سرویس دانشجویی حکیم مهر- در پی بررسی ابهام حقوقی و مطالبات اولیه رزیدنت‌های دوره تخصصی:
اگر از دانشجوی تخصص انتظار حضور مستمر، انجام کشیک، مشارکت در ارائه‌ی خدمات و پذیرش مسئولیت‌های حرفه‌ای وجود دارد، چرا برای وضعیت مالی، بیمه‌ای و رفاهی او سازوکار مشخص و یکپارچه‌ای تعریف نشده است؟...
حکیم مهر-سرویس دانشجویی ارشیا دوستی و حسین محمد خانی: دامپزشکی به عنوان یکی از رشته‌های دکتری حرفه‌ای و از معدود رشته‌هایی که ساختار آموزشی آن در مقاطع مختلف با چالش‌های خاص خود روبه‌روست، سال‌هاست در زمینه ی امکانات آموزشی و برخورداری از حمایت‌های صنفی با مشکلات متعددی مواجه است.
به گزارش حکیم مهر، از جمله مسائلی که با وجود گذشت سال‌ها و پیگیری‌های متعدد، همچنان تعیین تکلیف خاصی برای آن صورت نگرفته است ،مسئله ی بسیار مهم و غیر قابل انکار حقوق رزیدنت های دوره ی تخصصی است.
هزینه‌های پنهان سال‌های تحصیل در دوره ی تخصص شرایط اقتصادی و اجتماعی دانشجویان این مقطع را نباید نادیده بگیریم، درصد زیادی از دانشجویان دوره تخصص را افرادی تشکیل می‌دهند که ممکن است متأهل باشند و مسئولیت تأمین معاش خود و خانواده‌شان را بر عهده داشته باشند. هزینه‌های رفت‌وآمد داخل و خارج از شهر، به‌ویژه برای دانشجویانی که در شهری غیر از محل سکونت خانواده خود مشغول به تحصیل هستند، هزینه ی اسکان، دوری از خانواده، مخارج روزمره و در مواردی اشتغال در مراکز مختلف برای تأمین حداقل هزینه‌های زندگی، تنها بخشی از مشکلات این دوران تلقی می‌شود.
این شرایط در کنار برنامه‌های فشرده ی آموزشی، کشیک‌ها، فعالیت‌های بالینی و پژوهشی، فشار قابل‌توجهی بر دانشجویان وارد می‌کند. افرادی که به‌جای اختصاص تمام توان و زمان خود به یادگیری، ارتقای مهارت‌های تخصصی و فعالیت‌های علمی، ناچارند بخش مهمی از انرژی خود را صرف دغدغه‌های مالی و معیشتی کنند. تحصیل در دوره ی تخصص به معنای صرف‌نظر کردن از بخش مهمی از فرصت‌های شغلی و درآمدی است. فردی که می‌توانست پس از پایان دوره ی عمومی خود وارد بازار کار شود و درآمد مستقلی داشته باشد، تصمیم می‌گیرد چند سال دیگر برای کسب دانش و مهارت تخصصی وقت بگذارد. این هزینه موضوعی نیست که بتوان به‌سادگی از کنار آن عبور کرد.
مسئولیت‌های سنگین در برابر حمایت‌های محدود دانشجویان این مقطع در بسیاری از مراکز آموزشی و درمانی، علاوه بر شرکت در برنامه‌های آموزشی و پژوهشی، در فعالیت‌های بالینی، تشخیصی، آزمایشگاهی و درمانی نیز مشارکت دارند. کشیک‌های شبانه، حضور در روزهای تعطیل، پیگیری بیماران، مشارکت در روند درمان و انجام وظایف تخصصی، بخشی از فعالیت‌های روزمره برخی از این دانشجویان است.
در بعضی بخش‌ها، حضور رزیدنت‌ها نقش مهمی در استمرار فعالیت مراکز درمانی و آموزشی دارد. به‌ویژه در رشته‌هایی که با بیماران بستری، موارد اورژانسی و خدمات تشخیصی مستمر سروکار دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
یک سوال به جدیت ذهن را درگیر می‌کند: اگر از دانشجوی تخصص انتظار حضور مستمر، انجام کشیک، مشارکت در ارائه ی خدمات و پذیرش مسئولیت‌های حرفه‌ای وجود دارد، چرا برای وضعیت مالی، بیمه‌ای و رفاهی او سازوکار مشخص و یکپارچه‌ای تعریف نشده است؟ جایگاه حقوقی رزیدنت‌ها؛ دانشجو، نیروی آموزشی یا ارائه‌دهنده ی خدمت؟
باید مشخص باشد که حدود مسئولیت‌های حرفه‌ای این دانشجویان چیست، اگر حوادث شغلی رخ دهد چه حمایت‌هایی از آنها صورت می‌گیرد، پوشش بیمه‌ای آنها چگونه است و در چه شرایطی فعالیت‌های بالینی و خدماتی آنها مشمول حمایت مالی خواهد شد. مسئله ی بیمه ی درمانی، بیمه ی حوادث و مسئولیت حرفه‌ای نیز از موضوعاتی است که نمی‌توان آن را به تصمیمات پراکنده ی دانشگاه‌ها یا امکانات محدود هر مرکز واگذار کرد. باید مابین دانشجویان دوره دستیاری تخصصی و دانشجویان دکتری تخصصی (PhD) هم تفاوت قائل شد. ماهیت آموزشی، میزان فعالیت بالینی و نوع مسئولیت‌های این دو گروه در بسیاری موارد متفاوت است و با این اوصاف نباید برای هر دو بدون در نظر گرفتن شرایط رشته و مقطع، نسخه ی واحدی در نظر گرفت.
