پایان نامه،پایان مسیر تحصیل و یا آغاز مسیری پرهزینه؟

حکیم مهر-دکتر پریسا قلوبی- دامپزشک و فعال حوزه دانشجویی: اینکه هر دانشجو موظف است پس از اتمام دوره ی تحصیلی و پایان یادگیری حوزه ی تخصصی خود ،نکته ی جدیدی برای ایندگان بجا بگذارد کاملا درست و بی ابهام است و شکی به آن وارد نیست.

اما سوالی که ممکن است ذهن هر دانشجوی مقطع ارشد و دکتری را درگیر کند  علت و چرایی اجبار در ارائه ی پایان نامه و تز قبل از خروج از آن مقطع است. پاسخ روشن است،همه ی دانشجویان مقطع دکتری و ارشد موظف اند پس از اتمام تحصیلات خود با ارائه ی یک نوآوری و کشف جدید به پیشرفت علم در رشته ی تخصصی خود کمک کنند و در زمینه ی جستجوی منابع مهارت خود را تقویت کرده و به اثبات برسانند .
اعضا و اساتید نیز توقع دارند که دانشجو ها تنها مطالب را حفظ نکرده باشند بلکه توانایی جستجو ،کشف و ارائه ی نوآوری خود را نیز قبل از فارغ التحصیل شدن به اثبات برساند.

مسیر پیش رو قطعا و بی هیچ ابهامی سخت و طاقت فرساست و تا جایی که قوانین بیان میکنند ،شما امکان انتخاب دو استاد راهنما و یک استاد مشاور را دارید.
استاد راهنمای اول ؛در انتخاب موضوع ،پیگیری و به سرانجام رساندن موضوع شمارو همراهی و راهنمایی میکند .
استاد راهنمای دوم ؛در موارد اضطراری و در صورت انتخاب موضوع بین رشته ای ، همراه شما خواهد بود .
استاد مشاور ؛نقش اصلی در هدایت موضوع پایان نامه را دارد.
اما آیا همانطور که پیش بینی شده است واقعا اساتید راهنما و مشاور دانشجویان هستند؟
خیر در عمل این روابط همیشه مطابق انتظار پیش نمی روند.

-تعداد زیاد دانشجویان 
-کم بودن تعداد اساتید‌ در زمینه های مختلف 
و انتخاب یک استاد توسط تعداد کثیری از دانشجویان 
احتمالا باعث بی توجهی و عدم پیگیری اساتید شده‌است .در ادامه به برخی از چالش های مطرح شده از زبان دانشجویان اشاره میکنیم:

چارت انتخاب واحد و واحد های مربوط به پایان نامه 

دانشجو در طول سه ترم موظف به برداشت واحد پایان نامه و پرداخت شهریه برای این واحد ها بوده ،درحالیکه عملا تنها در ترم آخر بصورت مشخص و دقیق روی این واحد تمرکز شده و اقدامات لازمه انجام میشود.
در نتیجه، دانشجو ماه‌ها برای واحدهایی هزینه پرداخت می‌کند که الزاماً در تمام این مدت، متناسب با هزینه پرداخت‌شده، خدمات آموزشی و پژوهشی دریافت نمی‌کند.

عدم همکاری اساتید راهنما و مشاور

فاطمه دانشجوی ترم اخر از دانشگاه —می گوید:
استاد راهنمای من به هیچ عنوان در مراحل نوشتن پایان نامه، ادیت و بررسی در دسترس نبوده و حتی فایل اصلی و مورد تاییدشان را یک هفته قبل از ارائه به من تحویل دادند و بخش های لازمه برای ارائه در جلسه ی دفاع شب قبل از دفاع به من اطلاع داده شد،تصور کنید تمام طول این مدت و مخصوصا روزهای پایانی چه استرسی بر من تحمیل شده است! 

هرچند که حین پرداخت هر هزینه ای در این مسیر بسیار منظم و منضبط و به موقع هزینه را دریافت میکردند .مبالغ هنگفتی بابت ازمایش ها پرداخت کردم که شاید لزومی هم نداشت ،ازمایشی در اون سطح تخصصی برای مطالب ارائه شده استفاده شود .و نکته ی بسیار جالب تر این بود که تمامی این هزینه ها خرج آزمایش های ظاهری شده و در واقع تمامی داده ها دیتا سازی شده بودند.

عدم همکاری دانشکده برای انجام ازمایش های مربوطه ، تهیه و یا در اختیار گذاشتن کیس های مورد نیاز

متاسفانه دانشکده ها تنها درصورتی تمایل به همکاری و در اختیار گذاشتن منابع دارند که یا هزینه های مربوط به موضوع ،بسیار ناچیز بوده و یا مبلغ اضافه تری توسط دانشجو پرداخت شده باشد.

امیر حسین دانشجوی دانشکده ی — می گوید: تقریبا تمامی موضوع های انتخابی توسط اساتید به گونه ایست که منابع حاضر در دانشکده بکار نمی ایند و حتی اگر تمایل به استفاده از بخش کوچکی از امکانات ازمایشگاه داشته باشی آنقدر مسیر هماهنگی سخت و پرهزینه میشود که ترجیح میدهی از ازمایشگاه های بیرون از دانشگاه کمک بگیری و کمتر درگیر حواشی باشی.دقیقا در همین نقطه است که استاد راهنما ازمایشگاه خود را پیشنهاد داده و یا به ازمایشگاهی معرفی میشوی که تحت قرار داد ایشون بوده و قرار است در انتها سودی از این پیشنهاد ببرد.
موضوع پایان نامه و ازمایش بنده با اینکه به راحتی با ازمایش سی بی سی قابل بررسی بود استاد درخواست pcr و realtime کردند که خب هزینه هارا نزدیک به سه برابر بالا برد.

