ای از اختلالات پیچیده داخلی، هورمونی، عفونی، انگلی، قارچی یا آلرژیک‌اند و تشخیص دقیق آن‌ها به معاینه تخصصی، شرح‌حال‌گیری جامع و بهره‌گیری از روش‌های آزمایشگاهی و پاراکلینیکی نیاز دارد. بااین‌حال، درماتولوژی دامپزشکی هنوز در ایران به جایگاه مستقل و شایسته خود در ساختار آموزشی و حرفه‌ای دست نیافته و کمبود برخی تجهیزات و آزمایش‌های تخصصی، در کنار درمانهای علامتی، مصرف خودسرانه داروها و اعتماد به تشخیص‌های غیرتخصصی در فضای مجازی، چالش‌هایی جدی را در این حوزه ایجاد کرده است.دکتر مهرنوش نادری، بانوی دامپزشک فعال به‌صورت متمرکز در حوزه درماتولوژی و پوست حیوانات خانگی، در گفت‌وگویی تفصیلی با پایگاه خبری «حکیم مهر»، ضمن روایت مسیر ورود خود به دامپزشکی و چگونگی گرایش به این حوزه، از سهم قابل‌توجه بیماری‌های پوستی در مراجعات کلینیکی، پیچیدگی تشخیص این بیماری‌ها، ضرورت نمونه‌گیری صحیح، پیامدهای تجویز بی‌رویه کورتون و استفاده خودسرانه از داروها و محصولات انسانی سخن گفت. وی همچنین به نقش آلرژی‌های غذایی، بیماری‌های پوستی مشترک میان انسان و حیوان، محدودیت دسترسی به آزمایش‌های تخصصی آلرژی، لزوم ارجاع موارد مقاوم و عودکننده و ضرورت توسعه آموزش‌های عملی و آزمایشگاهی در دانشگاه‌های دامپزشکی پرداخت و تأکید کرد که پوست، «آینه تمام‌نمای درون بدن» است و گاهی پرهیز از درمان شتاب‌زده، ارزشی بیشتر از آغاز یک درمان علامتی و فاقد تشخیص دقیق دارد.حکیم مهر: ورودی چه سالی و کدام دانشکده بودید؟ همچنین بفرمایید آیا از ابتدا به دامپزشکی علاقه داشتید یا دست تقدیر شما را وارد این رشته کرد؟من ورودی سال ۱۳۹۲ دانشکده دامپزشکی گرمسار بودم، اما در سال ۱۳۹۷ به واحد علوم و تحقیقات انتقالی گرفتم و فارغ‌التحصیل شدم. از سال ۱۳۹۴ نیز افتخار داشتم که دوره‌های کارآموزی را آغاز کنم و در محضر استادان بزرگی به انجام فعالیت‌های پژوهشی بپردازم. بااین‌حال، فعالیت رسمی و حرفه‌ای خودم را از سال ۱۳۹۸ آغاز کردم.درباره انتخاب رشته دامپزشکی باید بگویم خاطره‌ای از دوران کودکی دارم که پیش‌تر نیز در برخی گفت‌وگوها به آن اشاره کرده‌ام. فکر می‌کنم حدود ۱۲ سال داشتم که در یکی از شماره‌های مجله «تپش»، مطلبی درباره یک میمون تازه متولدشده در باغ‌وحشی خارج از ایران منتشر شده بود. در تصویر آن مطلب، دامپزشکی در حال رسیدگی به نوزاد میمون و شیر دادن به او بود. آن تصویر و مقاله بسیار بر من تأثیر گذاشت و با خودم گفتم: «چه شغل خوبی دارند و کارشان چقدر جالب است.»از سوی دیگر، در خانواده ما همواره درباره پدر دوست برادرم که دامپزشک بسیار مطرحی در حوزه دام‌های بزرگ بود، صحبت می‌شد. همین موضوع باعث شده بود که از سنین پایین با این شغل و حرفه آشنا شوم.حکیم مهر: خانواده با انتخاب رشته دامپزشکی از سوی شما موافق بودند؟متأسفانه دامپزشکی، به‌طور کلی، در بسیاری از خانواده‌های ایرانی جایگاه چندانی نداشت. من برخلاف نظر دیگران تصمیم خودم را گرفتم و به سمت دامپزشکی رفتم؛ زیرا همیشه با خودم فکر می‌کردم که هر انسانی فقط یک‌بار فرصت زندگی دارد و بهتر است به سراغ مسیری برود که واقعاً به آن علاقه‌مند است.نمی‌خواستم وقتی به ۴۰سالگی رسیدم، به گذشته نگاه کنم و با خودم بگویم: «کاش به سراغ رشته دیگری می‌رفتم» یا «کاش این انتخاب را انجام نمی‌دادم.» به همین دلیل، دامپزشکی را انتخاب کردم و در این مسیر ماندم.حکیم مهر: پس از فارغ‌التحصیلی چه مسیری را در فعالیت حرفه‌ای خود طی کردید؟همان‌طور که اشاره کردم، از سال ۱۳۹۴ دوره‌های کارآموزی خود را آغاز کردم و از سال ۱۳۹۸ نیز به‌صورت رسمی وارد کار بالینی شدم. پس از فارغ‌التحصیلی هم همین مسیر را ادامه دادم و به‌عنوان کلینیسین داخلی حیوانات کوچک فعالیت می‌کردم. در کنار فعالیت‌های بالینی، کارهای پژوهشی خود را نیز ادامه دادم. گذراندن دوره‌ها و کورس‌های آنلاین هم جزئی از فعالیت‌های من بود.