آقای دکتر پرهام مومنی، دانشجوی رشته بهداشت و بیماریهای طیوردانشگاه شهرکرد:
وقتی وارد این رشته شدم، فکر نمی‌کردم شرایط تا این اندازه سخت باشد. با وجود شیفت‌ها ی واقعاً سنگین ،خیلی وقت‌ها کار تا دیروقت طول می‌کشد و عملاً فرصت زیادی برای زندگی شخصی و رسیدگی به کارهای شخصی باقی نمی‌ماند.با این همه وقتی که می‌گذاریم و مسئولیتی که داریم، درآمد خاصی هم درانتظارمان نیست .
ظرفیت پذیرش و آینده ی نامشخص اشتغال متخصصان
آقای دکتر مهران عاصمی، پذیرفته‌شده ی رشته بیماریهای داخلی دامهای بزرگ در دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات:
من در آزمون شرکت کردم و حتی در دانشگاه علوم و تحقیقات در رشته داخلی دام بزرگ قبول شدم، اما وقتی شرایط این رشته رو بیشتر بررسی کردم، با خودم گفتم آیا واقعاً ارزش دارد چند سال دیگه از عمرم رو صرف این مسیر کنم؟ وقتی شرایط کاری، شیفت‌های سنگین، وضعیت درآمد و آینده ی شغلی رو کنار هم گذاشتم، دیدم اون چیزی نیست که انتظارش را داشتم.
در سال‌های گذشته و حتی اکنون گزارش‌هایی درباره پذیرش دانشجو بیش از ظرفیت‌های اعلام‌شده در دفترچه‌های پذیرش و همچنین حضور پذیرفته‌شدگان از مسیر استعدادهای درخشان مطرح شده است. این موضوع لزوم بررسی ظرفیت واقعی آموزش را دوچندان می‌کند. آیا امکانات آموزشی، تعداد اعضای هیئت علمی، تجهیزات بیمارستانی و آزمایشگاهی و ظرفیت مراکز درمانی با تعداد واقعی دانشجویان تناسب دارد؟ آیا برای متخصصانی که پس از چند سال آموزش تخصصی فارغ‌التحصیل می‌شوند، برنامه ی مشخصی جهت جذب و به‌کارگیری وجود دارد؟
نتایج بی‌توجهی به مطالبات دانشجویان مقطع تخصص
به نظر اکثریت مهم‌ترین پیامدهای بی‌توجهی به حقوق و مطالبات رزیدنت‌ها و دانشجویان دکتری تخصصی، کاهش انگیزه برای ادامه ی فعالیت علمی و حرفه‌ای در کشور است. فشارهای اقتصادی، نبود حمایت‌های کافی، ابهام در آینده ی شغلی و نامشخص بودن وضعیت حقوقی، در کنار دشواری‌های ذاتی دوره ی تخصص، می‌توانند انگیزه افراد را برای ادامه ی مسیر علمی و فعالیت در نظام دامپزشکی کشور کاهش دهند. نباید فراموش کنیم که تربیت یک متخصص، حاصل سال‌ها تلاش فردی و صرف هزینه از سوی خانواده، دانشگاه و نظام آموزشی کشور است. بی‌توجهی به شرایط فعالیت و آینده ی این افراد، به معنای نادیده گرفتن بخشی از سرمایه‌گذاری انجام‌شده در نظام آموزش عالی است.
