انتخاب رشته، انتخاب مسیر شغلی و آینده دانش‌آموزان؛ دامپزشکی برای چه کسانی انتخاب مناسبی است؟

حکیم مهر: انتخاب رشته یکی از مهم‌ترین تصمیم‌هایی است که دانش‌آموزان پس از پشت سر گذاشتن کنکور با آن مواجه می‌شوند؛ تصمیمی که تنها انتخاب چند کد رشته در یک سامانه نیست، بلکه می‌تواند بر مسیر تحصیلی، شغلی و حتی سبک زندگی فرد در سال‌های آینده تأثیر بگذارد.

به گزارش حکیم مهر،  پس از ماه‌ها تلاش برای کنکور، اعلام نتایج و مشخص شدن رتبه، داوطلب در نهایت به مرحله انتخاب رشته می‌رسد؛ مرحله‌ای که در آن باید میان علاقه، توانایی، شرایط دانشگاه، آینده شغلی و واقعیت‌های بازار کار تعادل برقرار کند. در این میان، یکی از انتخاب‌های پیش روی داوطلبان گروه علوم تجربی، دکترای حرفه‌ای دامپزشکی است؛ رشته‌ای که برخلاف تصور رایج، تنها به درمان حیوانات محدود نمی‌شود و حوزه‌های متنوعی از درمان و جراحی گرفته تا صنعت دام و طیور، آبزیان، آزمایشگاه، بهداشت مواد غذایی، بیماری‌های مشترک انسان و حیوان و پژوهش را دربرمی‌گیرد.

دامپزشکی فقط علاقه به حیوانات نیست

شاید نخستین تصویری که با شنیدن نام دامپزشکی در ذهن بسیاری از دانش‌آموزان شکل می‌گیرد، پزشک و حیوانات خانگی باشد. علاقه به حیوانات قطعاً می‌تواند یکی از دلایل مناسب برای انتخاب این رشته باشد، اما صرف علاقه به حیوانات برای موفقیت در دامپزشکی کافی نیست.

دانشجوی دامپزشکی در طول تحصیل با طیف گسترده‌ای از علوم پایه، علوم تشخیصی و درمانی مواجه می‌شود؛ از آناتومی، فیزیولوژی، بیوشیمی و میکروب‌شناسی گرفته تا پاتولوژی، فارماکولوژی، انگل‌شناسی، بیماری‌های داخلی، جراحی، بیماری‌های طیور، دام بزرگ، آبزیان و دروس مرتبط با بهداشت و مواد غذایی. کسی که دامپزشکی را انتخاب می‌کند، باید علاوه بر علاقه به حیوانات، به علوم زیستی و پزشکی نیز علاقه‌مند باشد و آمادگی مواجهه با محیط‌های بالینی، آزمایشگاهی و گاهی کارهای میدانی و شرایط کاری دشوار را داشته باشد.

دوره دکترای حرفه‌ای دامپزشکی چگونه است؟

دکترای حرفه‌ای دامپزشکی یک دوره دانشگاهی گسترده است که در ۱۲ نیمسال آموزشی و به عبارتی حدود ۶ سال تحصیلی به طول می‌انجامد و دانشجو را با بیماری‌ها، تشخیص، پیشگیری و درمان گونه‌های مختلف حیوانی و همچنین نقش دامپزشکی در سلامت عمومی آشنا می‌کند. گستردگی این رشته یکی از ویژگی‌های مهم آن است. دامپزشک ممکن است در طول مسیر حرفه‌ای خود با حیوانات خانگی، دام‌های بزرگ، طیور، اسب، آبزیان و سایر گونه‌ها سروکار داشته باشد. بخش مهمی از آموزش دامپزشکی به حوزه‌هایی اختصاص دارد که ارتباط مستقیمی با سلامت انسان دارند. کنترل بیماری‌های مشترک انسان و حیوان، نظارت بر بهداشت و سلامت فرآورده‌های خام دامی و فعالیت در حوزه‌های آزمایشگاهی و تحقیقاتی، بخشی از این حوزه را تشکیل می‌دهند.