اگر یک آزمایش تخصصی واقعاً برای پاسخ به سؤال پژوهش ضروری است، دانشجو باید بتواند ضرورت آن را در چارچوب علمی درک کند؛ نه اینکه صرفاً با یک دستور مواجه شود که نتیجه آن افزایش هزینه‌های پژوهش است.

بی نظمی در اعلام تاریخ دفاع
پس از بدو بدو های بسیار و ثبت و طی کردن مسیر غیر ضروری آن ، نوبت به تعیین تاریخ دفاع و هماهنگ کردن اساتید راهنما و مشاور برای حضور همزمان در آن تاریخ می رسد.

علیرضا فارغ التحصیل دانشکده ی — می گوید:
من دانشجوی شهر دیگری بودم که نزدیک به هزار کیلومتر با محل زندگی ام فاصله داشت به زیبایی بخاطر دارم که به مدت دو هفته مجبور به حضور هرروزه در دانشکده بودم برای اخذ امضاها و هماهنگی اساتید ، به حدی هرروز در دفتر مسئولین مربوطه بودم که یک روز یکی از عزیزان با دیدن من گفت امروز یک ساعت دیرتر آمدی !!
با تلاش های بسیار و تعیین تاریخ دفاع به اساتید اطلاع دادم که در روز معین حاضر شوند استاد مشاور گفتند که ؛ من استاد مشاور شما بودم؟و اگر قرار باشه برای اون تاریخ در دانشگاه باشم هزینه ی ایاب ذهاب و ناهار اون روز با شماست!!
ممکن است هر کدام از این موارد به تنهایی یک مسئله کوچک به نظر برسند؛ اما وقتی دانشجو باید برای گرفتن هر امضا، هماهنگی هر استاد و عبور از هر مرحله اداری، زمان و هزینه جداگانه‌ای پرداخت کند، پایان‌نامه دیگر صرفاً یک پروژه علمی نیست؛ تبدیل به یک مسیر فرسایشی اداری می‌شود.

جلسه ی دفاع یا مجلس پر زرق و برق!
اخیرا جلسات دفاع به جلسه ای کاملا نمایشی تماما برای شوآف و به نمایش گذاشتن مواردی کذب و بی اهمیت بوده ،اینکه هر دانشجو چه پکی برای پذیرایی ارائه میدهد، فینگر فود ، هدایای نابه جا برای اساتید که متاسفانه بسیار جا افتاده و اگر دانشجویی توانایی تهیه ی آن را نداشته باشد احتمالا با احساس شرم رو به رو خواهد شد.

چرا دفاع علمی تبدیل به نمایش توان مالی دانشجو شده است؟

هزینه‌ی واقعی پایان‌نامه برای دانشجو

آیا فقط به شهریه واحدهای پایان‌نامه ختم می شود؟
هزینه ی انتخاب موضوع
آزمایش‌ها
نمونه‌گیری
رفت‌وآمد
چاپ و صحافی
اصلاحات
هزینه‌های احتمالی آزمایشگاه خارج دانشگاه
هزینه دفاع و پذیرایی
هدایا

پایان‌نامه‌ای که قرار است ابزار آموزش پژوهش باشد، در بعضی موارد عملاً به یک فرآیند پرهزینه برای دانشجو تبدیل شده است!
این گزارش تمام ماجرا نیست!
مباحث و چالش های پیش رو بسیار بیشتر از موارد بیان شده بوده و این گزارش صرفا بخشی از آن را پوشش داده است .در این میان قطعا بزرگانی را گرامی میداریم که بدون کوچک ترین چشم داشتی ، از صمیم قلب ،و تماما پشت و همراه دانشجو بوده ، راهنما ،مشاور و حامی مسیر آنها می شوند . همچنین به این نکته اشاره میکنیم که قطعا دانشجویان کم لطف و کم تلاش هم در این مسیر کم نبوده که به هر قیمتی تنها متمایل به پایان دوره ی تحصیلی خود بوده اند و زیر بار هر هزینه ای و پیشنهادی می روند تا کوچک ترین سختی را تحمل نکنند.
اما مخاطب اصلی این تلنگر کیست؟
عدم همکاری مسئولین دانشکده
سو استفاده ی اساتید
دانشجوی بی خیال

هر سه، اما با سهم و مسئولیت متفاوت

اگر دانشجو بی‌خیال باشد، سیستم نباید اجازه دهد پایان‌نامه‌ی او تبدیل به خرید و فروش شود. اگر استاد سوءاستفاده کند، وجود دانشجوی کم‌تلاش توجیهی برای آن نیست.
و اگر دانشکده امکانات کافی ندارد، نباید هزینه و مسئولیت آن به دانشجو منتقل شود.

و اگر قرار است پایان‌نامه آخرین مرحله آموزش پژوهش باشد، شاید بد نباشد پیش از آنکه از دانشجو بپرسیم:

«چه چیزی به علم اضافه کردی؟»

از خودمان بپرسیم:

ما برای اینکه او واقعاً بتواند چیزی به علم اضافه کند، چه شرایطی برایش فراهم کردیم؟