مهاجرت متخصصان؛ حاصل مشکلات داخلی یا جذابیت فرصت‌های کشورهای مقصد؟
مهاجرت دامپزشکان و نیروهای متخصص را نمی‌توان صرفاً به مشکلات مالی نسبت داد. کیفیت زندگی، امکان پیشرفت علمی، شرایط کاری، دسترسی به امکانات تخصصی، امنیت شغلی و چشم‌انداز درآمدی، همگی در تصمیم افراد برای ادامه ی فعالیت در داخل یا خارج از کشور نقش دارند. بی‌توجهی به مطالبات دانشجویان تخصصی می‌تواند یکی از عواملی باشد که جذابیت ادامه ی فعالیت در داخل کشور را کاهش دهد. دانش آموختگان دکتری تخصصی در اکثر کشورها تنها با تطبیق مدرک دکتری عمومی خود مشغول به کار و تحصیل می شوند درحالی که اگر شرایط مساعد برای دانشجویی که پس از سال‌ها تحصیل و تحمل هزینه‌های سنگین، فراهم بود ،همچنان گرفتن این تصمیم جزو اولویت ها قرار میگرفت؟
اما احتمالا در چنین شرایطی، فرصت‌های علمی، امکانات پیشرفته‌تر و چشم‌انداز شغلی بهتر در برخی کشورهای مقصد می‌توانند انگیزه ی مهاجرت را تقویت کنند. مسئله ی ما اینجاست که کشور برای تربیت هر متخصص، سال‌ها زمان و منابع صرف می‌کند و اگر شرایط لازم برای حفظ و بهره‌گیری از توان علمی او فراهم نشود، ممکن است حاصل این سرمایه‌گذاری در اختیار نظام‌های آموزشی و درمانی کشورهای دیگر قرار گیرد.
مطالبات مشخص‌اند، ما چه انتظاری از مسئولان داریم؟
آنچه دانشجویان تخصصی دامپزشکی به دنبال آن هستند، امتیازات غیرمتعارف یا خارج از چارچوب نظام آموزشی نیست؛ بلکه تعیین تکلیف حقوق و حمایت‌هایی است که متناسب با شرایط تحصیل و مسئولیت‌های آنها باید مورد توجه قرار گیرد.
از جمله مهم‌ترین مطالبات در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تعیین تکلیف وضعیت مالی دانشجویان تخصصی و پیش‌بینی حق‌الزحمه یا کمک‌هزینه ی ماهانه متناسب با شرایط تحصیل و مسئولیت‌های آنها
- ایجاد پوشش بیمه‌ای مناسب، شامل بیمه درمانی، حوادث و تعیین تکلیف مسئولیت‌های حرفه‌ای دانشجویان در مراکز آموزشی و درمانی
- پیش‌بینی حمایت‌های رفاهی، از جمله خوابگاه، تغذیه و کمک‌هزینه رفت‌وآمد، به‌ویژه برای دانشجویان غیربومی
- تدوین دستورالعمل مشخص و یکپارچه برای تعیین حقوق، تعهدات و حمایت‌های دانشجویان دوره دستیاری تخصصی و دکتری تخصصی دامپزشکی، با در نظر گرفتن تفاوت ماهیت این مقاطع
- تعیین ضوابط روشن برای کشیک‌ها، ساعات فعالیت بالینی و میزان مسئولیت‌های دانشجویان تخصصی
- ایجاد سازوکار مشخص برای رسیدگی به مطالبات و اعتراضات دانشجویان و جلوگیری از ارجاع مکرر
آنها میان سازمان‌ها و نهادهای مختلف
- برنامه‌ریزی برای جذب و به‌کارگیری متخصصان فارغ‌التحصیل و ایجاد چشم‌انداز روشن‌تر برای فعالیت حرفه‌ای و علمی آنها تربیت متخصص بدون حمایت از او چه معنایی دارد؟
از دانشجویان دوره ی تخصص نمی‌توان انتظار داشت پس از گذراندن مسیر طاقت‌فرسای تحصیل در دکترای عمومی، عبور از مراحل رقابتی پذیرش در دوره ی دستیاری یا دکتری تخصصی و صرف چندین سال از مهم‌ترین دوران زندگی خود برای کسب دانش و مهارت، در برابر مشکلات مالی، بیمه‌ای و رفاهی سکوت کنند. این افراد برای آینده ی علمی و حرفه‌ای دامپزشکی کشور آموزش می‌بینند. بخشی از توان و زمان خود را صرف فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و در بسیاری موارد ارائه خدمات تخصصی می‌کنند.
انتظار حمایت از چنین نیروهایی، نه امتیازخواهی است و نه مطالبه‌ای خارج از چارچوب نظام آموزش عالی! انتظار می‌رود سازمان دامپزشکی کشور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه‌ها و سایر نهادهای مرتبط، با بررسی وضعیت موجود، در جهت تدوین سازوکاری مشخص برای حمایت از دانشجویان این مقاطع اقدام کنند. تعیین تکلیف وضعیت مالی، بیمه‌ای و رفاهی این افراد نباید به پیگیری‌های پراکنده و مقطعی محدود بماند. دانشجوی تخصصی قرار نیست تمام هزینه‌های تربیت یک متخصص را شخصاً بپردازد، تمام مسئولیت‌های حرفه‌ای را بپذیرد و در پایان نیز بدون چشم‌اندازی روشن، مسیر آینده خود را از نو آغاز کند. اگر قرار است دامپزشکی کشور به سمت تخصص‌گرایی، توسعه ی خدمات پیشرفته و ارتقای کیفیت آموزش حرکت کند، باید برای کسانی که بار اصلی این مسیر را بر دوش می‌کشند نیز جایگاه و حمایت مالی مناسبی در نظر گرفته شود.