بعد از فارغ‌التحصیلی چه مسیرهایی پیش روی یک دامپزشک است؟

یکی از مزیت‌های دامپزشکی، تنوع مسیرهای شغلی آن است. یک دامپزشک می‌تواند متناسب با علاقه، مهارت و شرایط خود در حوزه‌های مختلف فعالیت کند.

از جمله این مسیرها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فعالیت در کلینیک‌ها و بیمارستان‌های حیوانات خانگی
• فعالیت در حوزه دام‌های بزرگ و واحدهای دامپروری
• فعالیت در مرغداری‌ها و واحدهای پرورش طیور
• فعالیت در مزارع و مراکز پرورش آبزیان
• فعالیت در آزمایشگاه‌های تشخیص دامپزشکی
• فعالیت در صنایع مرتبط با دام، طیور و آبزیان
• فعالیت در حوزه بهداشت و کنترل فرآورده‌های خام دامی
• فعالیت در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی
• فعالیت در شرکت‌های دارویی، واکسن، مکمل و محصولات مرتبط با دامپزشکی
• فعالیت‌های مرتبط با کنترل بیماری‌های دامی و بیماری‌های مشترک انسان و حیوان
• فعالیت در بخش‌های دولتی و سازمان‌های مرتبط با دامپزشکی

البته تنوع مسیرهای شغلی به معنای تضمین اشتغال یا درآمد بالا برای همه فارغ‌التحصیلان نیست. شرایط بازار کار، محل فعالیت، میزان مهارت، سابقه کاری، سرمایه اولیه و حوزه تخصصی انتخاب‌شده می‌توانند تفاوت قابل توجهی در آینده شغلی افراد ایجاد کنند. این نکته‌ای است که داوطلبان باید پیش از انتخاب رشته به آن توجه کنند؛ چرا که صرف دریافت مدرک دکترای حرفه‌ای دامپزشکی، به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت شغلی نیست.

کلینیک حیوانات خانگی تنها مسیر پیش روی دامپزشک نیست

رشد مراکز درمانی حیوانات خانگی در سال‌های اخیر باعث شده بسیاری از دانش‌آموزان، دامپزشکی را عمدتاً با کلینیک سگ و گربه بشناسند. این در حالی است که این تنها یکی از مسیرهای شغلی این حرفه است. یک دامپزشک می‌تواند به جای فعالیت بالینی، مسیر خود را در صنعت، آزمایشگاه، بهداشت مواد غذایی، دامپروری، طیور، آبزیان، پژوهش یا بخش دولتی ادامه دهد. یکی از نخستین تصمیم‌های مهم دانشجوی دامپزشکی پس از ورود به دانشگاه این است که به مرور زمان علایق و توانایی‌های خود را بشناسد و برای مسیر حرفه‌ای آینده‌اش برنامه‌ریزی کند.

اخذ مدرک پایان دکترای عمومی نیست

اخذ مدرک دکترای حرفه‌ای دامپزشکی پایان مسیر تحصیلی نیست. فارغ‌التحصیلان می‌توانند در صورت برخورداری از شرایط لازم، برای ادامه تحصیل در دوره‌های تخصصی و سایر دوره‌های تحصیلات تکمیلی مرتبط همانند جراحی دامپزشکی، رادیولوژی، بیماری‌های داخلی و... اقدام کنند. این دوره های تحصیلات تکمیلی حتی می‌توانند شامل دوره‌هایی از وزارت بهداشت و مرتبط با گروه پزشکی و داروسازی باشند. از طرفی محدودیت‌هایی نیز در مسیر ادامه تحصیل و فعالیت تخصصی دامپزشکان وجود دارد و برخی فارغ‌التحصیلان برای دستیابی به فرصت‌های علمی و تخصصی بیشتر، ادامه تحصیل یا فعالیت حرفه‌ای در خارج از کشور را انتخاب می‌کنند.

اما آیا دامپزشکی برای همه مناسب است؟

پاسخ قطعاً منفی است.