تقریباً از سال ۱۴۰۱، در پی برخی اتفاقات و تجربه‌هایی که در مسیر کاری‌ام پیش آمد، به حوزه پوست و درماتولوژی علاقه‌مند شدم. از آن زمان تصمیم گرفتم در این زمینه بیشتر تحقیق و مطالعه کنم و فعالیت حرفه‌ای خود را به‌صورت تخصصی‌تر در این حوزه ادامه دهم. البته همچنان فعالیت خود را به‌عنوان کلینیسین داخلی حیوانات کوچک نیز دنبال کرده‌ام.
حکیم مهر: چه اتفاق یا تجربه‌ای باعث شد به‌طور مشخص به حوزه پوست و درماتولوژی دامپزشکی گرایش پیدا کنید؟
در طول این سال‌ها، هنگام معاینه بیماران، معمولاً کار را با بررسی دقیق پوست و پوشش مویی آن‌ها آغاز می‌کردم و از این طریق به اطلاعات مهمی درباره وضعیت عمومی بدنشان دست می‌یافتم. این تجربه‌ها باعث شد به جمله‌ای برسم که برای من اهمیت بسیار زیادی داشت: «پوست، آینه تمام‌نمای درون بدن است.»
پوست به‌نوعی تصویری کلی از وضعیت درونی بدن حیوان در اختیار ما قرار می‌دهد. همین مسئله علاقه من به پوست و درماتولوژی را بیشتر کرد و باعث شد فعالیت و مطالعاتم را در این حوزه آغاز کنم.
حکیم مهر: برای گسترش دانش تخصصی خود در این حوزه چه اقداماتی انجام دادید؟
مطالعه و بررسی منابع تخصصی را آغاز کردم و در ادامه با تعدادی از همکاران فعال در کشورهای دیگر ارتباط گرفتم. از طریق ایمیل، گفت‌وگو و صفحات تخصصی آنان در اینستاگرام تلاش کردم با روش‌ها و متدهای تشخیصی و همچنین درمانهای جدید در حوزه درماتولوژی دامپزشکی آشنا شوم.
طبیعتاً ما هنوز در ابتدای این مسیر قرار داریم و بسیاری از امکانات و عوامل تشخیصی گسترده در دسترس ما نیست. بااین‌حال، امیدوارم و اطمینان دارم که طی سال‌های آینده، به جایگاهی که برای این حوزه در نظر داریم، دست پیدا کنیم.
حکیم مهر: آیا درماتولوژی دامپزشکی در ایران به‌عنوان یک حوزه تخصصی مستقل شناخته شده است یا همچنان در ساختار آموزشی و حرفه‌ای کشور با خلأ مواجه هستیم؟
متأسفانه درماتولوژی دامپزشکی در ایران هنوز آن‌گونه که باید به‌عنوان یک حوزه تخصصی شناخته نشده است. این مسئله نه‌تنها در میان سرپرستان حیوانات، بلکه گاهی در میان همکاران دامپزشک نیز مشاهده می‌شود.
