حکیم مهر: افزایش هزینه داروهای دامپزشکی، کمبود مقطعی برخی اقلام ضروری و مصرف غیراصولی آنتی‌بیوتیک‌ها، علاوه بر فشار بر اقتصاد دامداری، سلامت فرآورده‌های دامی و امنیت غذایی را با چالش‌هایی جدی روبه‌رو کرده است.
به گزارش حکیم مهر به نقل از فارس ایلام، دامداری در استان ایلام، به‌ویژه در مناطق روستایی و عشایری، بخشی از اقتصاد و معیشت خانوارها را تشکیل می‌دهد. در این چرخه، دارو یکی از نهاده‌های ضروری تولید است؛ نهاده‌ای که افزایش قیمت آن می‌تواند تصمیم دامدار برای درمان به‌موقع دام را تحت تأثیر قرار دهد. تأخیر در درمان، کاهش مصرف دارو برای جبران هزینه‌ها یا استفاده از داروهای نامناسب، گاهی خسارتی به‌مراتب بیشتر از هزینه اولیه درمان به تولیدکننده تحمیل می‌کند. از سوی دیگر، مصرف نادرست دارو تنها مسئله‌ای اقتصادی نیست و در صورت رعایت نکردن ضوابط درمان، می‌تواند پیامدهایی برای سلامت مصرف‌کنندگان گوشت و شیر داشته باشد.
گرانی دارو و کاهش حاشیه سود دامداران
«محمدیاری» دکترای اقتصاد کشاورزی و عضو هیئت علمی دانشگاه، گفت: افزایش قیمت داروهای دامپزشکی را عاملی مؤثر در بالا رفتن هزینه تمام‌شده محصولات دامی می‌داند. به گفته وی، این افزایش هزینه بیش از همه بر دامداران خرد و عشایری اثر می‌گذارد و حاشیه سود آنها را کاهش می‌دهد.
این کارشناس تأکید می‌کند: تأخیر در درمان یا کاهش مصرف دارو برای مدیریت هزینه‌ها، ممکن است به افزایش تلفات، کاهش تولید شیر و خسارت اقتصادی بیشتر منجر شود. از این منظر، کنترل قیمت و تأمین مستمر داروهای ضروری باید با حمایت هدفمند از دامداران همراه باشد؛ زیرا فشار اقتصادی بر تولیدکننده می‌تواند در نهایت بر میزان و پایداری تولید محصولات دامی نیز اثر بگذارد.
«سعید صیدیوسفی» رئیس اداره دارو و درمان دامپزشکی ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در ایلام؛ داروهای ضدانگل داخلی و خارجی، آنتی‌بیوتیک‌های طیف گسترده و اختصاصی و مکمل‌های تغذیه‌ای را از اقلام مورد استفاده در دامداری‌ها عنوان کرده است.
به گفته وی، میزان توزیع دارو به نوع بیماری، شرایط منطقه و فصل بستگی دارد و در برخی مقاطع، کمبود اقلام ضروری از طریق مکاتبه و پیگیری با سازمان دامپزشکی کشور و شرکت‌های توزیع‌کننده دنبال می‌شود.
مقاومت میکروبی؛ پیامد مصرف غیراصولی آنتی‌بیوتیک
یکی از نگرانی‌های مهم در مصرف داروهای دامپزشکی، استفاده خودسرانه یا نادرست از آنتی‌بیوتیک‌هاست. این رفتار می‌تواند اثربخشی داروها را کاهش دهد و زمینه گسترش مقاومت میکروبی را فراهم کند؛ مسئله‌ای که محدود به دامداری نمی‌ماند و از مسیر زنجیره غذایی و محیط‌زیست با سلامت انسان ارتباط پیدا می‌کند.
«مرادیان» متخصص بهداشت مواد غذایی با منشأ دامی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی، مصرف غیراصولی آنتی‌بیوتیک در دام را عاملی برای گسترش مقاومت میکروبی می‌داند. به اعتقاد وی، رعایت دوره درمان و دوره منع مصرف دارو، در کنار نظارت بر مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، برای پیشگیری از این تهدید ضروری است.اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم برخی داروها پس از تجویز، برای مدتی در بافت‌های بدن دام یا شیر باقی می‌مانند.
«احمدی»، کارشناس بهداشت و کنترل کیفی فرآورده‌های دامی، بر ضرورت رعایت دوره منع مصرف تأکید دارد و ثبت سوابق درمان، آموزش دامداران و نظارت بر کشتارگاه‌ها و مراکز جمع‌آوری شیر را از الزامات جلوگیری از ورود فرآورده‌های دارای باقی‌مانده دارویی غیرمجاز به بازار می‌داند.