دامپزشکی رشته‌ای گسترده است و انتخاب آن تنها بر اساس رتبه کنکور یا عنوان «دکتر» تصمیم مناسبی نیست. اگر فردی تنها به دلیل علاقه به حیوانات قصد انتخاب این رشته را دارد، بهتر است پیش از تصمیم نهایی درباره ماهیت واقعی حرفه دامپزشکی بیشتر تحقیق کند. کسی که از مواجهه با خون، جراحی، نمونه‌های بالینی، بیماری‌های عفونی یا کار در محیط‌های صنعتی و میدانی گریزان است، ممکن است در بخشی از مسیر تحصیلی و شغلی دامپزشکی با دشواری مواجه شود. همچنین فردی که انتظار دارد بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی به درآمد بالا برسد، باید پیش از انتخاب رشته درباره شرایط واقعی بازار کار تحقیق کند.

گزینه‌هایی کمتر شناخته‌شده در کنار دکترای حرفه‌ای دامپزشکی

در کنار دوره دکترای حرفه‌ای دامپزشکی، رشته‌ها و دوره‌های دیگری نیز در حوزه آموزش و خدمات دامپزشکی وجود دارند که ممکن است برای برخی داوطلبان انتخاب مناسب‌تری باشند. از جمله این موارد می‌توان به کاردانی دامپزشکی و علوم آزمایشگاهی دامپزشکی اشاره کرد. کاردانی دامپزشکی می‌تواند برای افرادی که علاقه‌مند به فعالیت‌های اجرایی و فنی در حوزه دامپزشکی هستند، یکی از گزینه‌های قابل بررسی باشد. فارغ‌التحصیلان این دوره می‌توانند در چارچوب ضوابط و شرح وظایف قانونی، در مراکز و واحدهای مرتبط فعالیت کنند و برای ادامه تحصیل نیز با توجه به مقررات مربوط، مسیرهای آموزشی دیگری را دنبال کنند. علوم آزمایشگاهی دامپزشکی نیز بیشتر بر فعالیت‌های آزمایشگاهی و تشخیصی متمرکز است. دانش‌آموختگان این حوزه با زمینه‌هایی مانند هماتولوژی، بیوشیمی، میکروب‌شناسی، ویروس‌شناسی، قارچ‌شناسی، انگل‌شناسی، آسیب‌شناسی و سم‌شناسی سروکار دارند و می‌توانند در مراکز آزمایشگاهی، تحقیقاتی، آموزشی و خدماتی مرتبط فعالیت کنند. این رشته‌ها ممکن است برای دانش‌آموزانی که به حوزه دامپزشکی علاقه دارند اما تمایل بیشتری به کارهای فنی یا آزمایشگاهی دارند، گزینه‌های قابل بررسی باشند. البته پیش از انتخاب هر یک از این رشته‌ها، باید شرایط ادامه تحصیل، حدود صلاحیت حرفه‌ای و وضعیت بازار کار آنها نیز به‌طور دقیق بررسی شود.

یک انتخاب، اما نه بدون تحقیق

انتخاب رشته دانشگاهی بهتر است بر اساس مجموعه‌ای از عوامل انجام شود، نه صرفاً رتبه کنکور یا نظر اطرافیان. دانش‌آموزی که به دامپزشکی فکر می‌کند، بهتر است پیش از انتخاب رشته حداقل با چند دانشجوی دامپزشکی و چند فارغ‌التحصیل این رشته صحبت کند، درباره شرایط واقعی تحصیل و کار تحقیق کند، محیط‌های کاری مختلف دامپزشکان را بشناسد و سپس درباره انتخاب خود تصمیم بگیرد. به‌خصوص باید میان تصویری که از یک رشته در ذهن داریم و واقعیت آن رشته در دانشگاه و بازار کار تفاوت قائل شویم. این رشته می‌تواند برای یک فرد، مسیر مناسبی برای فعالیت حرفه‌ای، علمی و اقتصادی باشد و برای فردی دیگر، انتخاب مناسبی نباشد. مهم‌ترین اصل در انتخاب رشته این است که دانش‌آموز بداند قرار است چند سال آینده زندگی خود را در چه محیطی بگذراند و چه نوع کاری انجام دهد؛ چرا که انتخاب رشته، فقط انتخاب یک رشته دانشگاهی نیست؛ انتخاب بخشی از مسیر آینده زندگی است.