برای مثال، یکی از بیمارانی که به من ارجاع داده شده بود، با آنتی‌بیوتیک و داروهای ضدالتهاب تحت درمان قرار داشت. باوجود انجام درمانهای علامتی، نتیجه‌ای حاصل نشده بود. این در حالی بود که با گرفتن یک نمونه ساده پوستی می‌شد متوجه شد حیوان به یک نوع درماتیت قارچی مبتلاست.
نه‌تنها درمان اختصاصی برای این بیمار انجام نشده بود، بلکه تضعیف سیستم ایمنی ناشی از درمانهای قبلی، وضعیت او را بدتر کرده بود. این شرایط باعث شد دستیابی به نتیجه درمانی مطلوب نیز دشوارتر و زمان‌برتر شود.
حکیم مهر: نمونه‌گیری پوستی چه جایگاهی در تشخیص بیماری‌های این حوزه دارد؟
نمونه‌گیری صحیح پوستی اهمیت بسیار زیادی دارد. متأسفانه ازآنجاکه مباحث درماتولوژی هنوز به‌اندازه کافی تخصصی تلقی نمی‌شوند، برخی همکاران تصور می‌کنند نیازی به نمونه‌گیری نیست. گاهی بیماری‌های پوستی سطحی و ساده در نظر گرفته می‌شوند یا این تصور وجود دارد که مشکلات ایجادشده با درمانهای علامتی برطرف خواهند شد؛ درحالی‌که گرفتن یک نمونه صحیح می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تشخیص بیماری داشته باشد.
حکیم مهر: سرپرستان حیوانات پیش از نمونه‌گیری پوستی باید چه نکاتی را رعایت کنند؟
سرپرستان حیوانات نیز باید دراین‌باره آگاهی کافی داشته باشند. بسیار مهم است که پیش از مراجعه و نمونه‌گیری، از درمانهای موضعی خودسرانه استفاده نکنند. برای گرفتن نمونه‌ای که ارزش تشخیصی داشته باشد، لازم است هیچ‌گونه کرم یا محصول موضعی روی محل موردنظر استفاده نشده باشد. همچنین اگر پیش‌تر از چنین محصولاتی استفاده شده است، بهتر است دست‌کم دو هفته از آخرین نوبت مصرف آن‌ها گذشته باشد.
در حوزه پوست و درماتولوژی، گاهی «کاری نکردن» ارزش تشخیصی و درمانی بیشتری از تعجیل برای آغاز درمان دارد. بنابراین بهتر است پیش از رسیدن به تشخیص درست، از اقدامات و درمانهای خودسرانه پرهیز شود.
حکیم مهر: بیماری‌های پوستی چه سهمی از مراجعات کلینیک‌های حیوانات خانگی را تشکیل می‌دهند و شایع‌ترین مشکلاتی که با آن‌ها مواجه می‌شوید، کدام‌اند؟
احساس می‌کنم حدود ۴۰ درصد از مواردی که به من ارجاع داده می‌شوند، مربوط به بیماری‌های پوستی هستند. اکنون نیز در فصلی قرار داریم که میزان ابتلا به بیماری‌های پوستی، به‌ویژه آلودگی به انگل‌های خارجی، افزایش پیدا می‌کند.
آلرژی‌ها، بیماری‌ها و درماتیت‌های قارچی و همچنین انگل‌های خارجی مانند جرب‌ها، از شایع‌ترین مشکلاتی هستند که با آن‌ها مواجه می‌شویم. درماتوفیتوز یا درماتیت قارچی نیز شیوع زیادی دارد.
ممکن است در معاینه ماکروسکوپی، ضایعه‌ای مانند ناحیه‌ای از آلوپسی یا ریزش مو مشاهده کنیم؛ اما همین ضایعه می‌تواند تشخیص‌های افتراقی متعددی داشته باشد که یکی از آن‌ها درماتوفیتوز است. درماتوفیتوز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا از جمله بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان محسوب می‌شود.
حکیم مهر: چرا تشخیص بیماری‌های پوستی در حیوانات گاهی پیچیده و زمان‌بر می‌شود؟ آیا شباهت ظاهری بیماری‌ها می‌تواند دامپزشک را به تشخیص اشتباه برساند؟
دقیقاً همین‌طور است. برای نمونه، درماتوفیتوز یکی از مهم‌ترین بیماری‌های پوستی مشترک میان انسان و حیوان است؛ اما ضایعات آن ممکن است از نظر ظاهری با بیماری‌های دیگری شباهت داشته باشند.