بازرسی‌ها چه تصویری از وضعیت داروخانه‌ها دارند؟
صیدیوسفی اظهار داشت: در سال ۱۴۰۴ تعداد ۵ هزار و ۵۲۴ مورد بازرسی انجام و ۱۸ مورد تخلف ثبت شده است.
از ابتدای فروردین تا پایان مهر ۱۴۰۵ نیز ۶ هزار و ۷۱۳ بازرسی و ۱۹ مورد تخلف گزارش شده است. شمار داروخانه‌های دامپزشکی استان در هر دو دوره ۴۵ واحد بوده است.این آمار نشان می‌دهد نظارت بر مراکز عرضه دارو ادامه داشته، اما تعداد بازرسی‌ها به‌تنهایی معیار کافی برای ارزیابی کیفیت نظارت نیست. نوع تخلفات ثبت‌شده نیز اهمیت دارد؛ مواردی مانند جمع‌آوری نکردن داروهای تاریخ‌گذشته، تهیه دارو خارج از شبکه رسمی توزیع و غیبت مقطعی مسئول فنی از جمله تخلفات اعلام‌شده است.
رضایی متخصص داروسازی دامپزشکی و مسئول فنی داروخانه دامپزشکی، معتقد است: کنترل کیفیت دارو نباید به بررسی تاریخ انقضا محدود شود. اصالت دارو، شرایط نگهداری و حمل‌ونقل و نظارت بر ورود و خروج اقلام نیز باید مورد توجه قرار گیرد.حضور مستمر مسئول فنی در داروخانه‌ها می‌تواند در جلوگیری از عرضه داروهای نامعتبر و کاهش اثربخشی آنها نقش داشته باشد.
دسترسی به دارو؛ فراتر از شمار داروخانه‌ها
وجود ۴۵ داروخانه دامپزشکی در استان، از نگاه متولیان حوزه دارو، برای پوشش نیازها مناسب ارزیابی شده است؛ با این حال، تعداد مراکز عرضه لزوماً به معنای دسترسی یکسان همه دامداران نیست. فاصله جغرافیایی روستاها و محل استقرار دام‌های عشایری تا داروخانه‌ها، وضعیت راه‌های ارتباطی و زمان مورد نیاز برای تهیه دارو، می‌تواند روند درمان را با تأخیر مواجه کند.
محمودی استاد جغرافیای روستایی و برنامه‌ریزی منطقه‌ای دانشگاه، ارزیابی دسترسی را نیازمند بررسی هم‌زمان پراکندگی داروخانه‌ها، جمعیت دام و مسیرهای ارتباطی می‌داند. به گفته وی، تقویت خدمات سیار دامپزشکی و توزیع هدفمند دارو می‌تواند بخشی از نابرابری دسترسی در مناطق دورافتاده را کاهش دهد.
نبود آمار مصرف؛ خلأیی در برنامه‌ریزی دارویی
یکی دیگر از چالش‌های این حوزه، نبود آمار عددی و یکپارچه از میزان مصرف سالانه داروهای دامپزشکی در استان است. میزان توزیع اقلام با نوع دارو، مشخصات بسته‌بندی، شیوع بیماری‌ها و شرایط فصلی تغییر می‌کند و بدون ثبت منظم این اطلاعات، پیش‌بینی دقیق نیاز مناطق دشوار خواهد بود.
منصوریان متخصص اپیدمیولوژی دامپزشکی و بیماریهای دامی، ایجاد بانک اطلاعاتی بیماری‌ها و میزان مصرف دارو را برای مدیریت بهتر ذخایر ضروری می‌داند. چنین سامانه‌ای می‌تواند با شناسایی الگوی بیماری و مصرف در مناطق مختلف، احتمال کمبود برخی اقلام یا توزیع نامتناسب دارو را کاهش دهد.
در مجموع، چالش داروهای دامپزشکی در ایلام به یک عامل محدود نمی‌شود؛ گرانی، کمبود مقطعی، دسترسی نابرابر، ضعف احتمالی در ثبت داده‌های مصرف و خطر مقاومت میکروبی به یکدیگر پیوند خورده‌اند. بنابراین، سیاست‌گذاری مؤثر باید هم‌زمان بر تأمین پایدار، حمایت از دامداران، نظارت بر کیفیت و مصرف منطقی دارو متمرکز باشد. شمار داروخانه‌ها و تعداد بازرسی‌ها بخشی از تصویر را نشان می‌دهد، اما سنجش واقعی موفقیت زمانی ممکن است که دارو به‌موقع و با کیفیت مناسب به دست دامدار برسد و مصرف آن نیز سلامت دام و مصرف‌کننده را تهدید نکند.
