پرونده ویژه خبری: گفت‌وگوی حکیم مهر با مدیرکل دامپزشکی مازندران درخصوص معمای مرگ فوکهای خزری در دریای خزر
افزایش تلفات فوکهای خزری در سواحل مازندران بار دیگر نگرانی‌ها درباره وضعیت تنها پستاندار دریای خزر را افزایش داده است؛ اما درحالی‌که شمار لاشه‌های کشف‌شده از ابتدای سال به ۲۸ قلاده رسیده، یک مانع مهم همچنان در برابر یافتن علت این مرگ‌ها قرار دارد: بیشتر لاشه‌ها زمانی به سواحل ایران میرسند که آن‌قدر دچار فساد شده‌اند که امکان کالبدگشایی و نمونه‌برداری مؤثر از آنها وجود ندارد
حکیم مهر-دکتر محسن طاهرمیرزایی: افزایش تلفات فوکهای خزری در سواحل مازندران بار دیگر نگرانی‌ها درباره وضعیت تنها پستاندار دریای خزر را افزایش داده است؛ اما درحالی‌که شمار لاشه‌های کشف‌شده از ابتدای سال به ۲۸ قلاده رسیده، یک مانع مهم همچنان در برابر یافتن علت این مرگ‌ها قرار دارد: بیشتر لاشه‌ها زمانی به سواحل ایران میرسند که آن‌قدر دچار فساد شده‌اند که امکان کالبدگشایی و نمونه‌برداری مؤثر از آنها وجود ندارد. محیط زیست مازندران نیز پس از کشف سه لاشه جدید در چاکسر، سرخرود و بابلسر اعلام کرده است که فساد پیشرفته لاشه‌ها، امکان تشخیص دقیق علت مرگ را از کارشناسان گرفته است.
دکتر حمزه آقاپور کاظمی، مدیرکل دامپزشکی استان مازندران، در گفت‌وگو با حکیم مهر می‌گوید موضوع تلفات حیات‌وحش دریایی از طریق همکاری مشترک دامپزشکی و محیط زیست پیگیری میشود و این نخستین سالی نیست که لاشه فوکهای خزری به سواحل استان می‌رسد.
او توضیح می‌دهد: «در زمینه مسائل حیات‌وحش، کمیته‌ای با همکاری دوستان سازمان حفاظت محیط زیست داریم و این موارد را به‌صورت مشترک بررسی می‌کنیم. سال گذشته هم با چنین مواردی مواجه بودیم.»
لاشه‌ها احتمالا مدت‌ها پیش از رسیدن به ساحل تلف شده‌اند
یکی از نکات مهم در اظهارات مدیرکل دامپزشکی مازندران، فاصله زمانی احتمالی میان مرگ حیوان و رسیدن لاشه به سواحل ایران است؛ موضوعی که عملاً امکان بررسی آزمایشگاهی علت مرگ را محدود میکند.
دکتر آقاپور کاظمی می‌گوید: «لاشه‌هایی که به ساحل دریای خزر میرسند، در بسیاری از موارد به نظر می‌رسد مربوط به تلفاتی باشند که مدت قابل توجهی قبل و در قسمت دیگری از دریا اتفاق افتاده‌اند. زمانی که لاشه به ساحل ما می‌رسد، دیگر عملاً شرایط مناسبی برای نمونه‌برداری یا کالبدگشایی ندارد.»
به گفته او، وضعیت ظاهری لاشه‌ها نیز مؤید آن است که زمان زیادی از مرگ گذشته است: «لاشه‌هایی که به دست ما میرسند به‌شدت متورم و دچار فساد شده‌اند و اندام‌ها و احشای داخلی دیگر شرایط لازم برای نمونه‌برداری و انجام بررسیهای تشخیصی را ندارند.»
این مسئله با یافته‌های اخیر محیط زیست مازندران نیز همخوانی دارد؛ جایی که درباره سه لاشه اخیر اعلام شد شدت فساد به حدی بوده که امکان کالبدگشایی و تعیین دقیق علت مرگ وجود نداشته است.
کالبدگشایی چند لاشه؛ اما هنوز علت مشخص نیست
مدیرکل دامپزشکی مازندران با اشاره به اقداماتی که طی سال گذشته و امسال انجام شده است، می‌گوید چند مورد از لاشه‌های فوکهای خزری با همکاری محیط زیست مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
وی می‌افزاید: «حدود پنج تا شش لاشه را در سال گذشته و امسال با همکاری دوستان محیط زیست که آنها را شناسایی میکنند، کالبدگشایی کرده‌ایم. حتی برخی موارد با همکاری همکاران سازمان دامپزشکی در سطح ملی نیز پیگیری شده است، اما متأسفانه در مورد لاشه‌هایی که با این میزان فساد به ساحل میرسند، امکان دستیابی به نمونه مناسب برای بررسی بیماری وجود ندارد.»
در چنین شرایطی تعیین اینکه مرگ فوکها ناشی از یک عامل عفونی، مسمومیت، آلاینده‌های محیطی یا عامل دیگری بوده است، بدون دسترسی به لاشه تازه و نمونه‌های قابل آزمایش دشوار خواهد بود.
آیا فوکها در بخش دیگری از دریای خزر تلف می‌شوند؟
آقاپور کاظمی احتمال می‌دهد نقطه اصلی وقوع این تلفات لزوماً در سواحل ایران نباشد. به اعتقاد او، وضعیت فساد لاشه‌ها و مدت زمانی که ظاهراً از مرگ حیوانات گذشته است، ضرورت بررسی بخشهای دیگر دریای خزر را مطرح میکند.
او می‌گوید: «اگر این حیوانات در محدوده نزدیک به حوزه استحفاظی ما تلف شده بودند، انتظار می‌رفت در مدت یک یا دو روز به ساحل برسند؛ اما وضعیت لاشه‌هایی که مشاهده می‌کنیم نشان می‌دهد زمان بسیار بیشتری از مرگ آنها گذشته است.»
مدیرکل دامپزشکی مازندران البته این موضوع را به‌عنوان نتیجه قطعی مطرح نمی‌کند و تأکید دارد که برای مشخص‌شدن محل وقوع تلفات و عامل آن، بررسی مشترک کشورهای حاشیه خزر ضروری است.
به گفته او، سازمان حفاظت محیط زیست در این زمینه مکاتبات و پیگیری‌هایی را با کشورهای همسایه آغاز کرده است: «موضوع در حال بررسی است و پیگیری‌هایی از کشورهای همسایه انجام شده تا مشخص شود این تلفات در کدام بخش دریای خزر رخ می‌دهد و عامل آن چیست.»
کلید حل معما؛ پیدا کردن یک لاشه تازه
از مجموع صحبت‌های مدیرکل دامپزشکی مازندران میتوان دریافت که مسئله اصلی در شرایط کنونی نه فقدان امکان آزمایش، بلکه نداشتن نمونه مناسب برای آزمایش است. تا زمانی که لاشه فوک پس از مدت طولانی شناوربودن در آب و در مرحله پیشرفته فساد به ساحل برسد، بسیاری از روش‌های تشخیصی ارزش خود را از دست می‌دهند.
بشنو و باور نکن 