ممکن است همکار دامپزشک در معاینه، صرفاً پوسته‌ریزی یا آلوپسی موضعی مشاهده کند و براساس همین علائم، درمان علامتی را آغاز کند. همچنین ممکن است تنها از لامپ وود برای تشخیص استفاده شود و به دلیل منفی‌بودن نتیجه این آزمایش، احتمال ابتلا به درماتوفیتوز کنار گذاشته شود؛ درحالی‌که منفی‌بودن نتیجه بررسی با لامپ وود الزاماً به معنای رد درماتوفیتوز نیست. ممکن است عامل بیماری سویه دیگری باشد که در بررسی با این لامپ شناسایی نشود.
اگر بیماری بدون انجام بررسی‌های تکمیلی رد شود و درمان مناسب نیز صورت نگیرد، یک چرخه معیوب شکل می‌گیرد. درمانهای علامتی ادامه می‌یابند، درمان اختصاصی انجام نمی‌شود و وضعیت بیمار به‌تدریج وخیم‌تر خواهد شد. اینجا دوباره به همان جمله می‌رسیم که گاهی «کاری نکردن» ارزش بیشتری از تعجیل در آغاز درمان دارد.
حکیم مهر: مهم‌ترین خطاهایی که در تشخیص و درمان بیماری‌های پوستی حیوانات خانگی مشاهده می‌کنید، چیست؟
نمی‌خواهم درباره عملکرد همکاران قضاوت منفی داشته باشم، اما یکی از مواردی که به‌ویژه در مواجهه با آلرژی‌ها مشاهده می‌شود، تجویز کورتون است. این اقدام همیشه صحیح نیست و به‌خصوص در سگ‌ها می‌تواند در ادامه به مشکلاتی مانند سندرم کوشینگ منجر شود. برای هر نوع خارش یا التهاب پوستی نباید الزاماً کورتون تجویز کرد.
یکی دیگر از مشکلات، نگرفتن نمونه یا نمونه‌گیری نادرست است. گاهی نیز سرپرست حیوان به‌درستی درباره ضرورت استفاده از خدمات پاراکلینیکی توجیه نمی‌شود. مجموعه این عوامل باعث می‌شود تشخیص و درمان صحیح انجام نشود و همان چرخه معیوبی شکل بگیرد که در نهایت به تشدید بیماری منجر می‌شود.
حکیم مهر: مصرف خودسرانه داروهای انسانی، شامپوها و محصولات پوستی برای حیوانات چه عوارضی ایجاد می‌کند؟
میزان pH پوست انسان با pH پوست حیوانات متفاوت است. به همین دلیل، استفاده از بسیاری از شامپوها و محصولاتی که برای انسان تولید شده‌اند، می‌تواند در حیوانات موجب بروز حساسیت‌های مختلف و تشدید مشکلات پوستی و خشکی پوست شود. در چنین شرایطی، حیوان ممکن است به التهاب شدید پوستی یا آلرژی تماسی شدید دچار شود.
حکیم مهر: سرپرستان حیوانات معمولاً چه اشتباهاتی در استفاده از محصولات و داروهای پوستی مرتکب می‌شوند؟
یکی از اشتباهات رایج، استفاده خودسرانه از محلول‌ها، پمادها یا کرم‌های موضعی است. ممکن است حیوان با یک ضایعه پوستی به ما مراجعه کند و برای رسیدن به تشخیص دقیق، نیازمند نمونه‌گیری باشیم؛ اما به دلیل استفاده قبلی از یک داروی موضعی، دیگر امکان گرفتن نمونه‌ای با ارزش تشخیصی وجود نداشته باشد.
در چنین شرایطی، باید دست‌کم دو هفته صبر کنیم تا اثر محصول استفاده‌شده از بین برود و پس از آن بتوانیم نمونه مناسبی بگیریم و به تشخیص دقیق برسیم. این مسئله یکی از مشکلاتی است که در مواجهه با برخی سرپرستان حیوانات داریم.
حکیم مهر: حساسیت‌های غذایی تا چه اندازه در بروز مشکلات پوستی حیوانات نقش دارند؟
آلرژی غذایی یکی از مسائل مهم در حیوانات خانگی است. آلرژی‌ها انواع مختلفی دارند و آلرژی غذایی یکی از آن‌هاست. برخی پروتئین‌ها نیز می‌توانند موجب بروز حساسیت غذایی شوند.
حیواناتی که آلرژی غذایی دارند، باید غذای مخصوص خود را مصرف کنند. بااین‌حال، متأسفانه برخی سرپرستان این موضوع را رعایت نمی‌کنند و باوجود توصیه دامپزشک، از غذای مصرفی خودشان یا مواد غذایی حاوی ادویه به حیوان می‌دهند.
حکیم مهر: برخی سرپرستان تصور می‌کنند با شستن مواد غذایی حاوی ادویه، می‌توانند آن‌ها را در اختیار حیوان قرار دهند. آیا شستن این مواد، خطر بروز حساسیت را برطرف می‌کند؟
خیر. نکته جالب این است که وقتی توضیح می‌دهیم نباید مواد غذایی مضر در اختیار حیوان قرار گیرد، برخی سرپرستان می‌گویند مرغ یا ماده غذایی‌ای را که خودشان مصرف می‌کنند، پیش از دادن به حیوان می‌شویند. آنان توجه ندارند که ادویه به بافت ماده غذایی، از جمله بافت سینه مرغ، نفوذ کرده است و صرفاً با شستن سطح آن برطرف نمی‌شود.
مصرف چنین غذایی می‌تواند موجب بروز درماتیت‌های ثانویه شود. حیوان به دلیل خارش، ناحیه درگیر را به‌شدت لیس می‌زند و همین لیسیدن مداوم نیز مشکلات دیگری ایجاد می‌کند. در ادامه ممکن است حیوان به عفونت‌های پوستی، رشد قارچ‌ها و دیگر عوارض پوستی مبتلا شود.
حکیم مهر: آیا برخی محصولات تجاری با استفاده از عنوان «غذای ضدحساسیت» موجب گمراهی صاحبان حیوانات می‌شوند؟
متأسفانه از زمانی که واردات بسیاری از محصولات غذایی حیوانات خانگی به ایران ممنوع شد، مشکلاتی در این زمینه به وجود آمد؛ زیرا اغلب غذاهای درمانی، وارداتی هستند. این غذاها باید با تجویز و تحت نظارت دامپزشک مصرف شوند و لازم است از مراکز مطمئن تهیه شوند.
غذاهای درمانی دارای ویژگی‌های خاصی هستند و ما آن‌ها را به‌عنوان بخشی از فرایند درمان تجویز می‌کنیم. اگر سرپرست حیوان این محصولات را از منابع نامطمئن تهیه کند، ممکن است نتیجه‌ای برخلاف انتظار حاصل شود. در چنین شرایطی شاید استفاده از غذای خانگی تهیه‌شده با پروتئین‌هایی که کمترین میزان حساسیت را ایجاد می‌کنند، انتخاب مناسب‌تری باشد. البته تصمیم‌گیری در این زمینه به شرایط هر بیمار و محل تهیه غذای تجاری بستگی دارد.
حکیم مهر: چه زمانی یک بیمار پوستی باید از سوی دامپزشک عمومی به دامپزشکی که به‌طور متمرکز در حوزه درماتولوژی فعالیت می‌کند، ارجاع داده شود؟
مواردی که برای آن‌ها صرفاً درمان علامتی انجام شده، اما بیماری پس از مدتی عود کرده است، باید ارجاع داده شوند. برای مثال، ممکن است خارش حیوان پس از درمان موقتاً برطرف شود، اما مدتی بعد دوباره بازگردد و مشخص شود که بیماری همچنان وجود دارد.
در چنین شرایطی لازم است بیمار به دامپزشکی ارجاع داده شود که به‌طور متمرکز در حوزه درماتولوژی فعالیت می‌کند تا بتواند از روش‌های تشخیصی و درمانهای تخصصی استفاده کند. نکته بسیار مهم این است که همکاران به درمان علامتی بسنده نکنند؛ زیرا برطرف‌شدن موقت علائم الزاماً به معنای درمان عامل اصلی بیماری نیست.
حکیم مهر: چه روش‌های تشخیصی تخصصی برای بیماری‌های پوستی حیوانات وجود دارد و مراکز دامپزشکی ایران از نظر دسترسی به آزمایش‌ها و تجهیزات موردنیاز در چه وضعیتی قرار دارند؟
همان‌طور که اشاره کردم، متأسفانه به بسیاری از امکانات و روش‌های تشخیصی دسترسی نداریم. براساس گفت‌وگوهایی که با همکاران فعال در خارج از کشور داشته‌ام، روش‌هایی در این حوزه وجود دارد که هنوز به‌آسانی در ایران در دسترس نیستند.
یکی از ابتدایی‌ترین نیازهای ما، تست‌های آلرژی پوستی است. این آزمایش‌ها در پزشکی انسانی کاربرد زیادی دارند و در حوزه دامپزشکی نیز می‌توانند بسیار کمک‌کننده باشند. گاهی حیوانی با درماتیت آلرژیک یا آلرژی تماسی مراجعه می‌کند، اما نمی‌توانیم به‌طور دقیق تشخیص دهیم که به چه ماده‌ای حساسیت دارد.
در پزشکی انسانی، با انجام یک تست آلرژی روی پوست می‌توان عامل ایجادکننده حساسیت را شناسایی کرد. پس از شناسایی آن نیز می‌توان ماده حساسیت‌زا را از محیط زندگی فرد حذف کرد تا دیگر موجب آزار او نشود. دسترسی به چنین آزمایش‌هایی در دامپزشکی می‌تواند فرایند تشخیص و کنترل آلرژی را بسیار تسهیل کند.
حکیم مهر: در نبود آزمایش‌های تخصصی آلرژی، چگونه عامل ایجادکننده حساسیت را در حیوان شناسایی می‌کنید؟
یکی از استادان ما همیشه می‌گفت: «دامپزشکان مانند کارآگاه هستند.» من این موضوع را به‌ویژه در حوزه درماتولوژی و هنگام بررسی آلرژی‌ها به‌خوبی احساس می‌کنم. وقتی با سرپرست حیوان صحبت می‌کنم، باید پرسش‌های بسیار دقیقی مطرح کنم؛ اینکه حیوان کجا بوده، در چه محیطی حضور داشته، پیش از بروز علائم چه اتفاقی افتاده و در دفعات قبلی، بیماری تحت چه شرایطی ایجاد شده است. باید با شرح‌حال‌گیری دقیق و بررسی جزئیات، به این نتیجه برسیم که حیوان احتمالاً به چه ماده‌ای آلرژی یا حساسیت دارد. به همین دلیل، احساس می‌کنم یکی از مهم‌ترین نیازهای ما در ایران، دسترسی به کیت‌ها و آزمایش‌های تشخیصی آلرژی است.
حکیم مهر: در سایر بخش‌های تشخیص آزمایشگاهی بیماری‌های پوستی نیز با کمبود مواجه هستیم؟
خوشبختانه در دیگر زمینه‌های پاراکلینیکی، همکاران بسیار توانمند و کلینیکال پاتولوژیست‌های حاذقی داریم که در فرایند تشخیص بیماری‌های پوستی کمک زیادی به ما می‌کنند. کمبودی که بیش از همه احساس می‌شود، مربوط به کیت‌ها و آزمایش‌های تخصصی تشخیص آلرژی است.
حکیم مهر: کدام بیماری‌های پوستی قابلیت انتقال میان حیوان و انسان را دارند؟
بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان یا بیماری‌های زئونوز اهمیت بسیار زیادی دارند. مهم‌ترین بیماری‌های پوستی مشترک، برخی عفونت‌های قارچی، به‌ویژه درماتوفیتوز، و تعدادی از بیماری‌های انگلی هستند.
معمولاً هنگامی که به سرپرست حیوان می‌گوییم حیوان او به یک مشکل پوستی مبتلاست، یکی از نخستین پرسش‌هایش این است که آیا این بیماری به انسان نیز منتقل می‌شود یا خیر. سرپرستان در این زمینه نگرانی زیادی دارند و ما به‌عنوان درمانگر حیوانات خانگی وظیفه داریم اطلاعات کافی درباره بیماری‌های مشترک و راه‌های انتقال آن‌ها در اختیارشان قرار دهیم.
حکیم مهر: درماتوفیتوز در حیوان و انسان با چه علائمی ظاهر می‌شود؟
درماتوفیتوز یکی از مهم‌ترین بیماری‌های پوستی مشترک است. این بیماری در حیوانات و انسان‌ها می‌تواند تظاهرات بالینی متفاوتی داشته باشد. در حیوان ممکن است پوسته‌ریزی، کراست و نواحی مبتلا به آلوپسی یا ریزش مو را مشاهده کنیم.
در انسان، بیماری ممکن است به شکل پلاک‌های حلقوی، اریتماتوز و گاهی پوسته‌دار ظاهر شود. لازم است این اطلاعات در اختیار سرپرستان قرار گیرد تا از احتمال انتقال بیماری آگاه باشند و در صورت مشاهده علائم، اقدامات لازم را انجام دهند.
حکیم مهر: دامپزشک در صورت احتمال انتقال بیماری پوستی به سرپرست حیوان، باید چه اقدامی انجام دهد؟
نکته مهمی که بارها مشاهده کرده‌ام، این است که برخی همکاران علاوه بر درمان حیوان، به سرپرست او نیز توصیه درمانی می‌کنند؛ برای مثال، دارو یا اقدامی را برای درمان ضایعه پوستی انسان پیشنهاد می‌دهند.
نظر شخصی من این است که دامپزشک باید درباره مشترک‌بودن بیماری و احتمال انتقال آن، اطلاعات و هشدارهای لازم را در اختیار سرپرست قرار دهد؛ اما برای تشخیص و درمان خود سرپرست، حتماً او را به پزشک ارجاع دهد. ما نباید شخصاً برای صاحب حیوان درمان پزشکی تجویز کنیم.
حکیم مهر: آیا تبلیغات و مطالب منتشرشده در فضای مجازی درباره درمان ریزش مو، خارش، قارچ و آلرژی حیوانات، موجب افزایش درمانهای غیراصولی شده است؟
اگر منظورتان خوددرمانی براساس مطالب منتشرشده در فضای مجازی است، بله؛ متأسفانه این اقدامات بیمار را وارد همان چرخه معیوبی می‌کنند که پیش‌تر به آن اشاره کردم.
امروزه برخی سرپرستان از ضایعه پوستی حیوان عکس می‌گیرند و آن را در اختیار ابزارهایی مانند ChatGPT قرار می‌دهند. سپس مراجعه می‌کنند و می‌گویند: «ChatGPT گفته است حیوان به این بیماری مبتلاست و درمان آن نیز این داروست.» در چنین شرایطی باید توضیح دهیم که آیا این ابزار توانسته از ضایعه نمونه بگیرد یا آزمایش‌های لازم را انجام دهد؟ تشخیص بیماری پوستی صرفاً با مشاهده یک تصویر امکان‌پذیر نیست.
حکیم مهر: آیا برای تشخیص تمام بیماری‌های پوستی، نمونه‌گیری از پوست کافی است؟
خیر. باوجود توضیحاتی که درباره اهمیت نمونه‌گیری پوستی ارائه کردم، باید تأکید کنم که برخی بیماری‌های پوستی صرفاً با بررسی نمونه‌های پوست تشخیص داده نمی‌شوند.
ممکن است در معاینه ماکروسکوپی، ضایعه یا ناحیه‌ای از آلوپسی را مشاهده کنیم و در ابتدا به نظر برسد که نمونه‌گیری پوستی برای تشخیص کافی است؛ درحالی‌که ممکن است به آزمایش‌های دیگری مانند شمارش کامل سلول‌های خونی یا CBC، آزمایش‌های بیوشیمی خون و حتی برخی آزمایش‌های هورمونی نیز نیاز داشته باشیم. بنابراین، بررسی نمونه پوست به‌تنهایی همیشه کافی نیست.
گاهی سرپرست حیوان می‌گوید: «ChatGPT تشخیص داده است که بیماری چیست؛ پس چرا از حیوان نمونه خون می‌گیرید؟» در چنین شرایطی بسیار مهم است که بتوانیم ضرورت بررسی‌های تکمیلی را برای او توضیح دهیم. برخی افراد تصور می‌کنند چون برای یک مشکل پوستی مراجعه کرده‌اند، دامپزشک باید فقط یک داروی موضعی تجویز کند یا در نهایت، نمونه‌ای از پوست بگیرد و بلافاصله به تشخیص و درمان برسد؛ درحالی‌که منشأ بعضی از ضایعات پوستی را باید در وضعیت عمومی و درونی بدن حیوان جست‌وجو کرد.
حکیم مهر: درماتولوژی دامپزشکی در جهان به چه سمتی حرکت می‌کند و فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، آزمایش‌های مولکولی و درمانهای هدفمند چه تغییری در این حوزه ایجاد خواهند کرد؟
براساس مطالعات و گفت‌وگوهایی که داشتم، آنان در برخی حوزه‌هایی که متأسفانه هنوز امکانات آن‌ها را در اختیار نداریم، پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته‌اند.
برای نمونه، آزمایش‌های مولکولی در تشخیص برخی بیماری‌ها مانند لیشمانیوز کمک بسیار زیادی می‌کنند. همچنین برای بعضی بیماری‌ها مانند آلوپسی X، روش‌هایی در کشورهای دیگر استفاده می‌شوند که فعلاً در ایران در دسترس ما نیستند.
حکیم مهر: چه روش‌های نوینی برای درمان آلوپسی X در کشورهای دیگر به کار گرفته می‌شود؟
عقیم‌سازی می‌تواند در درمان برخی موارد این بیماری اهمیت داشته باشد. در ایران معمولاً این کار را از طریق جراحی انجام می‌دهیم؛ اما در برخی کشورهای دیگر، ایمپلنت‌هایی وجود دارند که موجب عقیم‌سازی موقت حیوان می‌شوند. پیش‌تر نیز در صفحه شخصی خودم درباره این ایمپلنت‌ها توضیحاتی ارائه کرده‌ام.
ماده دارویی موجود در این ایمپلنت‌ها برای مدتی مشخص موجب کاهش ترشح برخی هورمون‌ها می‌شود و می‌تواند به درمان آلوپسی کمک کند. متأسفانه درحال‌حاضر به چنین امکاناتی در ایران دسترسی نداریم. شخصاً نیز علاقه‌مند هستم امکان تهیه آن‌ها را داشته باشم، اما فعلاً بودجه و شرایط لازم برای تأمینشان فراهم نیست.
حکیم مهر: برای تربیت دامپزشکان علاقه‌مند به درماتولوژی، چه تغییراتی باید در آموزش دانشگاهی و دوره‌های تکمیلی دامپزشکی ایران ایجاد شود؟
سال‌هاست که ارتباط مستقیمی با مباحث آموزشی دانشگاه و تدوین سرفصل‌های جدید ندارم؛ اما مشاهده کرده‌ام که در برخی حوزه‌ها، سرفصل‌های خوبی به آموزش دانشجویان اضافه شده است. از جزئیات سرفصل‌های کنونی مربوط به بیماری‌های پوست اطلاع دقیقی ندارم، ولی بسیار مفید خواهد بود که آموزش‌های بالینی و آزمایشگاهی در این حوزه گسترش پیدا کنند.
دانشجویان باید بتوانند نمونه‌های پوستی را شخصاً مشاهده، بررسی و تحلیل کنند. خود من نیز به این سمت رفتم که بتوانم نمونه‌ها را بررسی کنم و بخشی از اقدامات پاراکلینیکی موردنیاز برای تشخیص بیماری‌های پوستی را شخصاً انجام دهم.
حکیم مهر: آیا ایجاد یک واحد آزمایشگاهی مستقل برای آموزش تشخیص بیماری‌های پوستی ضروری است؟
بله؛ به نظرم بسیار مناسب است که مانند گروه انگل‌شناسی و برخی گروه‌های آموزشی دیگر که در آن‌ها بررسی لام و فعالیت‌های عملی آزمایشگاهی داشتیم، برای بیماری‌های پوستی نیز یک واحد آزمایشگاهی در نظر گرفته شود.
در چنین واحدی، دانشجویان می‌توانند نمونه‌گیری، مشاهده نمونه‌ها، تحلیل یافته‌ها و اقدامات تشخیصی مرتبط با بیماری‌های پوستی را به‌صورت عملی فرا بگیرند. این آموزش‌ها می‌تواند به دانشجویان علاقه‌مند کمک کند تا در آینده با آمادگی بیشتری به‌صورت تخصصی وارد این حوزه شوند.
حکیم مهر: در پایان، اگر نکته‌ای باقی مانده است، بفرمایید.
من به‌عنوان کلینیسینی که به حوزه پوست و درماتولوژی حیوانات خانگی علاقه‌مند است، بسیار خوشحالم که این فرصت فراهم شد تا از طریق رسانه شناخته‌شده‌ای در حوزه دامپزشکی، علاقه‌مندی و فعالیت خود را مطرح کنم. امیدوارم انتشار این گفت‌وگو موجب شود سایر همکاران نیز علاقه‌مندی خود را پیدا کرده و این مسیر را به صورت تخصصی دنبال کنند.
حکیم مهر: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.
من پیش خانم دکتر رفتم. بسیار راضی بودم. کلی دنبال کسی می‌گشتم که متخصص این زمینه باشه 
